Αν κάτι δεν λείπει από τις μέρες μας, είναι οι πάσης φύσεως συμβουλές ζωής, προκειμένου να γινόμαστε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας κλπ. Το συλλογικό και τα ευρύτερα πλαίσια αναφοράς έχουν από καιρό υποχωρήσει από το προσκήνιο, με την εστίαση να δίνεται στο άτομο, αν όχι ως το κέντρο του σύμπαντος, σίγουρα πάντως ως το κέντρο του σύμπαντός του. Από βιβλία και σεμινάρια αυτοβελτίωσης, αεριτζήδων ή μη, μέχρι σε ένα άλλο πολύ σοβαρότερο επίπεδο ψυχαναλύσεις και ψυχοθεραπείες, ακόμα κι εκεί όμως, τόσο από ειδικούς, όσο και από λιγότερο ειδικούς, προς το οριακά σκιτζήδες. Οπότε αφού μιλάνε όλοι, ας μιλήσουν δυο ακόμη μη αρμόδιοι – και γιατί όχι άλλωστε, αφού αν κάτι ανήκει στην αρμοδιότητα του καθενός μας είναι η ζωή. Πηγή της γνώσης που θα μοιράσει το άρθρο βιντεάκια που σκάνε στο σκρολάρισμα του συντάκτη του.
Ο λόγος πρώτα στον σταντ απ κωμικό Τζίμι Καρ. Τον ρωτάνε για το μυστικό του να είσαι καλός κωμικός, απαντά κάτι του στυλ ότι προσπαθεί να γράφει σε καθημερινή βάση καινούργια αστεία και συνεχίζει: η ζωή που θέλεις βρίσκεται στην απέναντι πλευρά της δουλειάς που αποφεύγεις να κάνεις.
Προφανώς και αυτό δεν μπορεί να σημαίνει ότι η σκληρή δουλειά ανταμείβεται άνευ ετέρου, προφανώς και μπορούν να μεσολαβήσουν ή να προϋπάρχουν ένα σωρό αδικίες, ανισότητες, ατυχίες. Η ζωή είναι και άδικη και άνιση και εξαρτώμενη από την τύχη, ακόμη και αναφορικά με το σκέλος των ίδιων των ικανοτήτων σου, οι οποίες απλά μπορεί να μην έχουν πολύ ψηλό ταβάνι. Όσο όμως κι αν δεν ισχύει ότι αν δουλέψεις σκληρά θα πετύχεις όσα ονειρεύεσαι, ακόμα περισσότερο δεν ισχύει το αντίστροφο: ότι όσα ονειρεύεσαι θα έρθουν από τον ουρανό, χωρίς να χρειαστεί να αφοσιωθείς και να μοχθήσεις.
Ο παράγοντας κόπος, ο παράγοντας ανταμοιβή κι η μεταξύ τους σχέση. Η ευκολία είναι πάντα προτιμότερη της δυσκολίας. Η ροπή μας θα είναι πάντα προς την αποφυγή αυτού που μας ζορίζει. Συνυπολογιζομένων όλων των υπολοίπων παραγόντων, μάλλον ένας πάρα πολύ κρίσιμος παράγοντας διαφοροποίησης ανάμεσα στους ανθρώπους, είναι αυτή η δυνατότητα κάποιων να πειθαρχούν τον εαυτό τους, δουλεύοντας ακόμα κι όταν δεν υπάρχει ένα πιστόλι ή ένα deadline πάνω από το κεφάλι τους. Εκτός βέβαια κι αν ο ελέφαντας στο δωμάτιο δεν είναι η αξιοποίηση του χρόνου, αλλά το ότι ενδεχομένως για αυτή την κατηγορία ανθρώπων ο κόπος είναι ταυτόχρονα και ανταμοιβή, ότι πειθαρχούν όχι υποφέροντας αλλά απολαμβάνοντας. Ποιος ξέρει.
