Υπάρχουν ονόματα στον κόσμο της τέχνης που το έργο τους μοιάζει τόσο αιώνιο και ανυπέρβλητο που έχει ξεπεράσει μακράν την ανθρώπινη οντότητά τους στο πέρασμα του χρόνου. Κάποτε όμως υπήρξαν άνθρωποι που έζησαν σε συγκεκριμένες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Το όνομα Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι μπορεί να μπει σε αυτή την «κατηγορία» καλλιτεχνών με το θεϊκό έργο που υπερβαίνει την ανθρώπινη ιστορία του. Και αυτήν είναι που προσεγγίζει και παρουσιάζει το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε μια νέα παράσταση χορού με τίτλο «Τσαϊκόφσκι» για τη ζωή του Ρώσου συνθέτη από τον χορογράφο Καγετάνο Σότο συνυπογράφοντας με τον Ντάριο Σούσα, σε μουσική διεύθυνση του Φιλίπ Φορζέ.
Οι Καγετάνο Σότο και Ντάριο Σούσα δημιουργούν ένα μπαλέτο βασισμένο στο αρχείο που φυλάσσεται εδώ και χρόνια στο σπίτι-μουσείο του Τσαϊκόφσκι, όπου ο συνθέτης έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, στο Κλιν, βορειοδυτικά της Μόσχας. Τα τελευταία χρόνια εκδόθηκαν επιστολές του Τσαϊκόφσκι από την προσωπική ζωή του συνθέτη φέρνοντας στο φως τις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Οι πάνω από πέντε χιλιάδες επιστολές του αποκαλύφθηκαν το 2009 και το 2018 σε εκδόσεις στα ρωσικά και στα αγγλικά αντίστοιχα. Ο συνθέτης του Καρυοθραύστη, της Λίμνης των κύκνων, της Ωραίας κοιμωμένης, του Ευγένιου Ονιέγκιν, της «Παθητικής» Συμφωνίας φέρεται να ήταν διχασμένος ανάμεσα στις κοινωνικές συμβάσεις της ρωσικής κοινωνίας του τέλους του 19ου αιώνα και των προσωπικών του επιθυμιών, ενώ η πίεση της κοινωνίας κυριαρχούσε σε όλη του τη ζωή μέχρι τον τραγικό του θάνατο. Μέσα από την αφηγηματική χορογραφία της παράστασης «Τσαϊκόφσκι», οι θεατές μπορούν να ανακαλύψουν τον άνθρωπο πίσω από τον συνθέτη, μαθαίνοντας μέσα από τα αποσπάσματα των επιστολών τις σκέψεις του για τη μουσική, την αγάπη και τις σχέσεις του, αλλά και τους φόβους και τις αμφιβολίες που είχε για τον εαυτό του.
Οι χορεύτριες του «Τσαϊκόφσκι», Αρετή Νότη και Δέσποινα Χρυσοστόμου, μέλη του Corps de ballet της Εθνικής Λυρικής Σκηνής από το 2019 και το 2023, αντίστοιχα, μιλούν στο ελc για τις λιγότερο γνωστές πτυχές της ζωής του συνθέτη, τις επστολές του και τη συνεργασία τους με τον Καγετάνο Σότο και τον Ντάριο Σούσα.
Ο ρόλος σου στον «Τσαϊκόφσκι»
Αρετή Νότη: Η παράσταση Τσαϊκόφσκι δεν ακολουθεί την παραδοσιακή έννοια των ρόλων, καθώς το έργο εστιάζει περισσότερο στην ενότητα και τη συλλογική έκφραση του συναισθήματος που προκύπτει από τη ζωή και την τέχνη του Τσαϊκόφσκι. Ο κάθε χορευτής, μέσα από την κίνηση και τη χορογραφία, αναπαριστά διάφορες συναισθηματικές καταστάσεις και πτυχές της ζωής του συνθέτη, χωρίς να περιορίζεται σε έναν συγκεκριμένο ρόλο ή χαρακτήρα. Ο ρόλος μου, λοιπόν, είναι να αναδείξω την ουσία του Τσαϊκόφσκι και τις εσωτερικές του αντιφάσεις μέσα από την κίνηση και την έκφραση, σε συνεργασία με τους υπόλοιπους χορευτές.
Δέσποινα Χρυσοστόμου: Μέσα από την κίνηση και την ερμηνεία μου εκφράζω τη δυναμική γυναικεία παρουσία όπως την οραματίζεται ο χορογράφος. Στόχος είναι να αναδειχθεί η επιβλητικότητα, η αυτοπεποίθηση και η ξεχωριστή ταυτότητα κάθε γυναίκας στη σκηνή.
