Το 1959 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα Ψυχώ του Ρόμπερτ Μπλοχ, του οποίου όλα τα αντίτυπα αγόρασε ο σκηνοθέτης Άλφρεντ Χίτσκοκ όταν αποφάσισε πως θα αναλάβει τη μεταφορά του βιβλίου στη μεγάλη οθόνη, καθώς ήθελε να διατηρήσει κρυφές τις ανατροπές του βιβλίου. Ήταν τόσο αποφασισμένος να μην αποκαλυφθεί τίποτα σχετικά με την πλοκή και την ιστορία που απαγόρεψε στους πρωταγωνιστές να δίνουν συνεντεύξεις, όπως επίσης και δεν επέτρεψε σε κριτικούς να δουν την ταινία νωρίτερα.
Ύστερα απ’ όλη αυτή τη μυστικοπάθεια, ο Χίτσκοκ έκανε την παράδοξη κίνηση να εμφανιστεί στο πρώτο trailer της ταινίας, όπου ουσιαστικά ήταν ένα τουρ των σκηνικών, στο οποίο ο ίδιος άρχισε να αποκαλύπτει στοιχεία της πλοκής. Βέβαια, η τακτική του ήταν «είπε… αλλά δεν είπε», δηλαδή έλεγε πού θα πεθάνει κάποιος, αλλά δεν αποκάλυπτε το ποιος και το γιατί. Έριξε αρκετό δόλωμα ώστε να εξάψει την περιέργεια των θεατών της δεκαετίας του ’60, αλλά χωρίς να διακινδυνεύσει τα μυστικά του. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως αποκάλυψε και λίγα, καθώς αν κρίνουμε την τακτική του με τα δεδομένα του 2025 θα είχε μαζέψει εκατοντάδες σχόλια χρηστών του διαδικτύου να τον βρίζουν γιατί «έκανε spoiler την ίδια του την ταινία».
Δεν μου φαίνεται παράξενη ή παράλογη η ιδέα του spoiler alert, αλλά η εμμονή των ανθρώπων με αυτή. Προφανώς, όταν κάποιος έχει δουλέψει το σενάριό του το τελευταίο πράγμα που θέλει είναι να γίνουν βούκινο οι ανατροπές στην ιστορία του, όμως η συζήτηση δεν είναι τόσο μονοδιάστατη όπως φαίνεται με την πρώτη ματιά. Πότε υπάρχει εκμετάλλευση από τα μεγάλα στούντιο που μανιωδώς προσπαθούν να δημιουργήσουν FOMO (Fear Of Missing Out) στους ανθρώπους; Πότε το “spoiler alert” είναι ένα παραπέτασμα καπνού που εμποδίζει συζητήσεις γύρω από την τέχνη και τη μειώνει σε ένα φτηνό εμπόρευμα που αν δεν το καταναλώσεις με έναν συγκεκριμένο τρόπο παύει να έχει αξία;
Αν αναρωτηθούμε με ποιες ταινίες/σειρές οι άνθρωποι που γνωρίζουμε πανικοβάλλονται στην ιδέα του spoiler, τότε η απάντηση έρχεται εύκολα στη μορφή του mainstream. Τα μεγάλα studio είναι και αυτά που διακινδυνεύουν να χάσουν τα περισσότερα χρήματα αν το «εμπόρευμά» τους δεν πουληθεί, οπότε είναι και οι πρωτοπόροι στις διαφημιστικές εκστρατείες όπου προσπαθούν να πείσουν ότι πρέπει να πας να δεις την ταινία τους άμεσα, γιατί αλλιώς κινδυνεύεις να χάσεις τα κοσμοϊστορικά γεγονότα.
Αν κοιτάξουμε πίσω, το 2019 με το Avengers: Endgame η Marvel είχε προωθήσει το χάσταγκ “Don’t Spoil the Endgame”, σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει hype γύρω από την ταινία, το οποίο και τελικά κατάφερε με το Endgame να σπάει ρεκόρ εισπράξεων. Το θέμα με αυτό είναι πως το Endgame, μαζί με τα περισσότερα μπλοκμπάστερ τέτοιου τύπου, δεν έχουν πραγματικά spoilers και ό,τι γίνεται είναι δεδομένο πως θα συμβεί. Θα πρέπει, όχι μόνο να είσαι αποκομμένος από τον κινηματογράφο, αλλά από το διαδίκτυο, για να μην γνωρίζεις πως σίκουελ για όλους τους χαρακτήρες του Endgame είχαν ανακοινωθεί πέντε χρόνια πριν την κυκλοφορία της ταινίας από την ίδια εταιρεία παραγωγής.
