Αν είσαι από εκείνους που αρέσκονται στη ζωή τους να το παλεύουν με έρωτες και σχέσεις αγαπητικές, η πίστα είναι γεμάτη με φοβερά και τρομερά διακυβεύματα, δεν βαριέσαι ποτέ, για την ακρίβεια όταν αρχίσεις να βαριέσαι είτε εσύ είτε ο σύντροφός σου, ανοίγεται πεδίο δόξης λαμπρόν για νέα δράματα και συγκινήσεις της αντίστροφης πλευράς του ρομαντικού νομίσματος. Αν πάλι έχεις επενδύσει στην σιγουρότερη όλων των συναισθηματικών επενδύσεων, αυτή της κατοικίδιας αγάπης, από την οποία δεν κινδυνεύεις να απορριφθείς και να ματαιωθείς ή πιθανότατα και να απομαγευθείς πρώτος εσύ ποτέ, από την οποία μόνο να πάρεις μπορείς, αγαπάς κάργα, άφιλτρα, άφοβα, προσφέρεις φροντίδα και στοργή, εισπράττοντας το αντάλλαγμα (περισσότερο ή λιγότερο, ανάλογα με το αν έχεις σκύλο ή γάτα) σε μια σχέση πλήρους συναισθηματικής αμοιβαιότητας. Οι φιλικές σχέσεις τώρα, είναι μια κατηγορία από μόνες τους, όχι επειδή δεν έχουν κι αυτές συχνά – πυκνά τις μικρές ή μεγάλες τους παρεξηγήσεις και στραβώματα, φυσικά και τις έχουν, μερικές καταλήγουν και σε οριστικές ρήξεις, ωστόσο, ναι, πρόκειται ακριβώς για το είδος των σχέσεων που φτιάχτηκαν από τους ανθρώπους με τρόπο τέτοιο, ώστε να μπορείτε να προχωράτε με τους φίλους και τις φίλες σου στη ζωή από κοινού μεν, όχι συγκρουσιακά δε. Δεν πηγαίνετε προς το ίδιο σημείο όπου έχετε να μοιράσετε χώρους, ιδιοκτησίες, τραύματα, φόβους και συμπλέγματα, προχωράτε παράλληλα, ο καθένας προς το δικό του ιδεατό σημείο, στο οποίο, είτε φτάσετε ποτέ είτε πιθανότατα όχι, ο φίλος και η φίλη πάντως θα έχουν πάντα το δικό τους ξεχωριστό χώρο.
Τι άλλο; Παιδιά – γονείς; Αυτή κι αν είναι σχέση ζωής: απ’ την πλευρά των παιδιών κάθε μα κάθε φορά, απ’ την πλευρά των γονιών εξαρτάται, μπορεί απλά να σε έκαναν (ή να τα έκανες εσύ αν είσαι γονιός) και να μην είναι τόσο πρωτεύον για τον γονιό, έλα όμως που είναι πάντα πρωτεύον για τα παιδιά, συνειδητά ή μη. Μετά; Α, η σχέση σου με τον εαυτό σου. Από που να τελειώσεις κι από που να αρχίσεις; Σε κάποιον καναπέ ψυ πιθανότατα, αν και σιγά μην τελειώσεις ποτέ τίποτα εκεί. Ένα ανέκδοτο που άκουσα πρόσφατα: «Πόσοι ψυχοθεραπευτές χρειάζονται για να αλλάξουν μία λάμπα; Ένας, αρκεί να το θέλει και η λάμπα».
