Το νέο Μουσείο Μετανάστευσης Fenix στο Ρότερνταμ ανοίγει τις πόρτες του με την υπογραφή των διάσημων MAD Architects και προβάλλει τη μετανάστευση μέσω της τέχνης με έναν εντυπωσιακό και δυναμικό τρόπο. Στεγασμένο σε ένα ιστορικό κτήριο του 1923, που κάποτε ήταν μέρος της μεγαλύτερης αποθήκης στον κόσμο και εξυπηρετούσε τη Holland America Line, το μουσείο συνδέει το παρελθόν με το παρόν, αντανακλώντας την πολύπλευρη ιστορία των μεταναστευτικών ροών που σημάδεψαν την πόλη.
Στο επίκεντρο του μουσείου βρίσκεται ο Τυφώνας, μια σπειροειδής σκάλα από ανοξείδωτο ατσάλι και ξύλο που ανεβαίνει από το ισόγειο μέχρι την οροφή. Αυτή η σκάλα διπλής έλικας ανεβαίνει από το ισόγειο και συνεχίζει μέχρι την οροφή, οδηγώντας σε μια πλατφόρμα παρατήρησης που αιωρείται πάνω από την πόλη. Οι επισκέπτες θα απολαύσουν θεαματική θέα στον ποταμό Μάας και στο ξενοδοχείο New York, πρώην κεντρικά γραφεία της Holland America Line. Το κτήριο έχει ανακαινιστεί με τη συμβουλευτική καθοδήγηση του Bureau Polderman.
Η Άννα Κρέμερ, Διευθύντρια του Fenix, δήλωσε: «Η ιστορία του Fenix είναι αδιαχώριστα συνδεδεμένη με το Ρότερνταμ και τις πολλές κοινότητές του. Αλλά αυτή η ιστορία είναι και παγκόσμια. Πρόκειται για μια ιστορία αφίξεων και αποχαιρετισμών, και για τη συνεχιζόμενη αλλαγή για να αντιμετωπίσουμε το μέλλον. Από τη διάσχιση του Τείχους του Βερολίνου, μέχρι την αναχώρηση για τις Ηνωμένες Πολιτείες με τα μεγάλα ατμόπλοια, και την άφιξη νέων κοινοτήτων από κάθε γωνιά του κόσμου για να χτίσουν, να δημιουργήσουν, να μάθουν, το Fenix είναι ένας καθρέφτης της εμπειρίας και των ιστοριών ανθρώπων από παντού, αφηγούμενος μέσα από το πρίσμα της τέχνης.»
Ρότερνταμ: Η πόλη των αφίξεων και των αποχαιρετισμών
Το Ρότερνταμ, μια πόλη λιμάνι με μακρά ιστορία στο εμπόριο και την ναυτιλία, με περισσότερες από 170 εθνικότητες και πληθυσμό 670.000 ανθρώπων, δεν είναι μόνο ένας τόπος άφιξης. Ήταν και το κύριο πέρασμα για τους τολμηρούς Ολλανδούς που αναζητούσαν μια καλύτερη ζωή στο παρελθόν: κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατίας, αλλά και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το Ρότερνταμ καταστράφηκε από βομβαρδισμούς και υπέστη την κατοχή από τους Ναζί. Yπήρξε το σημείο εκκίνησης για πάνω από τρία εκατομμύρια μετανάστες, οι οποίοι αναχώρησαν για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά από τις αποβάθρες γύρω από την ιστορική αποθήκη όπου στεγάζεται σήμερα το Fenix. Ανάμεσα σε αυτούς τους μετανάστες βρίσκουμε προσωπικότητες όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Βίλεμ ντε Κούνιγκ και ο Μαξ Μπέκμαν. Η ιστορία της μετανάστευσης καθόρισε το Ρότερνταμ, μια πόλη που σήμερα φιλοξενεί περισσότερες από 170 εθνικότητες.
Η στρατηγική τοποθεσία του Ρότερνταμ, με το μεγάλο λιμάνι βαθέων υδάτων και τη σύνδεση με τη Βόρεια Θάλασσα και τον ποταμό Ρήνο, το κατέστησε έναν από τους πιο σημαντικούς εμπορικούς κόμβους της Ευρώπης. Κατά τον 19ο αιώνα, το λιμάνι και η υποδομή του Ρότερνταμ αναπτύχθηκαν ραγδαία, καθώς η βιομηχανική επανάσταση έφερε νέα δεδομένα στην ναυτιλία και το εμπόριο. Η πόλη, που ήταν ήδη γνωστή για την εμπορική της δραστηριότητα, είδε την επέκταση των εγκαταστάσεων και τη χρήση μεγαλύτερων ατμόπλοιων και μηχανικών γερανών φόρτωσης, ενώ οι σιδερένιες γέφυρες συνέδεσαν τις δύο όχθες του ποταμού Μάας. Οι περιοχές γύρω από το λιμάνι, όπως η Κατεντρέχτ και η Ράινχαβεν, μετατράπηκαν από ήσυχες κατοικημένες ζώνες σε διεθνείς εμπορικούς κόμβους, ενώ οι μεταναστευτικές ροές διαμόρφωσαν τη δυναμική της πόλης.