Ποια είναι τα λιγότερο γνωστά στοιχεία για τη ζωή του Τσαϊκόφσκι;
Αρετή Νότη: Ένα από τα λιγότερο γνωστά στοιχεία για τη ζωή του Τσαϊκόφσκι είναι η εσωτερική του πάλη με την προσωπική του ταυτότητα και τη σεξουαλική του προτίμηση, που ήταν κάτι που τον βασάνιζε έντονα, καθώς ζούσε σε μια εποχή που η ομοφυλοφιλία ήταν κοινωνικά καταπιεσμένη. Παρά τις προσωπικές του αμφιβολίες, οι οποίες συχνά εκφράζονταν στις επιστολές του, η μουσική του απέκτησε μια μοναδική συναισθηματική ένταση, που ενδεχομένως να ήταν το αποτέλεσμα αυτών των εσωτερικών αντιφάσεων.
Ένα άλλο λιγότερο γνωστό γεγονός είναι η σχέση του με τη θρησκεία. Αν και δεν ήταν ιδιαίτερα θρησκευόμενος, οι επιστολές του αποκαλύπτουν μια συνεχή αναζήτηση για πνευματική ανακούφιση και την προσπάθεια να βρει παρηγοριά στις δυσκολίες της ζωής του μέσα από την πίστη, κάτι που δεν είναι άμεσα προφανές στην εικόνα του ως καλλιτέχνη.
Δέσποινα Χρυσοστόμου: Μέσα από την προετοιμασία μου για το έργο Τσαϊκόφσκι του Cayetano Soto και του Dario Suša, ανακάλυψα λιγότερο γνωστές πτυχές της ζωής του συνθέτη, που τον καθιστούν ακόμα πιο ενδιαφέρουσα και σύνθετη προσωπικότητα. Αυτό που με συγκλόνισε ιδιαίτερα είναι η εσωτερική του πάλη, η βαθιά ευαισθησία του και οι δυσκολίες που αντιμετώπιζε στην προσωπική του ζωή, στοιχεία που αντανακλώνται έντονα στη μουσική του.
Επίσης, παρόλο που σήμερα θεωρείται ο απόλυτος συνθέτης μπαλέτου, δεν αναγνωρίστηκε αμέσως η αξία του. Για παράδειγμα, η Λίμνη των Κύκνων αρχικά δεν γνώρισε επιτυχία και τα έργα του δέχτηκαν πολλές αρνητικές κριτικές, κάτι που δεν το περίμενα καθόλου! Ο χορογράφος έχει μεταφέρει όλη αυτή την ένταση και συναισθηματικότητα στο έργο του, κάνοντάς το ακόμα πιο καθηλωτικό και έντονο.
Ποιο είναι αυτό που σε εντυπωσιάζει από τη βιογραφία του Τσαϊκόφσκι;
Αρετή Νότη: Αυτό που με εντυπωσιάζει στη βιογραφία του Τσαϊκόφσκι είναι η ικανότητά του να μετατρέπει τις εσωτερικές του συγκρούσεις και αμφιβολίες σε μουσικά αριστουργήματα. Παρά τις προσωπικές του δυσκολίες και την αίσθηση της μοναξιάς, η μουσική του συγκινεί και παραμένει διαχρονική.
Δέσποινα Χρυσοστόμου: Αυτό που με εντυπωσιάζει περισσότερο από τη βιογραφία του συνθέτη είναι ο εσωτερικός του αγώνας και το πώς αποτυπώνεται στη μουσική του. Ήταν ένας άνθρωπος βαθιά ευαίσθητος, γεμάτος αμφιβολίες και συγκρούσεις, αλλά κατάφερε να μετατρέψει όλη αυτή την ένταση σε αριστουργήματα που εξακολουθούν να συγκινούν και να εμπνέουν. Το γεγονός ότι, παρά τις δυσκολίες, άφησε ένα τόσο σπουδαίο καλλιτεχνικό αποτύπωμα, είναι πραγματικά εντυπωσιακό.
