Από τους: Νίκη Αγραφιώτη, Κώστα Σερεμέτη
Η δράση «Μια Γέφυρα Μουσικής πάνω από τη Συγγρού» συνεχίζεται φέτος για πέμπτη χρονιά. Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση συνεργάζεται με φοιτήτριες και φοιτητές της κατεύθυνσης «Πολιτισμός και πολιτιστική διαχείριση» του Τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου, για την οργάνωση μιας σειράς συναυλιών σύγχρονης μουσικής. Το πρόγραμμα συντονίζει η πιανίστρια και μουσικολόγος Λορέντα Ράμου. Με την καθοδήγησή της, την επίβλεψη του Γιώργου-Μιχαήλ Κλήμη από το Πάντειο, τις συμβουλές των ανθρώπων της Στέγης και την επαφή με τους μουσικούς του προγράμματος, οι φοιτητές συνέβαλαν σημαντικά στη διοργάνωση και την επικοινωνία των συναυλιών.
Οι φοιτητές Νίκη Αγραφιώτη και Κώστας Σερεμέτης επέλεξαν να μοιραστούν στο ελculture τη συνέντευξή τους με τον τσεμπαλίστα και συνθέτη Πάνο Ηλιόπουλο κι εμείς δεχτήκαμε με πολλή χαρά την πρότασή τους:
Συναντήσαμε τον τσεμπαλίστα και συνθέτη Πάνο Ηλιόπουλο για να μας συστήσει τη μουσική του, το τσέμπαλο αλλά και το ντουέτο που έχει σχηματίσει με τη βιολονίστρια Ζωή Πουρή, λίγο πριν τη συναυλία τους στο Πάντειο, την Πέμπτη 6 Φεβρουαρίου .
Ο Πάνος Ηλιόπουλος ξεκίνησε να ασχολείται με τη μουσική από την ηλικία των 5 ετών. Οι σπουδές του στο πιάνο και τα ανώτερα θεωρητικά τον οδήγησαν και στη σύνθεση. Η αγάπη του για την παλαιά μουσική και την αυτοσχεδιαστική φύση του τσέμπαλου είναι εμφανείς τόσο στα κομμάτια που ο ίδιος έχει συνθέσει, όσο και στον τρόπο με τον οποίο μας μίλησε γι’ αυτές. Με τη Ζωή Πουρή γνωρίστηκαν όταν ήταν φοιτητές στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνέχισαν τις σπουδές τους στην Κρατική Ανώτατη Σχολή Μουσικής του Mannheim στη Γερμανία, και έχουν τιμηθεί με διακρίσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Μια από τις πρώτες ερωτήσεις που του θέσαμε ήταν γιατί ένας νέος άνθρωπος να ασχοληθεί με την παλαιά μουσική και το τσέμπαλο. «Ασχολήθηκα με το τσέμπαλο κυρίως επειδή μου άρεσε η μπαρόκ μουσική και ως συνθέτης ο Μπαχ. Είναι σημαντικό να ερμηνεύει κανείς κάθε μουσικό έργο χρησιμοποιώντας όργανα της εποχής στην οποία γράφτηκε, διαφορετικά χάνεται πολύ από το χρώμα της μουσικής ―αν και ειδικά ο Μπαχ έχει ένα μαγικό τρόπο να επιβιώνει σε ό,τι όργανο και αν παιχτεί, ακόμη και σε κατσαρόλα», μας λέει γελώντας. Μας εξηγεί πως μέσω του τσέμπαλου έχει τη δυνατότητα να παίζει μουσική που είχε να παιχτεί πάνω από 300 χρόνια και έτσι μπορεί να μιλήσει στον κόσμο σε μια άλλη μουσική γλώσσα από αυτή που έχει συνηθίσει.
