Ο Τζέρεμι Κλάρκσον είναι μια πολωτική φιγούρα με πολλούς φαν αλλά και πολλούς ανθρώπους που τον σιχαίνονται. Του αρέσει να προκαλεί και να εμμένει σε εξοργιστικές απόψεις χωρίς να μπαίνει στον κόπο να εξετάζει τα εν λόγω ζητήματα, δεν διστάζει να προσβάλλει χωρίς να σκέφτεται τις συνέπειες, είναι παρορμητικός και ισχυρογνώμων. Έγινε βεβαίως γνωστός ως παρουσιαστής του περίφημου Top Gear, μιας τηλεοπτικής εκπομπής του BBC για τον κόσμο του αυτοκινήτου που γρήγορα όμως υπερέβη τα στενά όρια μιας απλής εκπομπής για το αυτοκίνητο και έγινε ένα είδος χιουμοριστικού πολυεπίπεδου ταξιδιωτικού ντοκιμαντέρ. Για κάποια περίοδο το Top Gear ήταν ένα από τα πιο επιτυχημένα τηλεοπτικά προγράμματα στον κόσμο, με τον ίδιο τον Κλάρκσον να γίνεται πρωτοκλασάτος celebrity. Πολλά πάντως μπορείς να του προσάψεις, αλλά δύσκολα την έλλειψη χιούμορ.
Πριν από μερικά χρόνια είχα ακούσει διθυραμβικές κριτικές για το νέο του τηλεοπτικό εγχείρημα, αυτή τη φορά στη συνδρομητική Amazon, με τίτλο Clarkson’s Farm. Παρά τα όσα είχα ακούσει ομολογώ ότι δυσκολευόμουν ιδιαίτερα να δω μια σειρά με θέμα την κτηνοτροφία και την αγροκαλλιέργεια, έτσι το αγνόησα. Όταν αρκετά αργότερα έτυχε να δω δοκιμαστικά το πρώτο επεισόδιο, κατάλαβα αμέσως τον ντόρο που είχε γίνει. Η σειρά του Κλάρκσον δεν ήταν απλώς εθιστική, αστεία και απολαυστική, αλλά γεμάτη από στιγμές ειλικρινούς συγκίνησης όσο και από ιδιαίτερη ενημερωτική και εκπαιδευτική αξία.
Η βασική αρχή της σειράς είναι ότι ο Κλάρκσον έχει αγοράσει ένα τεράστιο αγρόκτημα εκατοντάδων (ίσως και χιλιάδων) στρεμμάτων, και μάλιστα μικτής χρήσης: τόσο για γεωργία όσο και για κτηνοτροφία και μάλιστα με πολλών ειδών ζώα. Έτσι, ένας άνθρωπος χωρίς την παραμικρή ιδέα γύρω από τις υπερβολικές περίπλοκες διαδικασίες της καλλιέργειας και της κτηνοτροφίας καλείται να μάθει από το μηδέν πώς λειτουργεί το όλο σύστημα.
Και η πραγματικότητα είναι ότι μιλάμε για μία εκπληκτικά δύσκολη και πολυσύνθετη ιστορία. Η τεχνογνωσία που απαιτείται για τις μικρότερες λεπτομέρειες είναι τεράστια και χρειάζεται μια ζωή για να την τελειοποιήσεις. Οι επενδύσεις είναι αστρονομικές και αντλούν όλο σου το είναι. Η γραφειοκρατία από το υπουργείο γεωργίας και τα τοπικά νομαρχιακά και δημοτικά συμβούλια είναι λαβυρινθώδης (κάτι που ομολογουμένως δεν περίμενα στη Βρετανία). Και ακόμη δεν έχουμε αγγίξει καν το σοβαρότερο ζήτημα όλων: τον καιρό. Ο καιρός είναι ο απόλυτος αφέντης στις καλλιέργειες. Πολλή βροχή και πολλή ξηρασία είναι δύο διαφορετικές εκδοχές καταστροφής. Χιόνι και χαλάζι υπό προϋποθέσεις το ίδιο. Αν καθυστερήσεις να σπείρεις, τόσο η ποσότητα όσο και η ποιότητα της σποράς κινδυνεύει να είναι πολύ χαμηλή με αποτέλεσμα να μπεις μέσα οικονομικά. Για την ακρίβεια, η στωικότητα είναι ο μοναδικός τρόπος επιβίωσης για έναν αγρότη μεγάλης κλίμακας, αφού η κλιματική κρίση πλέον σημαίνει ότι οι χρονιές που οι αγρότες χάνουν χρήματα είναι περισσότερες από εκείνες που κερδίζουν. Εδώ μάλιστα προκύπτει μία σοβαρή κριτική και προς τον ίδιο τον Κλάρκσον, ο οποίος ανέκαθεν εξέφραζε την αντιπάθειά του προς τους οικολόγους και τις κασσάνδρες της κλιματικής αλλαγής, υπερασπιζόμενος τους κινητήρες εσωτερικής καύσης. Να όμως εδώ που νιώθει ο ίδιος τις συνέπειες αυτού που υποτιμούσε εδώ και χρόνια.
