Η Georgia O’Keeffe είναι μία από τις σημαντικότερες εικαστικούς του 20ου αιώνα, γνωστή για τη συμβολή της στη σύγχρονη τέχνη. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της σύγχρονης τέχνης στην Αμερική, αποτελώντας την πρώτη γυναίκα ζωγράφο που κέρδισε τον σεβασμό στον κόσμο της τέχνης της Νέας Υόρκης, τη δεκαετία του 1920. Ο μοναδικός και νέος τρόπος ζωγραφικής της φύσης, απλοποιώντας τα σχήματα και τις μορφές της, ήταν η αιτία να την αποκαλέσουν σύντομα, πρωτοπόρα.
Θεωρείται υπεύθυνη για την εισαγωγή μιας εντελώς νέας προσέγγισης στην τέχνη. Το έργο της ήταν εξ ολοκλήρου εννοιολογικό, παραβατικό και χειραφετικό τόσο από την άποψη της προσωπικής μεταμόρφωσης όσο και της γυναικείας εμπειρίας και του περιβάλλοντος.
Στο πλαίσιο του εορτασμού της 25ης επετείου του, ένα από τα κορυφαία ιδρύματα τέχνης, το Fondation Beyeler στην Ελβετία, εγκαινιάζει την αναδρομική έκθεση αυτής της μεγάλης Αμερικανίδας εικαστικού. Με τον απλούστατο τίτλο Georgia O’Keeffe, παρουσιάζεται στο ευρωπαϊκό κοινό μια συγκλονιστική έκθεση με έργα από σπάνιες συλλογές.
Crystal Bridges Museum of American Art, Bentonville, Arkansas © Georgia O’Keeffe Museum / 2021, ProLitteris, Zurich Photo: Edward C. Robison III
O’Keeffe – Η σύγχρονη πρωτοπόρος
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της, η Georgia O’Keeffe κέρδισε τη φήμη μιας κορυφαίας υποστηρίκτριας της νέας αμερικανικής τέχνης που διέφερε σημαντικά από την ευρωπαϊκή πρωτοπορία.
Το 1943, η πρώτη μουσειακή αναδρομική έκθεση της Georgia O’Keeffe πραγματοποιήθηκε στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο και τρία χρόνια αργότερα το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης διοργάνωσε μια μεγάλη έκθεση, η οποία ήταν και η πρώτη αφιερωμένη σε μια γυναίκα καλλιτέχνιδα.
Η τρέχουσα έκθεση παρουσιάζει 85 έργα, που προέρχονται κυρίως από αμερικανικές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές με έμφαση στον πρωτοφανή τρόπο της O’Keeffe να αντιλαμβάνεται και να μεταφράζει το περιβάλλον της.
Η έκθεση “Georgia O’Keeffe”
Η έκθεση ξεκινάει με μια επιλογή από τα πρώτα έργα της O’Keeffe, που παρήγαγε ενώ εργαζόταν ως καθηγήτρια τέχνης στη Βιρτζίνια και στο Τέξας. Η επιλογή περιλαμβάνει σχέδια με κάρβουνο όπως το Early Abstraction, 1915 και το No. 14 Special, 1916, καθώς και ακουαρέλες μικρού σχήματος.
Εκτίθενται επίσης έργα όπως το Blue and Green Music, 1919/1921, και Series I – From the Plains, 1919, που υποδεικνύουν τη σταδιακή μετάβαση της καλλιτέχνιδος στην αφαίρεση και την εστίασή της στα φυτά, ειδικά στα λουλούδια (οι μεγάλης κλίμακας ζωγραφιές λουλουδιών της, όπως Jimson Weed / White Flower No. 1, 1932, και Oriental Poppies, 1927, περιλαμβάνονται επίσης).
Η O’Keeffe εμπνεύστηκε σημαντικά από τα τοπία και τα συμπεριέλαβε στη ζωγραφική της τόσο με παραστατικό όσο και με αφηρημένο τρόπο, τα περισσότερα από αυτά εμπνευσμένα από τη Lake George και αργότερα στο New Mexico. Μεταξύ των έργων που εκτίθενται είναι τα Ranchos Church No. 1, 1929, και Gray Cross with Blue, 1929 αλλά και Mule’s Skull with Pink Poinsettias, 1936.
Η έκθεση παρουσιάζει επίσης τα κυριότερα σημεία της παραγωγής έργων που έγινε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, όταν η O’Keeffe ζούσε μόνιμα στο New Mexico, δύο σειρές Black Place I–IV, 1944 και Black Place I–III, 1945 καθώς και ο πίνακας It Was a Man and a Pot, 1942, ξετυλίγοντας τον τρόπο που η αντίληψη της για το περιβάλλον μετατοπίστηκε ενώ προχωρούσε ο πόλεμος.
Η τελευταία αίθουσα της έκθεσης παρουσιάζει τα μετέπειτα έργα της O’Keeffe σε διάλογο με το Black Mobile with Hole, 1954, του Alexander Calder δεδομένου ότι και οι δύο καλλιτέχνες μοιράστηκαν μια αγάπη για την αγροτική Αμερική.
