Υπάρχει αυτή η στιγμή που το πλοίο παίρνει τη στροφή για να μπει στο λιμάνι, που ο χρόνος στο Αιγαίο μοιάζει να κάνει ένα γοητευτικό άλμα. Ο ανυποψίαστος ταξιδιώτης θα βιώσει μια απότομη αποκάλυψη που έρχεται απροειδοποίητα. Άξαφνα η κλασική κυκλαδίτικη εικόνα, δηλαδή το άνυδρο τοπίο, τα χαμηλά λευκά σπιτάκια με τα μπλε παράθυρα θα δώσει τη θέση της σε ένα οπτικό θέαμα μεγαλοπρέπειας. Η Σύρα, όπως την αποκαλούν όσοι ξέρουν έχει για πρωτεύουσά της την Ερμούπολη με τους δυο λόφους της που σαν θεατρικό σκηνικό ορθώνονται. Ο ένας αριστερά όπως κοιτάμε την πόλη από τη θάλασσα στεφανωμένος με τον καθολικό Σαν Τζώρτζη της Άνω Σύρου, ένα απομεινάρι του Μεσαίωνα, και ο άλλος δεξιά με τον ορθόδοξο Ναό της Αναστάσεως κι ανάμεσά τους, μια πόλη θαύμα γεμάτη ζωή, γλυκά λουκούμια, χτισμένη από μάρμαρο, φως και ιστορία. Καλώς ήρθες στην Ερμούπολη, την πόλη του Ερμή του Κερδώου και του Λογίου, κερδώος ως προστάτης του εμπορίου και των ταξιδιών και λόγιος ως προστάτης του λόγου, των γραμμάτων και των τεχνών.
Για να καταλάβεις την Ερμούπολη, πρέπει να την περπατήσεις και ν’ ακούσεις την ιστορία της από την αρχή. Δεν είναι μια πόλη που εξελίχθηκε αργά μέσα στους αιώνες, ούτε ένα ψαροχώρι που μεγάλωσε φυσιολογικά. Η Ερμούπολη γεννήθηκε απότομα μέσα από τις στάχτες και τις φλόγες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Τότε που οι καταστροφές και σφαγές της Χίου, των Ψαρών, της Κάσου και της Σμύρνης ανάγκασαν χιλιάδες εύπορους πρόσφυγες, εμπόρους, ναυτικούς και τεχνητές ν’ αναζητήσουν ένα ασφαλές καταφύγιο που το βρήκαν στο λιμάνι της Σύρου. Καταφύγιο γιατί τελούσε υπό γαλλική προστασία και διατηρούσε μια σχετική ουδετερότητα. Αυτοί οι κυνηγημένοι άνθρωποι δεν έφτασαν στο νησί με άδεια χέρια. Έφεραν μαζί τους το κοσμοπολίτικο πνεύμα τους, τις διεθνείς διασυνδέσεις τους, τα κεφάλαιά τους και πάνω απ’ όλα τη δίψα τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους από την αρχή.
Το 1826, οι κάτοικοι της νέας πόλης συγκεντρώθηκαν και έδωσαν το όνομα Ερμούπολη προς τιμήν του Κερδώου Ερμή, του θεού του εμπορίου. Ήταν μια δήλωση ταυτότητας και σκοπού. Ο σκοπός επετεύχθη, γιατί μέσα σε ελάχιστα χρόνια πάνω στα άγρια και αφιλόξενα βράχια επιτελέστηκε ένα θαύμα οικονομικό και οικιστικό που όμοιό του δεν υπήρχε στην ιστορία της Μεσογείου. Ο 19ος αιώνας βρίσκει την Ερμούπολη όχι ως ένα απλό λιμάνι του Αιγαίου, αλλά ως το μεγαλύτερο βιομηχανικό, ναυτιλιακό και εμπορικό κέντρο του ελεύθερου ελληνικού κράτους ξεπερνώντας για μεγάλο διάστημα σε πλούτο και πληθυσμό ακόμα και την Αθήνα ή το άλλο μεγάλο λιμάνι της χώρας μας τον Πειραιά. Η γεωγραφική της θέση στο κέντρο του Αιγαίου την μετέτρεψε σε εμπορικό κόμβο που γεφύρωνε τη Δυτική Ευρώπη, τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολή.
Στην Ερμούπολη ιδρύθηκε το πρώτο ελληνικό ναυπηγείο Νεώριο, εδώ λειτούργησαν οι πρώτες μεγάλες κλωστοϋφαντουργίες, ανεμόμυλοι και βυρσοδεψεία και η πρώτη ελληνική ατμοπλοϊκή εταιρία. Κι όσο υπάρχει οικονομική έκρηξη παράλληλα η πόλη γίνεται φάρος πολιτισμού και παιδείας. Το πρώτο Γυμνάσιο του ελεύθερου ελληνικού κράτους ιδρύεται εδώ με έναν από τους αποφοίτους του να είναι ο Ελευθέριος Βενιζέλος.
Εδώ στην Ερμούπολη εκδόθηκαν οι πρώτες εφημερίδες και λειτούργησαν τα πρώτα τυπογραφεία. Περπατώντας την πόλη θα καταλάβετε ότι οι Συριανοί έμποροι και καραβοκύρηδες δεν ήθελαν να κατοικούν σε σπίτια αλλά σε παλάτια που αντικατοπτρίζουν την παιδεία, την αύρα την κοσμοπολίτικη και την οικονομική τους ευμάρεια. Κάλεσαν σπουδαίους Ευρωπαίους και Έλληνες αρχιτέκτονες που μεταμόρφωσαν την Ερμούπολη σε ένα ζωντανό μουσείο νεοκλασικισμού. Διαβαίνεις τα σοκάκια και η αίσθηση του ένδοξού της παρελθόντος παραμένει ανέπαφη. Αντικρίζεις την Πλατεία Μιαούλη, μια τεράστια μαρμαροστρωμένη πλατεία που σφύζει από ζωή και στο κέντρο της δεσπόζει ένα επιβλητικό Δημαρχείο, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ θεμελιωμένο το 1876. Αν παρατηρήσεις τη μεγαλοπρεπή του μαρμάρινη σκάλα και τις αναγεννησιακές γραμμές του θα νομίζεις ότι βλέπεις ένα ανάκτορο κι όχι ένα δημόσιο κτίριο.
