Την γνώρισα μέσα από το λιμπρέτο της για τη Βασίλισσα του Χιονιού στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Πάτρας με σκηνοθέτη τον Θοδωρή Αμπαζή. Μια παράσταση κόσμημα που νιώθω τυχερή που κατάφερα να απολαύσω με τις μικρές μου τότε κόρες. Έκτοτε την έχω διαβάσει με το βιβλίο της Αχ! Φαντάσματα σε έμμετρο κείμενο διανθισμένο με χιούμορ, φαντασία, νοσταλγική χροιά, μια γλυκόπικρη αίσθηση, γεμάτη ποιητική διάθεση που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μικρή Σελήνη.
Αλλά το έργο της Σοφιάννας Θεοφάνου δεν σταματάει εδώ αφού πριν από λίγα χρόνια έγραψε το λιμπρέτο στην όπερα για παιδιά και νέους Ο πρίγκιπας Ιβάν και το πουλί της φωτιάς σε σύνθεση και σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή που παρουσιάστηκε στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Για δώδεκα χρόνια υπήρξε ηθοποιός του Εθνικού Θεάτρου, όπου συνεργάστηκε με πολύ αξιόλογους σκηνοθέτες και συναδέλφους, καθώς και αργότερα στο ελεύθερο θέατρο. Έχει δουλέψει στον κινηματογράφο και έχει παρακολουθήσει πολλά σεμινάρια που αφορούν το θέατρο ή τη σκηνική πράξη.
Πριν από καιρό έστειλε στον διαγωνισμό των Κρατικών Βραβείων Συγγραφής θεατρικού έργου για παιδιά το έργο της Καλά Χριστούγεννα αγαπητέ μου Τσάρλι με το ψευδώνυμο “Lotte Ingersol”, το οποίο και κέρδισε ομόφωνα ανάμεσα σε 40 υποψηφιότητες. Σύμφωνα με το σκεπτικό της Επιτροπής, το θεατρικό έργο «Είναι γραμμένο με αμεσότητα και ζωντάνια, που μπορεί να συγκινήσει, να τέρψει αλλά και να αφυπνίσει κριτικά το παιδικό και εφηβικό κοινό. Πρόκειται για τη συνάντηση δύο εφήβων–ενός αγοριού και ενός κοριτσιού–σε μια προσπάθεια να συναντηθούν, με έναν τοίχο ανάμεσά τους να τους εμποδίζει και να τους αναγκάζει να εκμυστηρευθούν τις προσωπικές τους αγωνίες και ανάγκες, αλλά να γίνεται τελικά η αφορμή να αποκαλυφθούν οι διαφορετικοί κόσμοι από όπου προέρχονται και να δουν ο ένας τον άλλον με τα μάτια της φαντασίας και της ψυχής τους».
Με αφορμή αυτήν τη βράβευση, μιλήσαμε με τη Σοφιάννα Θεοφάνους εφ’ όλης της ύλης. Πριν από μερικές μέρες εκδόθηκε και το νέο της νεανικό βιβλίο Το Κορίτσι & Το Κορίτσι από τις εκδόσεις Πουά.
Ένα κρατικό βραβείο θεατρικού έργου για το «Καλά Χριστούγεννα αγαπητέ μου Τσάρλι». Θέλεις να μας δώσεις μια γεύση των πρώτων αντιδράσεών σου αλλά και του περιεχόμενου του έργου;
Χάρηκα πολύ, το πανηγύρισα για μια μέρα-δυο, μετά το άφησα σε ένα μέρος μέσα μου να ησυχάσει. Γενικά, αντιμετωπίζω πια τα βραβεία, τις διακρίσεις με μετριοπάθεια, με ησυχία. Πιο πολύ με ενδιαφέρει η υλοποίηση, η πράξη από τη θεωρία αν και είμαι βαθύτατα θεωρητικός άνθρωπος. Ένα βραβείο μπορεί να βοηθήσει λίγο γρηγορότερα, ίσως, στο να πάρει τον δρόμο για τη σκηνή, να αποκτήσει τον χώρο του. Οι άνθρωποι που γράφουν θέλουν να βλέπουν τα έργα τους στη σκηνή ή στα βιβλιοπωλεία, οι ηθοποιοί να παίζουν, οι σκηνοθέτες να σκηνοθετούν και όλοι αυτοί οι άνθρωποι να επικοινωνούν ένα κομμάτι τους με άλλους ανθρώπους που ήρθαν να ακούσουν, να δουν την ιστορία τους. Δεν έχει νόημα αλλιώς.
