Το Vamvakou Experience Festival διοργανώθηκε για 5η χρονιά στο χωριό της Βαμβακούς Λακωνίας στον Πάρνωνα, με ελεύθερη είσοδο για όλους, στο πλαίσιο της ευρύτερης πρωτοβουλίας Αναβίωσης του χωριού που υλοποιείται από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Vamvakou Revival με την αποκλειστική δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ).
«Το πιο ωραίο έργο που μπορεί να παραχθεί είναι μια μπουκιά, ένα ασχημάτιστο κομμάτι ψωμί που το ορίζουμε και το μετουσιώνουμε εμείς», μοιράζεται η εικαστικός και ιδρύτρια της ΤΗΕ ΤΕΛΟΣ SOCIETY, Γεωργία Κοτρέτσος.
Η ενασχόλησή της με το ψωμί μετρά από το 2002, κομμάτι του πεδίου της πια αλλά και των δράσεων της ΤΗΕ ΤΕΛΟΣ SOCIETY. Μία από αυτές και το ερευνητικό πολιτιστικό πρόγραμμα «ΨΩΜΙ & ΚΑΡΒΟΥΝΟ». Το τελευταίο Σάββατο του Ιουνίου η 13η δράση του προγράμματος, με τίτλο “Breaking Βread”, συμμετείχε στο 5ο Vamvakou Experience Festival και κάπως έτσι ολοκλήρωσε την ιστορία αυτής της διαδρομής.
Με παραδοσιακές μελωδίες να ηχούν μια μοναδική τελετή ψωμιού συνδέθηκε με το όραμα της αναβίωσης της Βαμβακούς. Μία βιωματική εμπειρία στήθηκε με οδηγό την παραδοσιακή τέχνη του ψωμιού και στόχο την ανάδειξη της κοινωνικής του διάστασης μεταξύ των συνδαιτυμόνων.
Πες μας λίγα λόγια για την 13η και τελευταία δράση “Breaking Bread” και για το πώς είδατε να λειτουργεί στο πλαίσιο του 5ου Vamvakou Experience Festival 2025.
Η 13η και τελευταία δράση “BREAKING BREAD” του ερευνητικού πολιτιστικού προγράμματος “ΨΩΜΙ & ΚΑΡΒΟΥΝΟ” ξεκίνησε το 2023 υπό την αιγίδα και οικονομική στήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, με αφορμή τη συμπλήρωση 20 ετών από την υιοθέτηση της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO 2003).
Το έργο συνεχίστηκε έως σήμερα με την υποστήριξη της TTS, αλλά η συμμετοχή μας στο 5ο Vamvakou Experience Festival, κατόπιν πρόσκλησης συνεργασίας των άξιων ιδρυτών της Vamvakou Revival, συνέβαλε στο να φέρουμε με την υποστήριξή τους σημαντικούς συνεργάτες μας για μια τελετή, μια ωδή στο επιτραπέζιο ψωμί, με σκοπό να αναδείξει την κοινωνική του διάσταση μεταξύ συνδαιτυμόνων.
Η Βαμβακού αποτέλεσε το τέλειο φυσικό σκηνικό, όπως και οι άνθρωποί της. Οι οικοδέσποινες της δράσης — οι γυναίκες του χωριού — αγκάλιασαν συνολικά το πρόγραμμα, το όραμα και τους ανθρώπους του. Γεμάτες ζωή, δύναμη και φιλοξενία, υποδέχτηκαν τον κόσμο περήφανες και δυνατές, με βαθιά και απαράμιλλη παιδεία. Η ανθρώπινη ζεστασιά τους πλημμύρισε τον «Σταθμό Συγκινήσεως» στην είσοδο του χωριού. Εκείνες επικύρωσαν τη δράση — όχι με λόγια, αλλά με την παρουσία τους, καταθέτοντας τα υφαντά τους, τα σκαφίδια τους και τα κόσκινα τους. Σήκωσαν τα μανίκια και η παρουσία τους γέμισε, χόρτασε τους επισκέπτες που ταξίδεψαν από την Αττική, την Ηλεία, την Αργολίδα και την ευρύτερη Λακωνία.