Μετά έρχεται το ζήτημα της κτηνοτροφίας. Ο κτηνοτρόφος αγαπάει τα ζώα του, επενδύει όχι μόνο χρήματα αλλά και ατέλειωτο προσωπικό χρόνο σε αυτά. Όμως τα ζώα στην κτηνοτροφία δεν είναι κατοικίδια, και ένα ζώο που δεν προσφέρει οικονομικά είναι ακριβώς αυτό, κατοικίδιο. Συνεπώς, όπως ο Κλάρκσον γρήγορα μαθαίνει, είναι δύσκολο να επενδύσεις στα ζώα σου και μετά να τα στείλεις στη σφαγή, αλλά αυτό είναι μία από τις πολλές δυσκολίες της κτηνοτροφίας.
Η σειρά ισορροπεί διαρκώς μεταξύ του κωμικού από τη μία (ο Κλάρκσον, ως μπον βιβέρ του αυτοκινήτου αγνοεί τις συμβουλές των ειδημόνων και αγοράζει τρακτέρ μάρκας Λαμποργκίνι που είναι τεράστιο για τις ανάγκες της φάρμας με αποτέλεσμα να βρίσκει στις πόρτες των αχυρώνων, να σφηνώνει στα μικρά επαρχιακά δρομάκια της κομητείας κλπ) και της αποτύπωσης της βάναυσης πραγματικότητας από την άλλη. Ένα από τα καίρια ερωτήματα που τίθενται είναι πώς μπορεί στη σύγχρονη εποχή η κτηνοτροφία και η γεωργία να είναι βιώσιμη. Αυτό οδηγεί τον Κλάρκσον στο να σκαρφιστεί λύσεις όπως το να φτιάξει δικό του κατάστημα με προϊόντα από τη φάρμα ή και εστιατόριο που θα σερβίρει φαγητό που προέρχεται από έναν συνεταιρισμό τοπικών κτηνοτρόφων, αλλά τα πράγματα σπάνια είναι τόσο απλά.
Και εντάξει ο Κλάρκσον, που αν μη τι άλλο είναι πολυεκατομμυριούχος και έχει τη δυνατότητα να δοκιμάσει πράγματα που οι υπόλοιποι δεν μπορούν, ή έστω έχει το περιθώριο για χρονιές με χασούρα. Το συμπέρασμα είναι ότι κτηνοτροφία και καλλιέργεια δεν είναι απλά επαγγέλματα αλλά λειτουργήματα που οφείλουν να προστατευθούν από τους θεσμούς.
Τώρα θα με ρωτήσετε πού κολλάει ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Δεν κολλάει ακριβώς παρά μόνο εμμέσως. Ένα από τα προβλήματα που διαπιστώνει ο Κλάρκσον στη φάρμα του είναι μεταξύ άλλων και το Brexit, με την αναπότρεπτη διακοπή των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων. Οι επιδοτήσεις της Ε.Ε στους αγρότες εδώ και δεκαετίες έχουν συνδεθεί πράγματι με αναρίθμητα σκάνδαλα και καταχρήσεις που έχουν οδηγήσει κάποιους επιτήδειους να εκμεταλλεύονται ευρωπαϊκό χρήμα ενώ άλλοι μοχθούν χωρίς αποτέλεσμα. Άλλωστε παλιότερα ίσχυε το κλισέ ότι περισσότερες Μερσεντές έβλεπες στους κάμπους παρά στις πόλεις. Άλλο ένα πρόβλημα είναι ότι στη Βρετανία – όπως και στον μέσο όρο της Ε.Ε – το ποσοστό εκπαιδευμένων και εξειδικευμένων αγροτών αγγίζει το 60% όταν στην Ελλάδα δεν ξεπερνάει το 15%. Όμως ισχύει στο ακέραιο και η άλλη πλευρά του νομίσματος. Μία δουλειά που είπαμε ότι είναι λειτούργημα, αποδεικνύεται πλέον σχεδόν αδύνατη και βασίζεται στις επιδοτήσεις προκειμένου να εξακολουθεί να υπάρχει καλής ποιότητας τροφή για τους Ευρωπαίους πολίτες και άρα μια ελάχιστη στρατηγική αυτονομία.
Η κλιματική κρίση έχει κάνει αυτά τα επαγγέλματα τόσο ασύμφορα, που αναγκάζει πολλούς αγρότες να εγκαταλείπουν τα χωράφια για τις πόλεις. Συνεπώς, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση μαζί με τα ξερά να καούν και τα χλωρά. Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αλλά και τα όργια με τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις δεν πρέπει να αποπροσανατολίσουν την κοινή γνώμη από την ουσία. Η εκπαίδευση και οι επιδοτήσεις αποτελούν επένδυση στους αγρότες στη χώρα μας, όπως και σε ολόκληρη την Ευρώπη – και αυτή η επένδυση είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητη, είναι επιτακτική. Σας συνιστώ να δείτε μερικά έστω επεισόδια της σειράς για να κατανοήσετε το μέγεθος του αδιεξόδου, αλλά και για να γνωρίσετε έναν πολυσύνθετο όσο και πλούσιο κόσμο. Άλλωστε ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι επικοινωνεί καλύτερα με τη φύση από έναν αγρότη; Ο τέταρτος κύκλος της σειράς κυκλοφόρησε πρόσφατα.