Το έργο βασίζεται στην απλή ιδέα μιας συνάντησης μεταξύ δύο εφήβων και της σχέσης που αναπτύσσουν με εμπόδιο έναν τοίχο ανάμεσά τους. Όλες τους οι εκμυστηρεύσεις, η ζωή τους ξετυλίγονται με άξονα αυτόν τον τοίχο που τελικά δεν τους εμποδίζει να αγαπηθούν, να τσακωθούν, να μιλήσουν για τον εαυτό τους χωρίς να βλέπουν ο ένας τον άλλον.
Θεωρείς ότι υπάρχει ανάγκη για συγγραφή νέων έργων στο θέατρο;
Πάντα το θεωρούσα! Ακόμα περισσότερο τώρα. Χρειάζεται οπωσδήποτε συγγραφή νέων έργων, νέες φωνές να μιλήσουν, να φωνάξουν, χρειάζεται στήριξη η νέα δραματουργία όχι μόνο από την Πολιτεία, αλλά και από την ίδια τη θεατρική κοινότητα. Πώς αλλιώς; Νιώθω λίγο σαν φτωχός συγγενής αν αναλογιστεί κανείς πόσα ξένα έργα μεταφράζονται για να παιχτούν στα ελληνικά θέατρα. Ή όταν κάνω συζητήσεις με φίλους που είναι στο εξωτερικό. «Έχετε ελληνική δραματουργία; Έχουμε, έχουμε να σας δώσω να διαβάσετε, ω τι κρίμα δεν μπορώ είναι στα ελληνικά».
Υπάρχει το θέμα της μικρής εμβέλειας της γλώσσας. Χρειάζεται να μεταφράζουμε τα κείμενα, είναι πιο δύσκολα προσβάσιμα. Γίνονται προσπάθειες. Υπάρχουν κι αυτοί οι άνθρωποι που οργανώνουν σεμινάρια θεατρικής γραφής, μεταφράσεων, κάποιες μικρές επιχορηγήσεις για μεταφράσεις. Κάποιοι σκηνοθέτες επιμένουν στο ελληνικό έργο. Μικρά, μικρούτσικα, όλα μικρά. Αλλά υπάρχουν.
Πιστεύεις ότι η παιδική θεατρική σκηνή βρίσκεται σε καλό δρόμο ή επιδέχεται βελτίωση;
Μεγάλη κουβέντα. Αρχικά θα πρέπει να αλλάξουμε την αντιμετώπιση του παιδικού έργου πρώτα, μετά του θέατρου, μετά των σκηνών. Μεγάλωσα με τις παραστάσεις του θεάτρου Πόρτα και εύχομαι ολόψυχα να μπορέσει να επαναληφθεί κάποτε αυτή μαγεία που σε κουτούλαγε όταν έβλεπες τις παραστάσεις του. Είναι μεγάλο κρίμα που δεν έχουμε μια σκηνή πια με εφηβικό και παιδικό θέατρο αμιγώς. Πολύ θα ήθελα να το δω να συμβαίνει κάποτε. Με τη σοβαρότητα και τη γενναιοδωρία που του αξίζει.