Δείχνοντάς μας μια παρτιτούρα από μια επικείμενη συναυλία του, μας εξηγεί τον ρόλο του τσέμπαλου στο σώμα της ορχήστρας και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αυτοσχεδιάζει ένα basso continuo σε έργα μπαρόκ. Περνώντας στα δικά του έργα, μας έδειξε τη διαφορά στον ήχο των δύο σειρών πλήκτρων του τσέμπαλου και μας αναφέρει πως συνέθεσε το “MVA” έχοντας σαν βάση ένα μαδριγάλι του Μοντεβέρντι, του οποίου το όνομα ταυτίστηκε με τις πρώτες σημαντικές όπερες στην ιστορία της μουσικής. Ο Πάνος, συνδυάζοντας υλικό από τον Μοντεβέρντι με ηλεκτρονικούς ήχους, καταφέρνει να κάνει ένα fast forward στον χρόνο. Ακούγοντας κανείς το κομμάτι, δίνει την εντύπωση πως ενώνει 4 αιώνες μουσικής.
«Η αφορμή μιας σύνθεσης είναι συνήθως μια φιλική ή επαγγελματική παραγγελία», μας λέει. «Ιστορικά πάντα έτσι γράφονταν τα έργα. Οι περισσότεροι συνθέτες έτσι δουλεύουν. Δεν κάθεσαι να γράψεις μια συμφωνία ή μια όπερα αν δεν ξέρεις ότι θα παιχτεί». Και συνεχίζει: «όταν κάναμε την πρόταση στη Στέγη, αυτό που επιδιώκαμε είναι να δείξουμε στο κοινό έναν συνδυασμό παλαιάς και σύγχρονης μουσικής, με βιολί και τσέμπαλο. Παίρνουμε ιδέες από την εποχή του μπαρόκ οι οποίες ερμηνεύονται πλέον συνθετικά με έναν τελείως σύγχρονο τρόπο, χωρίς να αναπαράγουν το λεξιλόγιο της εποχής». Γι’ αυτό τον λόγο, οι δύο μουσικοί θα ξεκινήσουν τη συναυλία με ένα έργο του Dario Castello που μας μεταφέρει στη Βενετία του 17ου αιώνα.
Όταν τον ρωτήσαμε σε τι κοινό απευθύνεται η μουσική που παίζει και συνθέτει μας είπε: «Δεν υπάρχει συγκεκριμένο κοινό. Είναι παρανόηση να μιλάμε για το κοινό, μιλώντας σε ενικό. Ο καθένας έχει τελείως διαφορετικό background στη μουσική. Ωστόσο, αν κάτι θα μου άρεσε, το οποίο κατά κάποιο τρόπο επιτυγχάνεται αυτόματα επειδή είστε φοιτητές, θα ήταν η συναυλία να προσελκύσει νέο κόσμο. Ειδικά με την παλαιά μουσική, είναι λίγο δύσκολο να δεις κεφάλια που δεν έχουν άσπρα μαλλιά».
Η συζήτηση περνάει στον Γκυόργκυ Λίγκετι. Η συναυλία, άλλωστε, περιέχει ένα εμβληματικό έργο του, το Continuum για σόλο τσέμπαλο: «Είμαι περήφανος για το γεγονός ότι ο Λίγκετι είναι κατά κάποιο τρόπο “συνθετικός παππούς” μου, γιατί είναι δάσκαλος του δασκάλου μου, Σίντνεϋ Κόρμπετ. Ξέρω ότι ήταν πολύ αυστηρός στην κριτική του, δεν χαριζόταν. Δεν δίσταζε να αλλάζει τελείως στυλ γραφής και να ανακαλύπτει εκ νέου τον εαυτό του». Συζητάμε για το πώς στα έργα του Λίγκετι υπάρχουν επίπεδα με διαφορετικά tempi, διαφορετικούς παλμούς, πόσο τον γοήτευαν αυτές οι παραλληλίες και ασυμβατότητες. Με τον τρόπο αυτό δημιουργεί περιβάλλοντα τα οποία είναι πρωτόγνωρα. Είναι σαν να παίρνεις κάτι ευθύ και να το στραβώνεις, να το παραμορφώνεις ως προς το υλικό και το χρόνο. Η αντίσταση του υλικού μπορεί να εμπνεύσει πολύ έναν συνθέτη. Τον κάνει να δοκιμάσει τα όριά του. Για παράδειγμα, το Continuum δεν έχει την κλασική δομή αρχής-τέλους, ξεκινά με μια ήδη έντονη ενέργεια και τελειώνει αφήνοντας την αίσθηση πως το κομμάτι συνεχίζεται κάπου αλλού.