Πλάι τους, οι γυναίκες του Συνεταιρισμού “Βαμβακιά” μοιράστηκαν γενναιόδωρα τη γνώση τους και καθοδήγησαν τους συμμετέχοντες σε μια πορεία με στόχο να ζυμώσουν και να εμπιστευτούν το ψήσιμο των ψωμιών τους στους ξυλόφουρνους των Nomade et Sauvage.
Η συνύπαρξη με τους Nomade et Sauvage, με τον Μιχάλη Πογοσιάν — έναν άνθρωπο που προσδιορίζεται από την τέχνη — ο οποίος υπηρετεί με απόλυτη συνέπεια και μαεστρία την τέχνη της αρτοποιητικής, όχι μόνο ως προς την παρασκευή των απαράμιλλων προζυμένιων ψωμιών με διαφορετικά άλευρα και συνδυασμούς, αλλά και στη διαχείριση του ψησίματος τους. Με προσήλωση τάιζε τους φούρνους και ξεφούρνιζε ζεστά ψωμιά μαζί με τον ακούραστο συνεργάτη του, τον Γιώργο Γκιούλη.
Στη συνέχεια, ο Παναγιώτης Σιαφάκας πρόσθεσε τις δικές του πινελιές cucina povera, ριζωμένες στην ελληνική ύπαιθρο: ψωμί με ζάχαρη και λάδι, πάστα ντομάτας με κρεμμύδι, με πορτοκάλι, πάστα ελιάς, μυρωδικά της περιοχής, με αυγά, και τέλος, ψωμί ζεστό βουτηγμένο σε Μαυροδάφνη της ACHAIA CLAUSS — λειτουργώντας σαν επιμύθιο, βαθιά συγκινητικό.
Η προσήλωση του Μιχάλη Πογοσιάν για πάντα θα με συγκινεί, και η αυθεντικότητα του Σιαφάκα είναι άξια θαυμασμού. Ο συνιδρυτής των Nomade, Ιορδάνης Τσενεκλίδης, είναι πολύτιμος συνομιλητής και καταφύγιο κοινών προβληματισμών σε σχέση με την ελληνική επαρχία και τις πολιτιστικές της αναφορές.
Ο δε γευσιγνώστης ψωμιού, Δημήτρης Φραγκογιάννης, μέσα από ένα εργαστήριο γευσιγνωσίας κατάφερε να μεταδώσει όχι μόνο την ουσία αλλά και να δώσει εργαλεία ερμηνείας στους συμμετέχοντες.
Δεν υπάρχουν λόγια να ευχαριστήσω τους Χάρη Βασιλάκο, Ελένη Μάμη, Ανάργυρο Βερδήλο και Τάσο Μάρκου της Vamvakou Revival για την πρόσκληση και συνεργασία. Ήταν χαρά μας που ήμασταν μέρος του 5ου φεστιβάλ και να γιορτάσουμε μαζί τους το δικό τους όραμα της αναβίωση του χωριού.
Όλο αυτό το σκηνικό, δίχως την ενεργοποίηση όλων των αισθήσεων, θα παρέμενε ίσως φτωχό. Υπό τις μουσικές του Αλέξανδρου Αρκαδόπουλου στο κλαρίνο και του Ηλία Καπάκου στο λαούτο, ξεπεράσαμε παρέα τα όρια μιας απλής εκδήλωσης.
Φίλοι, γνωστοί και άγνωστοι, συμμετείχαν σε μια τελετή ψωμιού που κορυφώθηκε με μια διονυσιακή κατάθεση. Ήταν η στιγμή όπου ο τόπος επέβαλε τους κανόνες του και όλοι εντάχθηκαν στη συχνότητα της τελευταίας πράξης. Ήταν κάτι πολύ παραπάνω από εμπειρία — ήταν μια μετάβαση. Μια τελετή ενεργοποίησης των αισθήσεων.