Τι μας έμεινε; Επαγγελματική ζωή; Αν δεν σε καθορίζει αυτό, αν δεν δίνει αυτό την απάντηση του τι έχεις κάνει στη ζωή σου, τι το δίνει; Κάτι τελευταίο; Α ναι, η οικονομική επιβίωση. Αυτή κι αν είναι ντρόγκα που σε κρατάει ζωντανό: το διαρκές της άγχος. Αν πάλι είσαι από τους άτυχους που τα έχουν αυτά λίγο πολύ λυμένα, εικάζω ότι πάλι κάποιου είδους άγχος θα έχεις, μην και γίνει καμιά στραβή και ελαττωθεί ουσιωδώς η περιουσία σου, αλλάξει ο τρόπος ζωής σου κλπ. Αν δεν το έχεις ούτε αυτό, τότε οκ, νοιάζομαι, σου έριξε κακό χαρτί η ζωή, ζήσε μέχρι το τέλος της ζωάρας σου ψυχικά νωθρός.
Αν όλα τα παραπάνω αφορούν την ατομική σου ταυτότητα, πάμε και σε εκφάνσεις της συλλογικής. Ξεκινώντας απ’ τα λιγότερο σημαντικά, απ’ τον αθλητισμό, (νομίζεις δηλαδή ότι είναι λιγότερο σημαντικά, επειδή απλά δεν ξέρεις και δε νιώθεις), αν είσαι οπαδός, η ομάδα σου σου προσφέρει ένα εφ’ όρου ζωής ανήκειν. Όλα τα άλλα μπορεί να τα αλλάξεις, ομάδα όμως όχι, απ’ το αν πάει καλά ή κακά εξαρτάται μόνο το πώς θα νιώθεις, κι αν μη τι άλλο η ομάδα σου είναι μια διαρκής πηγή τροφοδότησης ερεθισμάτων και συναισθημάτων. Ανεβαίνοντας πίστα και πηγαίνοντας στην αμιγώς θρησκευτική, αν είσαι από τους τυχερούς που πιστεύουν, ανεξάρτητα απ’ το τι καλείσαι να δώσεις, πάντως το τι παίρνεις πίσω είναι εντελώς σαφές: μια ελπίδα, μια παρηγοριά, ένα νόημα. Αν πάλι δεν πιστεύεις σε κάποιον Θεό, αλλά έχεις άλλου είδους δυνάμεις εκεί έξω που αποκρυπτογραφούν κάπως για λογαριασμό σου μερικά απ’ τα μυστήρια της ύπαρξης, τύπου ζώδια, ταρώ, καρό κλπ, πάλι υπάρχουν εκεί έξω γραμμένα στα άστρα και στα χαρτιά και στην μοίρα πράγματα που δεν εξαρτώνται από σένα. Η πραγματικότητα και το μέλλον παύουν να είναι εντελώς κινούμενη άμμος, εμφανίζονται εκ των προτέρων μπροστά σου ορισμένα συστατικά τους. Και παίρνοντάς τα υπόψη από κάτι θα προφυλαχθείς και κάτι θα ελπίσεις.
Επιστροφή στον ορθολογισμό, με την ιδεολογία σου (μα είναι ορθολογικό πράγμα η ιδεολογία;). Αυτή κι αν σου δίνει μια συνολική αφήγηση του κόσμου. Ό,τι συμβαίνει γύρω σου το βάζεις στους φακούς της και σου εξηγείται μια χαρά και νιώθεις και πάρα πολύ γαμάτος που έχεις βρει ένα καθολικό φίλτρο ερμηνείας. Τι έμεινε για το τέλος; Α ναι, η πατρίδα σου: Εθνικές ομάδες για πιο λάιτ καταστάσεις, Κίμωνες και Μπελαρά για πιο ενδιάμεσες, «Καποδίστριες» και «Μην παραχαράσσετε την Ιστορία» για πιο μέινιστριμ καλτ, εθνικισμοί και στρατοκαυλιάσεις και ξενοφαγίες για πιο χαρντ κορ.