Σε μεγάλες σειρές, οι οποίες θέλουν να διατηρήσουν τη σταθερή πελατεία τους και δεν στηρίζονται μόνο στα κινηματογραφικά εισιτήρια, αλλά σε merchandising και θεματικά πάρκα, δεν μπορούν να υπάρξουν πραγματικές αλλαγές, γιατί αν υπάρξουν οι αλλαγές, τότε ανατρέπεται το στάτους κβο του κόσμου τους, με αποτέλεσμα, αν δεν υπάρξει μια εσωτερική σύγκρουση που συνεχίζεται αιώνια, τότε αυτό να σημαίνει και την ολοκλήρωση της ιστορίας. Αν όμως ολοκληρωθεί η ιστορία, τότε ποιος ο λόγος ο «πελάτης» να επιστρέφει στα πάρκα και να αγοράζει παιχνίδια;
«Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με εμένα που δεν θέλω να μάθω τι συμβαίνει στην ιστορία πριν τη δω;»
Ποιος έχει διαβάσει ή δει Ρωμαίο και Ιουλιέτα και δεν γνωρίζει από πριν τι θα συμβεί; Το ίδιο ισχύει και για όλα τα έργα κλασικής λογοτεχνίας, όπου στα περισσότερα, από την αρχή του κεφαλαίου, ο συγγραφέας ενημερώνει για το τι θα ακολουθήσει. Χαλάνε αυτές οι ιστορίες επειδή γνωρίζουμε τι θα συμβεί, ή μπορούμε να τις δούμε με διαφορετικά μάτια επειδή ακριβώς γνωρίζουμε τι να περιμένουμε;
Η αντίληψη πως οι ταινίες είναι τόσο καλές όσο οι εκπλήξεις που κρύβουν – όπου εκπλήξεις το 2025 σημαίνει cameos στα μεγάλα franchises – είναι ακόμα μια προέκταση της αντιμετώπισης του κινηματογράφου ως μορφή διασκέδασης και όχι τέχνης. Κανείς δεν θέλει να ξέρει τα πάντα πριν δει μια ταινία, αλλά ας μην εθελοτυφλούμε πως η εμφάνιση του Matt Murdock στο Spider-Man: No Way Home, έχει κάποια βαρύτητα στην πλοκή και πως είναι κάτι περισσότερο απ’ αυτό που είναι – ένα πέρασμα του χαρακτήρα για να δηλώσει την παρουσία του.
Οι πραγματικές ανατροπές και τα πραγματικά μυστικά κρύβονται στις μικρότερες ταινίες, στον ανεξάρτητο κινηματογράφο. Εκεί που όντως μπορούν να υπάρξουν αλλαγές στην πλοκή και τους χαρακτήρες μιας ιστορίας, όπου υπάρχει ένα καλλιτεχνικό όραμα πίσω από κάθε επιλογή.
Κινηματογράφος είναι ερμηνείες, σύνθεση κάδρου, μοντάζ, φωτισμός, σχεδιασμός ήχου κ.α. Τόσα γρανάζια που ζωντανεύουν ό,τι βλέπουμε στην οθόνη μας. Το να κρίνεις όλο το έργο από μια μικρή ανατροπή, ένα ασήμαντο πέρασμα, ή γενικά να υπάρχει η απαίτηση πως ο σκηνοθέτης πρέπει να σκηνοθετεί σαν να ετοιμάζει δωροσακούλα με παιχνίδια για να χαρούν τα παιδάκια, είναι το λιγότερο ασέβεια στην τέχνη και βοηθάει περισσότερο στη φτηνή εμπορευματοποίησή της και ίσως στην απήχηση που θα έχει στα social media – κάτι που δεν κάνει ένα έργο τέχνης αθάνατο· αντιθέτως, επισπεύδει τη γήρανσή του.
Πώς μια τέχνη μπορεί να μεταδοθεί αν όλες οι κουβέντες γύρω από αυτήν εμποδίζονται με την πρόταση «μη μου κάνεις spoiler!»; Κανείς δεν σκόπευε να κάνει spoiler, μια συζήτηση πήγε να ξεκινήσει που τώρα εμποδίστηκε. Στην τελική, αν δεν μπορούμε να δούμε μια ταινία αφού μάθουμε την ανατροπή της, ή η ταινία δεν αξίζει ή δεν μπορούμε να την εκτιμήσουμε στο σύνολό της.