Ο κύκλος της δράσης κλείνει. Μια διαδρομή γεμάτη γεύσεις, αρώματα, υφές, αναμνήσεις. Τι κρατάς;
Μια αποκαλυπτική πορεία, εκτυλίχθηκε σε μια δεύτερη, παράλληλη ζωή: από τη Λευκίμμη, Σουφλίου, έως το Καστελλόριζο, από τη Βήσσανη Πωγωνίου έως τις Σπέτσες, από την Αμφίκλεια έως την Κουρούτα και από το Κερατσίνι έως τη Βαμβακού.
Είναι οι άνθρωποι της τέχνης της αρτοποιητικής που με οδήγησαν. Πάντα, άλλωστε, αναζητώ ανθρώπους που αγαπούν σε βάθος την τέχνη τους, και το “ΨΩΜΙ & ΚΑΡΒΟΥΝΟ” με έφερε κοντά σε ανθρώπους που πάντα θα θαυμάζω και εκτιμώ. Τι πιο ωραίο από αυτό;
Καθώς η έρευνα ξεκίνησε με την εικαστική διάσταση του ψωμιού, της ζωντανής και ενεργής ζύμης, θα ήθελα να σας αποκαλύψω πως το πιο ωραίο έργο που μπορεί να παραχθεί είναι μια μπουκιά, ένα ασχημάτιστο κομμάτι ψωμί που το ορίζουμε και το μετουσιώνουμε εμείς.
Με τη συμμετοχή μας στο φετινό φεστιβάλ στη Βαμβακού έχω συγκεντρώσει το υλικό για να ολοκληρωθεί μια ιστορία γύρω από το ψωμί, όπως αποκαλύφθηκε μέσα από αυτή τη διαδρομή. Συνάντησα μόνο τέχνη. Ίσως, όταν αυτό γυρεύεις, εμφανίζεται αβίαστα μπροστά σου.
Τι σχόλια πήρατε από τους συμμετέχοντες αλλά και τους κατοίκους που έγιναν κομμάτι αυτής της βιωματικής εμπειρίας;
Αγκαλιές. Οι άνθρωποι ενέταξαν τη δράση σε έναν ευρύτερο πλαίσιο αποδοχής και εμπιστοσύνης.
Δεν χρειαζόμαστε μαρτυρίες αλλά ιστορίες, νέα αφηγήματα για τα παιδιά που συμμετείχαν, τους μικρούς αρτοποιούς που δε μετακινήθηκαν στιγμή, μέσα στη ζέστη ανάμεσα στις φωτιές, και στη λάλακα του «Σταθμού Συγκινήσεως», με ήχους ίσως ξένους για παιδιά 5 έως 11 ετών από την πόλη, που έβλεπαν τον Μιχάλη, τον Παναγιώτη και τον Γιώργο σαν τους νέους τους υπερήρωες, με νέες δυνάμεις. Αυτές οι εικόνες, οι μυρωδιές και ακούσματα θα τους συνοδεύουν για πάντα.
Εκεί, τα βλέμματα, οι κινήσεις, τα σώματα, μαρτυρούν την αλήθεια αυτής της συνάντησης.
Με ποια συναισθήματα συνδέεται για σένα το ψωμί;
Με το ψωμί καταπιάνομαι ως εικαστικός από το 2002. Είναι ίσως ένα εργαλείο γείωσης στον τόπο, και αυτό που με βοήθησε να κατανοήσω σε βάθος όχι μόνο την τέχνη του, αλλά και την αλληλεπίδραση που έχει με τον σύγχρονο πολιτισμό και τις ρίζες του στην παράδοση.
Το ψωμί είναι πια κομμάτι και μέρος ενός ευρύτερου πεδίου μου — με μόρφωσε, άρα με διαμόρφωσε και εμπλούτισε σε βάθος την έρευνα και το πρόγραμμα της ΤΗΕ ΤΕΛΟΣ SOCIETY.
Θερμές ευχαριστίες στους πολύτιμους εθελοντές της δράσης, Ανθή Στεργίου και Αλέξανδρο Ροκαδάκη.