Υπάρχουν κάποια θέματα που σε απασχολούν και με τα οποία θέλεις να καταπιάνεσαι στο συγγραφικό σου έργο;
Ανάλογα με την στιγμή στην οποία βρίσκομαι κάθε φορά. Προκύπτουν, συμβαίνουν. Τον τελευταίο καιρό λόγω του ότι γράφω ακόμα ένα έργο για εφήβους, είναι οι σχέσεις με τους γονείς, η απομόνωση, τα όρια της αδιαφορίας και της διακριτικότητας. Αυτά ψαχουλεύω τώρα. Χρειάζεται να αντλήσω κι εγώ από δικές μου περιοχές μιας και αυτά τα θέματα είναι διαχρονικά και παγκόσμια. Είναι περίπλοκο κάπως. Μπορεί να υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιδέα αλλά από τον κόσμο των ιδεών μέχρι και την υλοποίηση υπάρχει μια απόσταση που πρέπει να διανυθεί.
Από το λιμπρέτο, στο παιδικό βιβλίο και πριν από μερικές ημέρες από τις εκδόσεις Πουά, στο νεανικό αναγνωστικό κοινό. Πόσο εύκολα διασχίζεις αυτά τα μονοπάτια;
Και βράχια έχει και πέτρες έχει και ανηφόρες έχει και δεν είμαι και σούπερ καλή στα περιπατητικά. Κι ενώ όλα βρίσκονται κάτω από την ίδια ομπρέλα, το καθένα έχει τον δικό του ρυθμό και δυσκολία ή και ευκολία. Πάντως αν δεν διασκεδάζω με αυτό που καταπιάνομαι, κουράζομαι τόσο πολύ που αποκλείεται να συνεχίσω. Κάτεργο, σπάω πέτρες.
Πρέπει να μου αρέσει πολύ αυτό που γράφω, αλλιώς το αφήνω στην άκρη. Δεν ξανασχολούμαι. Θυμώνω κιόλας που δεν μου βγαίνει. Και το Αχ! Φαντάσματα από τις εκδόσεις Μικρή Σελήνη και Το Κορίτσι & το κορίτσι που μόλις εκδόθηκε από τις εκδόσεις Πουά, μου άρεσαν και μου άρεσε και συνεργασία. Και στις δύο περιπτώσεις έγινε με γούστο, καλή προαίρεση και αγάπη. Και παρόλο που έχουν και τα δύο συγκεκριμένο κοινό κατά τη γνώμη μου, τα διαβάζουν όλες οι ηλικίες. Καλό είναι αυτό.
Από το Πανεπιστήμιο και το τμήμα επικοινωνίας, στη σκηνή της Δραματικής σχολής. Από την υποκριτική, στη συγγραφή λιμπρέτων και παιδικών βιβλίων. Ένας δρόμος με πολλές στροφές. Είχε εσωτερικά σκαμπανεβάσματα ή κάπως όλα ήρθαν αρμονικά και ήπια;
Εμένα οι αλλαγές δεν μου αρέσουν, δεν μου αρέσουν οι εκπλήξεις, να μου χαλάει κάποιος το πρόγραμμα και αγαπώ τη ρουτίνα. Ό,τι επέλεξα στη ζωή μου ήταν ό,τι πιο ασταθές, φαινομενικά ασύνδετο με το επόμενο και το προηγούμενο και ευμετάβλητο υπάρχει. Δε θες πολλά για να έχεις εσωτερικές, δια-γαλαξιακές συγκρούσεις! Ένιωθα τρομερά μειονεκτικά που δεν μπορούσα να πω με μια λέξη με τι ασχολούμαι.
Δεν μπορούσα να προσδιοριστώ με μια λέξη. Μετά βαρέθηκα, μεγάλωσα κιόλας, γνώρισα κι άλλα φρούτα σαν κι εμένα και βάφτισα την πολυδιαστατικότητα ευελιξία και χαλάρωσα. Αυτή η ευελιξία μου προσέφερε ευκαιρίες σε δύσκολες στιγμές και παράθυρα σε αδιέξοδα. Οι εποχές χρειάζονται ελιγμούς και σλάλομ. Ό,τι κάνει κάποιος καλό είναι, δεν ξέρεις ποτέ σε ποια όχθη θα βγεις. Λέω εγώ που αντιπαθώ τις αλλαγές και τα αχαρτογράφητα νερά, αλλά δεν μπορώ παρά να μπω μέσα στη βάρκα.
