Αυτό προορίζεται να είναι ένα ημερολόγιο συμβάντων, όχι εντυπώσεων ή ιδεών. Μπορεί ωστόσο να συμβεί το αντίστροφο· είναι στη φύση των ημερολογίων να καταλήγουν εντελώς αντίθετα απ’ ό,τι αναμέναμε ή επιθυμούσαμε.
Το πρώτο μου ταξίδι στην Ελλάδα (13 Ιουνίου-5 Αυγούστου 1901) είναι το ημερολόγιο του Κ.Π. Καβάφη από αυτό το πρώτο ταξίδι, γραμμένο στα αγγλικά και μεταφρασμένο από τον Χάρη Βλαβιανό, ο οποίος υπογράφει και τον εκτενή σχολιασμό του.
Την έκδοση συμπληρώνει φωτογραφικό υλικό από το Αρχείο Καβάφη του Ιδρύματος Ωνάση και από το Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό Αρχείο, καθώς και δύο κείμενα του Καβάφη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, που παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα 133 χρόνια μετά τη δημοσίευσή τους (σειρά «Πολύτιμοι Λίθοι»).
Σημείωμα του μεταφραστή
Το χειρόγραφο ημερολόγιο του Κ.Π. Καβάφη από το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα (13 Ιουνίου – 5 Αυγούστου 1901) είναι γραμμένο στα αγγλικά, σε 31 φύλλα διαφορετικών μεγεθών, και συγκεκριμένα σε επιστολόχαρτα της Khedivial Mail Steamship Company, του Grand Hôtel d’Angleterre της Αθήνας, των Grand Hôtel του Φαλήρου και της Πάτρας, καθώς και του Aυστριακού Λόυντ (Österreichischer Lloyd).
Αποτελείται από καθημερινές καταχωρίσεις του Καβάφη, στις οποίες περιγράφονται το ταξίδι με πλοίο από και προς την Αλεξάνδρεια, οι εντυπώσεις του από διάφορα μέρη της Αθήνας και της Πάτρας, καθώς και η γνωριμία του με σημαντικές προσωπικότητες της πρωτεύουσας, όπως ο Γρηγόριος Ξενόπουλος και ο Ιωάννης Πολέμης, ο Γεώργιος Τσοκόπουλος και ο Γεώργιος Ιακωβίδης. Τον Καβάφη συνόδευε στο ταξίδι αυτό ο αδελφός του Αλέξανδρος.
Για τη μετάφραση του ημερολογίου στα ελληνικά, βασίστηκα αρχικά στο αγγλικό κείμενο, όπως αναπαράγεται στη δίγλωσση έκδοση Κ.Π. Καβάφης. Άπαντα τα πεζά (παρουσίαση, σχόλια Γεώργιος Α. Παπουτσάκης, εκδόσεις Μέρμηγκα, 1963). Στη συνέχεια έγινε, φυσικά, αντιπαραβολή με το ψηφιοποιημένο χειρόγραφο, το οποίο απόκειται στο Αρχείο Καβάφη.
Στη μετάφραση διατήρησα τη στίξη του Καβάφη, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο σημειώνει σε κάθε εγγραφή τη μέρα, την ώρα και τον τόπο. Σεβόμενος το πρωτότυπο, διατήρησα επίσης τις γλωσσικές επιλογές του σε ό,τι αφορά τα ονόματα δρόμων, πλατειών και κτιρίων, όπως και τις κατά τόπους συντομογραφίες (όταν, για παράδειγμα, η οδός Ερμού και η οδός Αιόλου αναφέρονται ως «Rue d’Éole» και «Rue d’Hermès» και η πλατεία Συντάγματος εμφανίζεται ως «Π. του Συντ.» και «plateia tou Syntagmatos»), χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναδεικνύουν το εξωποιητικό γλωσσικό ιδίωμα του Καβάφη, ενδεικτικό ενός τόπου και μιας εποχής.
Το ημερολόγιο περιλαμβάνει επίσης πρόχειρη κάτοψη του κέντρου της Πάτρας (καταχώριση 31ης Ιουλίου), σχεδιασμένη από τον ίδιο τον Καβάφη, όπου τα ονόματα των οδών αναγράφονται στα ελληνικά.
Η παρούσα έκδοση συνοδεύεται από εκτενή σχολιασμό και φωτογραφικό υλικό το οποίο μας παραχώρησε το Αρχείο Καβάφη του Ιδρύματος Ωνάση και το Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ). Οι φωτογραφίες αυτές φωτίζουν ανοίκειες, ή και άγνωστες, σ’ εμάς σήμερα πλευρές της Αθήνας και μας μεταφέρουν μια άμεση αίσθηση της πόλης που αντίκριζε πρώτη φορά ο Καβάφης.
Θεώρησα σκόπιμο να συμπεριλάβω στην παρούσα έκδοση και τα δύο κείμενα του Καβάφη για τα μάρμαρα του Παρθενώνα («Τὰ Ἐλγίνεια Μάρμαρα» και «Νεώτερα περὶ τῶν Ἐλγινείων Μαρμάρων»), καθώς το θέμα παραμένει επίκαιρο, όπως άλλωστε και η ίδια η άποψή του ότι, αν «ἔχωμεν τὰς ὡραίας αὐτὰς ἀρχαιότητας ἐδῶ εἰμπορεῖ ὁ λαός μας νὰ πηγαίνῃ νὰ τὰς θαυμάζῃ ὅποτε θέλει», αντί να παραμένουν «εἰς τὴν ἄλλην ἄκραν τῆς Εὐρώπης!». Χάρης Βλαβιανός