Το κτήριο των 16.000 τετραγωνικών μέτρων όπου στεγάζεται το Fenix υπήρξε ένα από τα κεντρικά σημεία αυτής της ανάπτυξης. Ολοκληρωμένο το 1923 και σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Κορνέλιους Νικολάας φαν Γκούρ, το κτήριο, γνωστό ως Αποθήκη Σαν Φρανσίσκο, ήταν το κύριο σημείο αποθήκευσης και μεταφόρτωσης για την Holland-America Line, τη διάσημη ναυτιλιακή εταιρεία που συνέδεε την Ολλανδία με την Αμερική. Η εταιρεία αυτή διευκόλυνε τα ταξίδια εκατομμυρίων μεταναστών που αναχώρησαν για νέες ευκαιρίες στον Νέο Κόσμο. Το εντυπωσιακό κτήριο, μήκους 360 μέτρων και κατασκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα, αποτέλεσε το κέντρο όπου τα ατμόπλοια της Holland-America Line φόρτωναν και εκφόρτωναν εμπορεύματα με προορισμούς από τη Νότια Αφρική και τον Καναδά μέχρι το Μεξικό και τις χώρες του Κόλπου.
Ο Μα Γιανσόν, Ιδρυτής και Κύριος Εταίρος των MAD Architects, ανέφερε: «Όταν μας ζητήθηκε να εργαστούμε στο Fenix, γνωρίζαμε ότι έπρεπε να δημιουργήσουμε έναν διάλογο με το υπάρχον κτήριο και το περιβάλλον του – και με ένα παρελθόν γεμάτο από ιστορίες μετανάστευσης, μνήμες και αβεβαιότητα. Σχεδιάζοντας μια νέα δομή, έπρεπε να δείξουμε αυτόν τον διάλογο μεταξύ του μέλλοντος και του παρελθόντος, συνεχίζοντας έτσι την ιστορία του κτηρίου. Ο Τυφώνας αφορά το μέλλον, αλλά είναι ριζωμένος στο παρελθόν. Για μένα, είναι μια μεταφορά για τα ταξίδια των μεταναστών που πέρασαν από αυτό το κτήριο.»
Ανακαλύπτοντας την τέχνη μέσω της μετανάστευσης και της πολιτιστικής ανταλλαγής
Μια σειρά από εκτενείς εκθεσιακούς χώρους στους δύο ορόφους του μουσείου θα φιλοξενήσουν τη συνεχώς αναπτυσσόμενη συλλογή του Fenix, εκθέσεις, εγκαταστάσεις και προγράμματα. Πρόθεση του προγράμματος είναι να επεκταθεί σε έναν πολιτιστικό κόμβο που φιλοξενεί εκδηλώσεις και δράσεις από την τοπική κοινότητα, εμπλουτίζοντας τον διάλογο γύρω από τη μετανάστευση και τις πολιτισμικές ανταλλαγές.
Η μεγαλύτερη έκθεση του μουσείου, με τίτλο “All Directions”, θα περιλαμβάνει έργα περισσότερων από 100 καλλιτεχνών γύρω από το θέμα της μετανάστευσης. Η έκθεση φωτογραφίας «Η Οικογένεια των Μεταναστών» θα παρουσιάσει 200 φωτογραφίες ανθρώπων εν κινήσει από διεθνή αρχεία και εφημερίδες. Θα υπάρχει επίσης ένας λαβύρινθος φτιαγμένος από 2.000 βαλίτσες, μαζί με βιβλίο και ηχητικό οδηγό που αφηγούνται τις ιστορίες των κατόχων τους, από την Ολλανδία μέχρι τον Καναδά.
Ατομικά έργα περιλαμβάνουν το The Bus (1995) του Red Grooms, φτιαγμένο από υφάσματα και σχεδιασμένο για να αναπαριστάνει μια βόλτα «στον κόσμο της φαντασίας», καθώς και την μεταλλική πύλη της Shilpa Gupta, η οποία χτυπάει στον τοίχο και αφήνει το αποτύπωμά της. Υπάρχει επίσης το Plein, μια καλυμμένη πλατεία 2.000 τετραγωνικών μέτρων που είναι ανοιχτή σε όλους και θα προγραμματίζεται από τους κατοίκους του Ρότερνταμ και τις κοινότητες με εκδηλώσεις όπως οι εορτασμοί για την Κινέζικη Πρωτοχρονιά.
Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην έκθεση προέρχονται από όλο τον κόσμο, και περιλαμβάνουν ονόματα όπως οι Francis Alÿs, Max Beckmann, Sophie Calle, Honoré Daumier, Jeremy Deller, Rineke Dijkstra, Omar Victor Diop, Shilpa Gupta, Alfredo Jaar, William Kentridge, Kimsooja, Laetitia Ky, Steve McQueen, Adrian Paci, Cornelia Parker, Gordon Parks, Grayson Perry, Ugo Rondinone, Yinka Shonibare, Alfred Stieglitz, Do Ho Suh, Bill Viola και Danh Vō.
Μαζί με τα έργα αυτά, θα παρουσιαστεί μια συλλογή προσωπικών αναμνηστικών από τους κατοίκους του Ρότερνταμ, που αφηγούνται τις ατομικές ιστορίες μετανάστευσης, καθώς και σημαντικά ιστορικά αντικείμενα, όπως ένα τμήμα του Τείχους του Βερολίνου.