Ατομικές και συλλογικές ταυτότητες λοιπόν. Όλα όσα σε συγκροτούν και σε συνδιαμορφώνουν. Και σε όλα τους το πάρε – δώσε είναι σαφές, το τι παίζεται στο καθένα τους είναι σαφές. Τι συμβαίνει όμως με την τέχνη; Η απορία εδώ όχι για την τέχνη που πολλοί διακονούν ερασιτεχνικά: η παραγωγή της ή έστω η προσπάθεια παραγωγής της που κάνει κατά βάση καλό στην ψυχούλα σου (εκτός βέβαια κι αν έχεις μεγάλο ψώνιο και σε καταβάλει το πόσο μετριέται το μπόι της σκιάς σου), είναι άλλο κεφάλαιο. Η απορία εδώ για την τέχνη που καταναλώνεις ως θεατής, ακροατής, αναγνώστης. Εδώ λοιπόν ποιο είναι το πάρε – δώσε; Εδώ λοιπόν τι παίζεται; Μήπως η τέχνη που μας αλλάζει και καλά υπόγεια και μας καλλιεργεί και μας σκάβει, συνεισφέροντας θεωρητικά κι αυτή κατά κόρον στην διαμόρφωσή μας, είναι ό,τι πιο επιδερμικό; Ένα ακόμη καλλιτεχνικό θέαμα ή ακρόαμα αρχίζει. Θα διαρκέσει τόσο όσο. Κουρασμένος θα θες να τελειώσει ή ενθουσιασμένος θα βυθιστείς και θα συνεπαρθείς. Δεν ξέρεις τι από τα δύο θα σου τύχει, θα φανεί στην πορεία. Και στις δύο περιπτώσεις θα τελειώσει όμως. Πρέπει να σηκωθείς και να φύγεις. Η παράστασις έλαβε τέλος. Τι μας συμβαίνει όταν συναντιόμαστε με την τέχνη ως δέκτες της; Ποια είναι η θεμελιώδης συνθήκη;
Όλα γίνονται στα ψέματα εδώ. Κάτι παριστάνουν οι ηθοποιοί στη σκηνή. Κάτι αναπαριστούν στην οθόνη. Δεν το κάνουν στα αλήθεια. Είναι ηθοποιοί. Υποκριτές. Χωρίς ουαί υμίν, λόγω της όλης φασούλας, της όλης σύμβασης. Συμβάσεις όλα. Η παράσταση, η ταινία, η συναυλία, ο χορός, το βιβλίο, ο πίνακας ζωγραφικής, το γλυπτό, το δρώμενο. Ιστορίες είναι. Παραμυθάκια. Αναπαραστάσεις. Παραβολές. Αλληγορίες. Βγάλε διδάγματα. Σκέψου, νιώσε, do this, do that, νοοτροπία και αισθηματική αγωγή type shit. Καμωνόμαστε ότι μέσα στην τέχνη έχουμε περισυλλέξει και εγκιβωτίσει όλο το ζουμί της ανθρώπινης εμπειρίας, ότι μέσα εκεί μας αποκαλύπτονται όλα όσα δεν μπορούμε να δούμε και να καταλάβουμε αλλιώς, αλλά ίσως περισσότερο από κάθε τι άλλο που απασχολεί τον άνθρωπο, περισσότερο από κάθε τι άλλο που εφηύρε ο άνθρωπος για να περνά την ώρα του και τη ζωή του μέχρι να πεθάνει και να μας χαιρετίσει, η τέχνη να είναι το όχημα της υπέρτατης υπεκφυγής. Τίποτα δεν συμβαίνει στα αλήθεια εδώ, δεν υπάρχει μπάντα, δεν υπάρχει ορχήστρα, είναι απλά μια ψευδαίσθηση. Πλήρωσε το εισιτήριό σου, μπας και μετά την αφαίρεση των εξόδων και των αμοιβών των μεσαζόντων περισσέψει τίποτα και για τον καλλιτέχνη, μπας και φτάσει και στη δική του τσέπη κάτι, ώστε να μην τρέφεται μόνο με το όνειρο πως μας προσφέρει τα πιο μύχια καθρεφτίσματα των δικών μας σκοτεινών και φωτεινών πλευρών και τις πιο ανεξίτηλες συγκινήσεις.
