Τι μυστικά και προκλήσεις κρύβει άραγε ένα κοντσέρτο για πιάνο που γράφτηκε μόλις πέντε χρόνια πριν; Στις 6 Δεκεμβρίου, ο αναγνωρισμένος σολίστ Στέφανος Νάσος συμπράττει με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στην α’ πανελλήνια εκτέλεση του “Must the Devil Have All the Good Tunes?” του Τζον Άνταμς.
Λίγο πριν ανέβει στη σκηνή της αίθουσας Χ. Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής μιλά για όσα χαρακτηρίζουν αυτό το νέο έργο, την απόφασή του να ζει τα τελευταία χρόνια στην Ισπανία, αλλά και το πιάνο που αποτελεί εσωτερική ανάγκη.
Το “Must the Devil Have All the Good Tunes?” του Τζον Άνταμς πρωτοπαρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2019 από την Γιούτζα Γουάνγκ με μαέστρο τον Γκουστάβο Ντουνταμέλ, συντελεστές που κλήθηκαν και την επόμενη χρονιά που η σύνθεση ηχογραφήθηκε για την Deutsche Grammophon. Πρόκειται για το τρίτο κοντσέρτο για πιάνο του Άνταμς μετά το Eros Piano και το Century Rolls. Πώς κρίνετε τα τρία αυτά έργα ως σολίστας;
Είναι τρία εντυπωσιακά έργα, με διασημότερο και πιο πολυπαιγμένο το δεύτερο, “Century Rolls”. Το έργο που θα παρουσιάσουμε με τον μαέστρο Μιχάλη Οικονόμου είναι αφενός πολύ πρόσφατο, αφετέρου δε, γράφτηκε 21 χρόνια μετά το προηγούμενο. Έχει αρκετές διαφορές, υφολογικά και πιανιστικά σε σχέση με τα προηγούμενα. Από την άλλη, παρότι είναι τριμερές, παίζεται χωρίς διακοπή και ακολουθούν το ένα το άλλο απευθείας (attacca).
Τι ανακαλύψατε για το Κοντσέρτο κατά τη διάρκεια προετοιμασίας του; Υπήρξαν εκπλήξεις ή αθέατες πλευρές που δεν περιμένατε;
Όχι, δεν εμφανίστηκαν αρνητικές εκπλήξεις. Μελετώντας όμως τόσο το μέρος του πιάνου, όσο και την παρτιτούρα, ανακαλύπτει κανείς λεπτομέρειες που δεν ακούγονται στην πρώτη-δεύτερη ακρόαση, ή που δε φαίνονται με γυμνό μάτι.
Νομίζω πως αθέατες πλευρές πάντοτε υπάρχουν σε ένα κοντσέρτο, και κυρίως έχουν να κάνουν με το μέρος της ορχήστρας -το οποίο προφανώς δεν μελετώ στην ίδια έκταση και με την ίδια ένταση. Η συνεργασία με μια ορχήστρα για μένα είναι συναρπαστική, ήδη από το ντεμπούτο μου με την ΚΟΑ ως παιδί το 1993.
Τι είδους διάλογος αναπτύσσεται μεταξύ του πιάνου και της ορχήστρας;
Θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει κάποιος και ως συμφωνικό κοντσέρτο, με την έννοια πως δεν κυριαρχεί το πιάνο ούτε επιβάλλεται στην ορχήστρα. Το έργο βασίζεται σε μια αγαστή συνεργασία, ώστε σολίστ και ορχήστρα να αναδείξουν αφενός τον πολυεπίπεδο ρυθμό που έχει συλλάβει ο Άνταμς και αφετέρου έναν πλούτο ηχοχρωμάτων που μόνο ένας συνθέτης με γνώσεις ενορχήστρωσης αυτού του επιπέδου μπορεί να επιτύχει.
Πώς πήρατε την απόφαση να εγκατασταθείτε μόνιμα στην Ισπανία από το 2022; Ως καθηγητής, ποιες διαφορές παρατηρείτε στη μουσική εκπαίδευση εκεί σε σύγκριση με την Ελλάδα;
Ήταν πολύ εύκολη η απόφαση. Νιώθοντας πως έχω «λιμνάσει» καλλιτεχνικά σε μεγάλο βαθμό, έψαχνα ήδη από το 2017 τη δυνατότητα εργασίας -απόδρασης- στο εξωτερικό. Δοκίμασα αρκετές ακροάσεις σε διάφορα μέρη, κι όταν παρουσιάστηκε η ευκαιρία, αποφάσισα να την εκμεταλλευτώ.
Δεν θα ήθελα να προχωρήσω στη σύγκριση, διότι η εκπαιδευτική εμπειρία μου στην Ελλάδα περιορίζεται στον ρόλο του μαθητή/σπουδαστή, και ανάγεται επιπλέον στον περασμένο αιώνα. Θεωρώ λοιπόν, πως δεν είμαι σε θέση να συγκρίνω από την ίδια οπτική τις δύο χώρες.