Καγετάνο Σότο και Ντάριο Σούσα τι κρατάς από αυτή τη συνεργασία και τον τρόπο δουλειάς τους;
Αρετή Νότη: Από τη συνεργασία μου με τον Καγετάνο Σότο και τον Ντάριο Σούσα, κρατάω την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν. Αυτή η εμπιστοσύνη είναι πολύ σημαντική για έναν χορευτή, γιατί του δίνει την ώθηση να δώσει τον καλύτερο εαυτό του και να εκφραστεί ελεύθερα. Αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι ο τρόπος που με άφησαν να εξελιχθώ μέσα από τις πρόβες, δίνοντάς μου τη δυνατότητα να αναδείξω τις ικανότητές μου, ενώ πάντα με καθοδηγούσαν με σαφήνεια και υποστήριξη.
Δέσποινα Χρυσοστόμου: Η συνεργασία με τον Cayetano Soto και τον Dario Suša ήταν μια πραγματικά ξεχωριστή εμπειρία. Αυτό που με εντυπωσίασε στον τρόπο δουλειάς τους, είναι η προσήλωσή τους στη λεπτομέρεια και το πόσο απαιτητικοί είναι στην έκφραση και την κίνηση. Ο τρόπος που δουλεύουν είναι απόλυτα αφοσιωμένος στη συναισθηματική αλήθεια της κίνησης, κάτι που με βοήθησε να εμβαθύνω ακόμα περισσότερο στον τρόπο που προσεγγίζω τη χορογραφία. Κρατώ την ενέργεια, την
έμπνευση και τη μοναδική τους ικανότητα να μετατρέπουν μια χορογραφία σε ένα ζωντανό και δυναμικό έργο.
Τι πιστεύεις ότι αξίζει να κρατήσουμε από τη ζωή του Τσαϊκόφσκι μέσα από τις επιστολές του;
Αρετή Νότη: Από τις επιστολές του Τσαϊκόφσκι αξίζει να κρατήσουμε την ειλικρίνεια για τις προσωπικές του μάχες και την ευαισθησία του. Η επιμονή του στην τέχνη, παρά τις δυσκολίες, μας διδάσκει τη σημασία της αφοσίωσης. Επίσης, η ανάγκη του για αποδοχή και η αντίθεση μεταξύ της δημόσιας εικόνας και της προσωπικής του ζωής μας υπενθυμίζουν την αξία της ανθρώπινης κατανόησης και της ειλικρίνειας. Τέλος, το πάθος του για τη μουσική και την έκφραση παραμένει μια διαχρονική έμπνευση.
Δέσποινα Χρυσοστόμου: Οι επιστολές του Τσαϊκόφσκι είναι ένα παράθυρο στην ψυχή του. Μέσα από αυτές, αποκαλύπτεται η βαθιά του ευαισθησία, οι αμφιβολίες του, αλλά και το πάθος του για τη μουσική. Αυτό που βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι η ειλικρίνειά του—δεν δίσταζε να εκφράσει φόβους, ελπίδες και σκέψεις για τη δημιουργία. Οι επιστολές του μας αποκαλύπτουν έναν καλλιτέχνη που δεν έπαψε ποτέ να αναζητά την αλήθεια μέσα στην τέχνη του, κάτι που τον καθιστά ακόμα πιο σπουδαίο και διαχρονικό. Επιπλέον, αποτελούν ένα πολύτιμο κομμάτι της κληρονομιάς του, καθώς μας επιτρέπουν να γνωρίσουμε τον άνθρωπο πίσω από τη μουσική του.
Μοιράσου το Αγαπημένο σου έργο από τον Τσαϊκόφσκι;
Αρετή Νότη: Αν θα έπρεπε να διαλέξω, νομίζω ότι «Η Λίμνη των Κύκνων» είναι ένα από τα πιο αγαπημένα έργα του Τσαϊκόφσκι για πολλούς ανθρώπους, και ίσως το πιο δημοφιλές του μπαλέτο. Η μουσική του είναι γεμάτη από συναισθηματική ένταση και όμορφες μελωδίες, ενώ η ιστορία του δράματος και της μαγείας συνδυάζεται υπέροχα με τις χορευτικές κινήσεις.
Δέσποινα Χρυσοστόμου: Είναι δύσκολο να διαλέξω μόνο ένα έργο, γιατί η μουσική του Τσαϊκόφσκι έχει μια μοναδική ικανότητα να αγγίζει την ψυχή με την έντασή της και τη συναισθηματική της δύναμη. Ανάλογα με τη στιγμή, μπορεί να με συνεπαίρνει είτε ένα συμφωνικό του έργο, είτε ένα πιο λυρικό κομμάτι, αλλά πάντα νιώθω πως η μουσική του έχει κάτι να δώσει.