Λίγο να περπατήσεις πιο πάνω θα συναντήσεις το Θέατρο Απόλλων, έργο του Ιταλού αρχιτέκτονα Πιέτρο Σαμπό χτισμένο το 1864 και αποτελεί μια μικρογραφία – πιστό αντίγραφο της Σκάλας του Μιλάνου. Μπες μέσα και θα μεταφερθείς σε μια άλλη εποχή με τα κόκκινα καθίσματα, τα βελούδινα θεωρεία, την οροφή με τις τοιχογραφίες και φαντάσου την εποχή που οι Συριανοί χειροκροτούσαν τους ιταλικούς θιάσους όπερας που επισκέπτονταν το νησί.
Φυσικά η πιο αριστοκρατική πλευρά της πόλης είναι η συνοικία Βαπόρια λίγο πιο κάτω. Οι πλούσιοι καραβοκύρηδες έχτιζαν τα ψηλοτάβανα διακοσμημένα με τοιχογραφίες από Ιταλούς καλλιτέχνες αρχοντικά τους πάνω στο κύμα, με περίτεχνα κάγκελα και μαρμάρινα μπαλκόνια. Στο ψηλότερο σημείο της συνοικίας θα δεις τον ναό του Αγίου Νικολάου των Πλουσίων, μεγαλοπρεπής επιβλητικός με τον γαλάζιο του τρούλο να ξεχωρίζει. Ακόμα και όταν πέρασε η εποχή της οικονομικής ευμάρειας της πόλης το μεγαλύτερο προτέρημα των κατοίκων της είναι ότι αρνήθηκαν να γίνουν ένα τουριστικό σκηνικό. Παρέμειναν μια ζωντανή πόλη όλο τον χρόνο ως διοικητική πρωτεύουσα των Κυκλάδων και έδρα του πανεπιστημίου του Αιγαίου διατηρώντας τη νεανική ενέργεια συνδυάζοντάς την αρμονικά με την ιστορική της συνέπεια.
Η Σύρος δεν προσκαλεί τον τουρίστα που θέλει μόνο να διασκεδάσει και να ξαπλώσει κάτω από τον ήλιο στην παραλία αλλά εκείνον τον ταξιδιώτη που αναζητά πολιτισμό, αρχιτεκτονική και αυθεντική γλυκιά φιλοξενία. Μπορεί να ήταν ένα μεγάλο λιμάνι που προσέλκυσε ναυτικούς όλων των εθνών μα οι οίκοι ανοχής της και τα λαϊκα πορνεία είχαν όλα τους δηλωμένες σεξεργάτριες που υποχρεούνταν να περνούν ιατρικές εξετάσεις στο νοσοκομείο του νησιού με το ειδικό βιβλιάριο υγείας τους.
Το ρεμπέτικο ως μουσικό είδος μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 πριν φτάσει στον Πειραιά έκανε μια στάση και στη Σύρο. Ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο μεγάλος Συριανός ρεμπέτης γεννήθηκε στην Άνω Σύρο. Η Ερμούπολη φιλοξενεί βραδιές ρεμπέτικου αφιερωμένες σε εκείνον ως φεστιβάλ και δεν είναι το μόνο φεστιβάλ της πόλης. Υπάρχει το Φεστιβάλ Κλασικής Μουσικής Κυκλάδων αλλά και το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων Animasyros.
Ταξιδιώτη που θα βρεθείς στην Ερμούπολη θα ξυπνήσεις το πρωί και θα περπατήσεις χαλαρά στην παραδοσιακή αγορά της οδού Χίου με τα φρέσκα της ψάρια και τα ντόπια βότανα. Το μεσημέρι θα πας στ’ Αστέρια στην περιοχή Βαπόρια να βουτήξεις από τη μαρμάρινη εξέδρα με φόντο τ’ αρχοντικά να δροσιστείς. Μετά θα δοκιμάσεις πεινασμένος το περίφημο τυρί Σαν Μιχάλη με την πικάντικη γεύση του σε κάποιο από τα πολλά εστιατόρια. Η Ερμούπολη το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα σε πικράνει. Το συριανό λουκούμι της που άρχισε να παρασκευάζεται επίσημα στο νησί από το 1837 από Χιώτες τεχνίτες και η χρυσή του υφάλμυρου νερού από τις λιγοστές πηγές του νησιού το κάνουν μοναδικό και το καλύτερο γλυκό δώρο για τους φίλους σου σαν φύγεις από το νησί. Πάρε και καμία χαλβαδόπιτα και κάνα αμυγδαλωτό φεύγοντας και θα με θυμηθείς.
Η Ερμούπολη κλείνει τα 200 χρόνια της και παρά τις δυσκολίες που πέρασε παρέμεινε αρχόντισσα, μεγαλώνει όμορφα έχοντας κρατήσει την αίγλη του παρελθόντος της χάρη στους κατοίκους της. Μην διστάσεις να τους ρωτήσεις ό,τι θες, είναι περήφανοι που μένουν στην Ερμούπολη και έτοιμοι να μοιραστούν τις ιστορίες που μεταφέρθηκαν από γενιά σε γενιά.