Έχετε λάβει τον τίτλο του Διδάκτορα της μουσικής από την Ακαδημία Sibelius του Ελσίνκι, ενώ έχετε πραγματοποιήσει σπουδές στις Ανώτατες Σχολές Μουσικής της Κολωνίας και της Καρλσρούης. Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σας όνειρο κατά τη διάρκεια των σπουδών σας;
Αναλογιζόμενος εκείνη την περίοδο της ζωής μου, φοβάμαι πως δεν είχα κάποια φοβερά όνειρα. Σε μεγάλο βαθμό, αυτό οφείλεται στο γεγονός πως η διαδοχή των σπουδών έγινε άμεσα και εντελώς φυσικά, ή έτσι μου φαίνεται εκ των υστέρων. Επιπλέον, κάνοντας τις βασικές σπουδές στη Γερμανία, καλώς ή κακώς, μπαίνει κανείς στη διαδικασία των διαγωνισμών -τουλάχιστον ως κάποια ηλικία, οι οποίοι για το 99% των διαγωνιζομένων είναι ένα αδιέξοδο στο επαγγελματικό επίπεδο. Τέλος, επειδή μένεις εκεί, βομβαρδίζεσαι με πληροφορίες γύρω από συναυλίες, περιοδείες διάσημων σολίστ, ηχογραφήσεις, και οτιδήποτε αφορά τον χώρο της κλασσικής μουσικής. Νομίζεις λοιπόν, πως ανήκεις σε αυτό τον χώρο, ενώ είσαι, προς το παρόν, ένας -ακόμα!- φοιτητής.
Τι επίδραση είχαν πάνω σας – τόσο προσωπικά όσο και καλλιτεχνικά – τα χρόνια των σπουδών σας στο εξωτερικό;
Μετακομίζοντας από τη Γερμανία στη Φινλανδία, μπόρεσα να αναγνωρίσω τα παραπάνω, και να αφοσιωθώ σε μεγαλύτερο βαθμό στο τι και πώς μπορώ να το κάνω εγώ. Είχα επιπλέον, συμπληρώσει και 7 χρόνια στο εξωτερικό ήδη, οπότε ήταν και ενός είδους απελευθέρωση να ξεφύγω τρόπον τινά από αυτό που επιβάλλει ο χώρος.
Γενικότερα μιλώντας όμως, η επίδραση είναι αρκετά μεγάλη, καθώς φεύγοντας από την Αθήνα αμέσως μετά το σχολείο, ήμουν ακόμα εύπλαστος και ευεπίφορος προς αλλαγές τόσο στο προσωπικό επίπεδο -ωρίμανση, ανάληψη ευθυνών, κ.ο.κ.- όσο και στο μουσικό, πιανιστικό, αισθητικό, καλλιτεχνικό. Θα αντιτείνει κάποιος, και πολύ σωστά, πως από την πρωτεύουσα μιας χώρας πήγα σε μια επαρχιακή πόλη. Από αυτή όμως την επαρχιακή πόλη (Καρλσρούη), η οποία παρεμπιπτόντως στεγάζει τον γερμανικό Άρειο Πάγο, μπορούσα να παρακολουθήσω συναυλίες με οδικό ταξίδι μίας ώρας σε 6 άλλες πόλεις: Φρανκφούρτη, Στουτγάρδη, Μπάντεν-Μπάντεν, Φράιμπουργκ, Μάνχαϊμ, και Στρασβούργο στη Γαλλία. Όλες με συμφωνική -ή ραδιοφωνική- ορχήστρα, κάποιες με όπερα και ακαδημία μουσικής, και φυσικά μια πολύ ζωηρή γενικότερα συναυλιακή ζωή.
Υπάρχει κάποιο έργο του οποίου την ερμηνεία μεταθέτετε για το μέλλον;
Πολλά είναι τα έργα που αναβάλλονται συνεχώς, και κυρίως κοντσέρτα για πιάνο και ορχήστρα, εκτός του βασικού ρεπερτορίου κατά κύριο λόγο… ένα γενικότερο πρόβλημα που δημιούργησε η απαξίωση αρχικά και κατάργηση κατόπιν από την πολιτεία της Ορχήστρας των Χρωμάτων.
Με το πέρασμα των χρόνων, θα λέγατε ότι έχει αλλάξει η σχέση σας με το πιάνο; Αν ναι, με ποιον τρόπο;
Ναι, καθώς κάποτε θεωρούσα πως μπορώ να ζήσω χωρίς αυτό. Δοκίμασα μάλιστα να αλλάξω ενασχόληση για πολύ λίγο. Διαπίστωσα όμως, πως αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ζωής μου, και πως μάλλον πρόκειται για εσωτερική -αν όχι εσωτερικευμένη- ανάγκη.
