Μια από τις μεγαλύτερες επιστροφές πολιτιστικών θησαυρών των τελευταίων ετών πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, καθώς το γραφείο του Εισαγγελέα του Μανχάταν ανακοίνωσε την επιστροφή 657 αρχαιοτήτων στην Ινδία, συνολικής αξίας σχεδόν 14 εκατομμυρίων δολαρίων. Η υπόθεση συνδέεται με διεθνή κυκλώματα αρχαιοκαπηλίας που δρούσαν επί δεκαετίες στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία.
Η επιστροφή των έργων πραγματοποιήθηκε παρουσία της προξένου Ρατζλακσμί Καντάμ από το Γενικό Προξενείο της Ινδίας στη Νέα Υόρκη. Όπως δήλωσε ο Εισαγγελέας του Μανχάταν, Alvin Bragg Jr, «η κλίμακα των κυκλωμάτων που στόχευσαν την πολιτιστική κληρονομιά της Ινδίας είναι τεράστια, όπως αποδεικνύεται από την επιστροφή περισσότερων από 600 αντικειμένων σήμερα».
Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα που επαναπατρίζονται βρίσκεται μια εντυπωσιακή χάλκινη μορφή του Αβαλοκιτεσβάρα, αξίας περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων. Το έργο είχε εντοπιστεί αρχικά κοντά στον ναό Λακσάμανα το 1939 και αργότερα εντάχθηκε στη συλλογή του Μουσείου Mahant Ghasidas Memorial στην πόλη Ράιπουρ της Ινδίας. Εκλάπη από το μουσείο και διοχετεύτηκε παράνομα στις Ηνωμένες Πολιτείες πριν καταλήξει σε ιδιωτική συλλογή στη Νέα Υόρκη, από όπου και κατασχέθηκε το 2025.
Ξεχωρίζει επίσης ένα γλυπτό του Βούδα από κόκκινο ψαμμίτη, αποτιμώμενο στα 7,5 εκατομμύρια δολάρια, το οποίο φέρει εμφανή σημάδια φθοράς από τη λεηλασία του στη βόρεια Ινδία. Σύμφωνα με τις αρχές, το έργο διακινήθηκε παράνομα από τον διαβόητο έμπορο αρχαιοτήτων Σουμπάς Καπούρ, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολυετούς διεθνούς έρευνας για παράνομο εμπόριο πολιτιστικών αγαθών.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που επιστρέφονται βρίσκεται και ένα γλυπτό του θεού Γκανέσα από ψαμμίτη, το οποίο είχε λεηλατηθεί το 2000 από ναό στην περιοχή Μάντια Πραντές. Το έργο πέρασε μέσα από ένα σύνθετο δίκτυο διακίνησης και κατέληξε σε δημοπρασία του οίκου Christie’s στη Νέα Υόρκη το 2012, με πλαστή προέλευση που φέρεται να κατασκεύασε η καταδικασμένη για αρχαιοκαπηλία Νάνσι Βίνερ.
Η έρευνα του Τμήματος Διακίνησης Αρχαιοτήτων του Μανχάταν διαρκεί περισσότερο από μία δεκαετία και πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ. Από την ίδρυσή της, η ειδική μονάδα έχει ανακτήσει περισσότερα από 6.200 πολιτιστικά αντικείμενα, ανάμεσά τους σπάνια βιβλία, έργα τέχνης και αρχαιότητες, συνολικής αξίας άνω των 485 εκατομμυρίων δολαρίων, επιστρέφοντας περισσότερα από 5.900 αντικείμενα σε 36 χώρες.
Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη διεθνή συζήτηση γύρω από την επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών στις χώρες προέλευσής τους και τον ρόλο που καλούνται πλέον να διαδραματίσουν μουσεία, οίκοι δημοπρασιών και ιδιωτικές συλλογές απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά και την ηθική της διαχείρισής της.