Η τρέχουσα έκθεση που επιμελήθηκε η Theodora Vischer, Chief Curator, διοργανώνεται από τέσσερα ιδρύματα – το Fondation Beyeler, Riehen/Basel, το Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid, και το Centre Pompidou, Paris, σε συνεργασία με το Georgia O’Keeffe Museum στο Santa Fe.
Η έκθεση συνοδεύεται από έναν πλήρως εικονογραφημένο κατάλογο.
Το γυμνό σώμα στην τέχνη και η Georgia O’ Keeffe
Στα γραπτά του Ντεκάρτ, η αιτία είναι η μόνη αληθινή βάση της κρίσης και το σώμα είναι η πηγή της ασάφειας και σύγχυσης της σκέψης.
Το γυναικείο γυμνό είναι το όριο, το πάρεργο όπως το αποκαλεί o Ντεριντά, ανάμεσα στην τέχνη και την αισχρότητα. Το γυναικείο σώμα, φυσικό, αναπαριστά κάτι έξω από τον χώρο της τέχνης και της αισθητικής κριτικής, αλλά μέσα από το καλλιτεχνικό γιγνεσθαι και την εικονική μορφή ρυθμίζεται και μετατρέπεται σε αντικείμενο ομορφιάς κατάλληλο για τέχνη και αισθητική κριτική.
Σταδιακά, νέα θέματα χρησιμοποιήθηκαν για την απεικόνιση του γυμνού. Αλλά σε όλα παραμένει η αίσθηση πως η γυναίκα έχει πλήρη επίγνωση ότι τη βλέπει κάποιος παρατηρητής. Δεν είναι γυμνή όπως είναι η ίδια, αλλά είναι γυμνή όπως τη βλέπει ο παρατηρητής.
Το πιο σημαντικό κομμάτι είναι αυτό όπου διαφοροποιεί την έννοια του naked με την έννοια του nude– γυμνού. Είναι επί της ουσίας μια διαφοροποίηση ανάμεσα σε σώματα χωρίς ρούχα, και στα σώματα που είναι “ντυμένα” μέσω της τέχνης: το γυμνό είναι το σώμα το αναδιαμορφωμένο, «ισορροπημένο, ευδόκιμο και με αυτοεκτίμηση». Η μεταμόρφωση από naked σε γυμνό είναι η μετάβαση από το πραγματικό στο ιδεατό, η μετάβαση από την αντίληψη μιας αδιαμόρφωτης ενσώματης ύλης στην αναγνώριση της ενότητας και του περιορισμού μέσω της τέχνης. Είναι η διαδικασία της μεταμόρφωσης που περνάει το γυμνό, ώστε να μετατραπεί σε τέλειο αντικείμενο τέχνης. Όπως αναφέρει και o Κένεθ Κλαρκ:
«Το γυμνό παραμένει το πιο ολοκληρωμένο παράδειγμα μεταμόρφωσης της ύλης σε μορφή».
Η έννοια λοιπόν του naked ανήκει στον υποδεέστερο θηλυκό ορισμό του σώματος, ενώ το γυμνό ως έννοια θεωρείται προέκταση των ανώτερων αντρικών χαρακτηριστικών που συνδέονται με τον νου. Σύμφωνα με τον Κλαρκ, ως naked ορίζεται η κυριολεκτική γύμνια, ενώ την έννοια του nude την αντιλαμβάνεται ως μορφή τέχνης.
Ο Τζον Μπέργκερ στο κείμενό του “The ways of seeing” θα διαφωνήσει και θα επεκτείνει την έννοια του nude. Για τον Μπέργκερ λοιπόν, nude σημαίνει να σε βλέπουν γυμνό οι άλλοι και να μην σε αναγνωρίζουν ως τον εαυτό σου. Ένα γυμνό σώμα πρέπει να γίνει εικαστικό αντικείμενο για να θεωρηθεί nude. Αυτή κατα τη γνώμη μου είναι όλη η ουσία. Το γυμνό σώμα ως εικαστικό αντικείμενο και η προέκταση αυτού.
Η Georgia O’ Keeffe έγινε λοιπόν ιδιαίτερα γνωστή για τους πίνακές της που απεικονίζουν τους υμένες λουλουδιών, που από πολλούς παρομοιάζονταν συχνά με αιδοία. Υποστήριξε το κίνημα των γυναικών και κατάφερε να είναι μία από τις λίγες γυναίκες που το έργο της αναγνωρίστηκε όσο ήταν ακόμα εν ζωή.
Η απεικόνιση των λουλουδιών της, γίνεται με έναν ιδιαίτερα θηλυκό τρόπο. Η ίδια αρνείται πως οι πίνακές της απεικονίζουν κάτι σεξουαλικό. Ανεξάρτητα από την αρχική της σκοπιμότητα, το έργο της O’Keeffe έγινε σύμβολο και ύμνος στην απελευθέρωση του γυναικείου σώματος και της σεξουαλικότητας.