Και κάπου εδώ ερχόμαστε στη δεύτερη συμβουλή ζωής, δίνοντας το λόγο στον προπονητή ποδοσφαίρου Άγγελο Ποστέκογλου. Η ομάδα του πάει χάλια, αμέσως μετά από μια ακόμα ήττα ένας δημοσιογράφος τον ρωτάει αν θα μπορέσει να ανατρέψει την κατάσταση. Κι εκείνος απαντά υμνώντας την ίδια τη δυσκολία. «Γιατί να είναι τόσο πρόβλημα όταν κάτι παρουσιάζει δυσκολίες; Σοβαρά, τι πρόβλημα υπάρχει με αυτό; Γιατί θέλουμε τα πάντα να μας παραδίδονται έτοιμα και προσυσκευασμένα; Φαίνεται πως στις μέρες μας μόλις κάτι πάει στραβά, αυτό είναι όλο – πρέπει να το αλλάζουμε ή να το διαλύουμε. Ό,τι όμως μπορεί να διορθωθεί θα περάσει αναπόφευκτα από δοκιμασίες».
Εδώ ο Ποστέκογλου φεύγει από το κλισέ, γιατί λέει ότι το πρόβλημα δεν είναι πρόβλημα, αλλά κάπως σαν αναπόσπαστο ή πάντως πιθανότατο τμήμα της διαδικασίας. Δεν ξέρω αν λέει το πιο πρωτότυπο πράγμα του κόσμου, ξέρω όμως πως όποιος παρακολουθεί αθλητικά καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο σπάνιο απ’ το να κάνει δηλώσεις ένας προπονητής ή ένας παίκτης κι αυτά που λέει να κατορθώνουν να σε βάζουν σε σκέψεις. Αντί να πει, η ομάδα ζορίζεται και είναι ό,τι χειρότερο θα μπορούσε να συμβεί, λέει η ομάδα ζορίζεται και είναι κάτι που είναι μέσα στη ζωή. Και ακριβώς για αυτό είναι και κάτι που μπορεί να αναστραφεί.
Γιατί όμως αυτά να είναι γνωρίσματα της εποχής; Πάντα δεν συνέβαιναν; Παλιά δεν υπήρχαν εμπόδια που έπρεπε να υπερπηδηθούν; Εννοείται. Αλλά σε κακομαθημένες εποχές σαν τη δική μας, είναι σαν οι δυσκολίες να μην ήταν μέρος της συμφωνίας. Μας αποσυντονίζουν έως μας συνθλίβουν, όχι μόνο στο επίπεδο των προβλημάτων που προξενούν καθαυτές, αλλά και σε ένα επίπεδο υπαρξιακού σκανδαλισμού: δεν είναι δίκαιο, δεν θα έπρεπε να είναι έτσι, αφού είναι έτσι δεν μπορώ να κάνω και πολλά.
Οι δύο όψεις λοιπόν της δυσκολίας. Αν είναι να υπάρξει ένα ενδεχόμενο να βρεις τη ζωή που θες, μην την αποφεύγεις, δούλεψε, κουράσου, αφοσιώσου. Και αν τα πράγματα είναι δύσκολα, μην τα αντιμετωπίζεις σοκαρισμένος, ματαιωμένος και σαν να πρόκειται για μια ανωμαλία στην φυσική τάξη των πραγμάτων. Αντίθετα είναι μέρος της φυσικής τους τάξης και είναι προτιμότερο να προσπαθήσεις να φτιάξεις αυτό που δεν πάει καλά, απ’ το να το παρατήσεις και να βρεθείς σε κάτι άλλο που δεν θα πάει με τη σειρά του καλά, γιατί δεν έφτιαξες απ’ την αρχή αυτό που δεν πήγαινε.
Βέβαια γράφεται το κείμενο και μερικές ώρες αργότερα η ομάδα του χάνει ξανά και ο Ποστέκογλου απολύεται. Και κάπως έτσι έρχεται εδώ να προστεθεί εκ των υστέρων μια τελευταία παράγραφος από την ίδια τη ζωή.