Aποφοίτησες όπως διάβασα κάπου με αριστεία. Τι σημαίνει αριστεία για σένα;
Ήθος και ενσυναίσθηση. Σκέτη είναι πικρή και απεχθής. Το βλέπουμε άλλωστε και στην καθημερινότητα. H στάση καθορίζει το ποιόν του ανδρός και για μένα έτσι είναι.
Θέλεις να μας μυήσεις στον κόσμο της γραφής σου; Ποιο το αγαπημένο σου μέρος, στιγμή, ή τρόπος να γράφεις; Κρατάς σημειώσεις, ή αγαπάς κατ’ αποκλειστικότητα το πληκτρολόγιο;
Έχω ένα μικρό χώρο που είναι το γραφείο μου. Εκεί γράφω. Χειρόγραφα πρώτα. Έχω ένα σημειωματάριο που κουβαλάω πάντα μαζί μου και καταλήγω να γράφω σε χαρτοπετσέτες ή σε οτιδήποτε μπορώ να σημειώσω για να μην το ξεχάσω. Μετά το μεταφέρω στο σημειωματάριο. Κρατάω πολύ αναλυτικές σημειώσεις, τόσο πολύ που στο τέλος έχω την ιστορία μπροστά μου. Μου αρέσει πολύ το χειρόγραφο, αλλά το πληκτρολόγιο βοηθάει να εντοπίζω πιο εύκολα αστοχίες σε μια ιστορία. Κρατάω μια απόσταση από το γραπτό. Είναι ένα πολύτιμο πρακτικό εργαλείο.
Το βιβλίο ήταν παρόν σε όλη τη διάρκεια της ζωής σου;
Ήταν, είναι και πιστεύω θα είναι. Διαβάζω πολύ. Στο τρένο θα με δεις πάντα να διαβάζω. Δεν ασχολούμαι πολύ με το κινητό, με κουράζει και με ζαλίζει.
Αν μπορούσες να γράψεις ένα μικρό γράμμα σε ένα μικρό παιδί για να του εμφυσήσεις την αγάπη για το βιβλίο, τι θα του έγραφες;
Ω! Ίσως ότι τα βιβλία είναι σαν τα σκυλάκια. Ο καλύτερος και πιο πιστός φίλος του ανθρώπου.
Ξεχωρίζεις κάποιο βιβλίο ή ένα θεατρικό έργο που σε έχει βαθιά επηρεάσει στη ζωή σου, τις επιλογές σου ή που πολύ απλά σε συγκίνησε;
Κατά καιρούς πολλά, αλλά ο Νιλς Λυν, του Γενς Π. Γιάκομπσεν έχει δικό του δωμάτιο μέσα μου.
Είσαι αισιόδοξη ότι η κανονικότητα θα επανέλθει μετά το τέλος της πανδημίας, ή ο κόσμος που γνωρίζαμε έχει για πάντα χαθεί;
Θα ήμουν πολύ απαισιόδοξη αν πίστευα ότι θα επανέλθουμε σε πρότερη κατάσταση. Είμαι αισιόδοξη ότι θα προσαρμοζόμαστε όλο και περισσότερο σε έναν κόσμο που αλλάζει πολύ γρήγορα. Όσο βλέπεις μέλλον, αισιόδοξο είναι από μόνο του.
–
Λίγα λόγια για τη Σοφιάννα Θεοφάνους
Η Σοφιάννα Θεοφάνους, είναι απόφοιτος του Τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου, της Σχολής Θεάτρου Τέχνης «Κάρολος Κουν», από όπου αποφοίτησε με άριστα, καθώς και του τριετούς Εργαστηρίου Υποκριτικής και Σκηνοθεσίας της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, του οποίου τη διεύθυνση είχε ο Στάθης Λιβαθινός.