Στη συναυλία της 6ης Φεβρουαρίου ο Πάνος Ηλιόπουλος θα συμπράξει με τη βιολονίστρια Ζωή Πουρή. «Με τη Ζωή γνωριζόμαστε από πρωτοετείς φοιτητές στο τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και το Mannheim όπου σπουδάσαμε μαζί», μας λέει. «Δημιουργήσαμε ένα ντουέτο και παίζουμε μπαρόκ και σύγχρονη μουσική, το “Duo Vita Brevis”. Η έμπνευση του ονόματος προήλθε από το γνωστό λατινικό “Ars longa, vita brevis”, («ο μεν βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρά», του Ιπποκράτη). Πίσω από τη λέξη “vita” κρύβεται το όνομα της Ζωής και το “brevis” τυγχάνει να είναι και μουσικός όρος». Αξίζει να αναφερθεί πως στη συναυλία η Ζωή θα ερμηνεύσει το ιδιαίτερα δεξιοτεχνικό έργο του Pierre Boulez “Anthèmes I” για σόλο βιολί.
Κλείνοντας, τονίζει πως αυτό που επιδιώκει είναι να προάγει τη χρήση του ιστορικού τσέμπαλου στη σύγχρονη σύνθεση, έναντι των “εργοστασιακών” οργάνων που κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 1960. Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ίδιο είναι η φρέσκια ματιά που δίνει σε ένα παλαιό όργανο. Το τσέμπαλο ξανάρχισε να «ξαναζεί» στον 20ο αιώνα με συνθέσεις όπως του Ξενάκη και του Λίγκετι, που έχουν γίνει πλέον κλασικές, καταλήγοντας σήμερα να υπάρχει μια πληθώρα νέων έργων για το όργανο, στις οποίες εντάσσονται και αυτές του Πάνου.
Η συναυλία θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 6 Φεβρουαρίου 2020, στο πλαίσιo του «Μια Γέφυρα Μουσικής πάνω από τη Συγγρού vol. 5», στην Αίθουσα Τελετών του Παντείου Πανεπιστημίου (Ισόγειο Παλαιού Κτηρίου, κόκκινο κτήριο, Λεωφόρος Συγγρού 136, Καλλιθέα) στις 21:30.
Είσοδος από την οδό Φραγκούδη με πρόσβαση για ΑΜΕΑ.
Ελεύθερη είσοδος με δελτία προτεραιότητας μία ώρα πριν από κάθε συναυλία και παραλαβή των δελτίων από την είσοδο της αίθουσας τελετών του Πανεπιστημίου.
Αναλυτικά το πρόγραμμα:
DUO VITA ΒREVIS
ΖΩΗ ΠΟΥΡΗ: ΒΙΟΛΙ, ΜΠΑΡΟΚ ΒΙΟΛΙ
ΠΑΝΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ: ΤΣΕΜΠΑΛΟ, RHODES PIANO, REED ORGAN, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ
– Dario Castello, Sonata Prima à Sopran Solo (“Sonate Concertate in Stil Moderno, Libro II”) για βιολί και continuo (1629)
– György Ligeti, “Continuum” για τσέμπαλο (1968)
– Pierre Boulez, “Anthèmes I” για σόλο βιολί (1992)
– Πάνος Ηλιόπουλος, “ΚΗΑΟΝ” για τσέμπαλο, Rhodes piano, reed organ και ηλεκτρονικά (2015)
– Πάνος Ηλιόπουλος, “ΜVA” για μπαρόκ βιολί, τσέμπαλο και ηλεκτρονικά (2013)
—
Kεντρική φωτογραφία άρθρου: © Μαρία Χειμαριού
