Αποστολή Καλαμάτα – Από το 1ο …στο 31ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού της Καλαμάτας: Όλα όσα ζήσαμε τις πρώτες μέρες του επετειακού φεστιβάλ στην πόλη του Χορού

«Αρχίζει αύριο στο Αμφιθέατρο του Κάστρου – 1ο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας…
Πολιτιστικό γεγονός με πανελλήνια εμβέλεια και ενδιαφέρον…
Η Καλαμάτα υιοθέτησε τον χορό…
“Δικαίωσε το θεσμό η Καλαμάτα”, δήλωσε ο Υπουργός Πολιτισμού κ. Μικρούτσικος”.
Καλαμάτα… εν κινήσει»:

Είναι οι τίτλοι και οι φράσεις που παρατηρώ στα αποκόμματα εφημερίδων και παρουσιάζονται στην επετειακή έκθεση «Καλαμάτα, η πόλη του χορού | 1995–2025». Βρίσκομαι στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας και το επετειακό 31ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού της Καλαμάτας έχει μόλις ξεκινήσει. Η έναρξή του έγινε με τα εγκαίνια της έκθεσης και τη νέα καλλιτεχνική διευθύντρια Τζένη Αργυρίου να μας ξεναγεί στα εκθέματα, αλλά και με ένα μνημόνιο μίας πολύ σημαντικής συνεργασίας ανάμεσα στον Δήμο Καλαμάτας και την Εθνική Λυρική Σκηνή. Αυτή η συνεργασία θα φέρει ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα παραστατικών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών δράσεων στην πόλη ενώ εγκαινιάστηκε με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο από τις πρώτες μέρες του Φεστιβάλ Χορού στην κεντρική πλατεία της Καλαμάτας και το έργο Future Cargo από το Μπαλέτο της Λυρικής (Ακολουθεί και το Epilogue από την Ανώτερη Επαγγελματική Σχολή Χορού στο Λιμάνι Καλαμάτας, 22 Ιουλίου στις 22.30). Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Γιώργος Κουμεντάκης ευχαρίστησε μεταξύ άλλων σε κλίμα ιδιαίτερης συγκίνησης και αγάπης στο πρόσωπο της Τζένης Αργυρίου, την ίδια ενώ της ευχήθηκε «κάθε επιτυχία για την πρώτη της διοργάνωση».

Στην επετειακή έκθεση, ανάμεσα σε βίντεο, αρχειακό υλικό και όλα τα πόστερ των 30 ετών του Φεστιβάλ, τα οποία φανερώνουν με τον δικό τους τρόπο την εξέλιξη αυτού του θεσμού στον σημαντικότερο που έχουμε στην Ελλάδα για την τέχνη του Χορού, υπάρχουν και δύο ξεχωριστά «σημεία» που δεν μπορείς να μην σταθείς. Το ένα αφορά μια σπάνια επιστροφή στο αρχειακό υλικό και είναι το έργο – αφιέρωμα Μνημείο του Δημήτρη Παπαϊωάννου σε βίντεο σκηνοθεσία του Τάκη Χατζόπουλου, είκοσι-οκτώ χρόνια μετά την ανάθεση δημιουργίας του από το Φεστιβάλ το 1997. Ένα έργο αφιερωμένο στη Nelly’s, με ερμηνεύτρια την Κατερίνα Παπαγεωργίου. Όσες μέρες επισκεπτόμουν το Μέγαρο Χορού Καλαμάτας για τις παραστάσεις δεν υπήρχε περίπτωση να μην το επισκεφθώ ξανά και ξανά.

Το δεύτερο «σημείο» είναι το “Reimagine” ένα νέο οπτικοακουστικό έργο της Λίλας Σωτηρίου, σε μουσική του Σταύρου Γασπαράτου και βίντεο επεξεργασία της Μαρίας Αθανασοπούλου, εμπνευσμένο από το αρχειακό υλικό του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Στιγμές, πρόσωπα και λέξεις συνθέτουν ένα βίντεο για την 30χρονη πορεία του Φεστιβάλ. 1995–2025. Μια μεγάλη πορεία με τον χορό στο επίκεντρο να δίνει τον ρυθμό στην Καλαμάτα ανυψώνοντάς την σε ένα μέρος που έχει γραφτεί καλλιτεχνική ιστορία.

Στο έργο “Reimagine” συναντάει κανείς ανάμεσα στις εικόνες και τα εύστοχα λόγια του Paul Valery που αν τα αναλογιστείς μπορείς να συνειδητοποιήσεις πόσο τα βιώνεις στην πράξη ως θεατής του Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας και λένε: «Ο χορός είναι μια τέχνη που πηγάζει από την ίδια τη ζωή, επειδή εκφράζεται ως δράση του ανθρώπινου σώματος στο σύνολό του, είναι όμως μια δράση που έχει μετατοπισθεί σ’ έναν κόσμο, σ’ ένα είδος χώρου-χρόνου, που δεν ταυτίζεται απόλυτα με κείνον της καθημερινής κοινής ζωής».

Και τότε μπαίνω στην Κεντρική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας για την πρώτη παράσταση του φετινού επετειακού Φεστιβάλ. “Mellowing” και ο Έλληνας χορογράφος Χρήστος Παπαδόπουλος πραγματοποιεί την πρώτη του συνεργασία με τους χορευτές του Dance On Ensemble του οργανισμού με έδρα το Βερολίνο και επαγγελματίες χορευτές άνω των 40 ετών. Στο “Mellowing” είμαστε θεατές μίας σταδιακής, ρυθμικής καταβύθισης που τελικά γινόμαστε συμμέτοχοι κι εμείς μέσα από τις φοβερά συγχρονισμένες κι εσωτερικές δονούμενες κινήσεις των χορευτών/τριών. Οι ήχοι του Coti K. σε διαπερνούν και σε τρυπάνε σαν σε λούπα που δεν μπορούν μαζί με τα σώματα να μην σε κάνουν να κινηθείς κι εσένα από τη θέση σου. Ακολουθείς τα σώματα που κινούνται στον πιο εσωτερικό ρυθμό της ανθρώπινης ύπαρξης. Κινήσεις εσωτερικές από τα βάθη των νευρικών απολήξεων μέχρι να εξελιχθούν όλες σαν σε ένα συντονισμένο σώμα αποκτώντας την απόλυτη ελευθερία κινήσεων, ενώ εμείς έχουμε γίνει μάρτυρες της εσωτερικής πηγής όλου αυτού. Ξεχωριστή αναφορά στην ύψιστη από το Dance On Ensemble, Emma Lewis, γεννημένη το 1968, η κίνησή της οποίας και η παρουσία της στη σκηνή ήταν απλώς καθηλωτική.

Πιάνοντας τις ηλικίες το επόμενο πρωί έγινε μία πολύ όμορφη συζήτηση στο Φουαγιέ του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας με θέμα Αντικρίζοντας το μέλλον: μια συζήτηση για την τέχνη της γήρανσης. Σε αυτήν η Madeline Ritter διευθύντρια της ομάδας χορού Dance On Ensemble, με πηγαίο χιούμορ και το T-shirt της να φέρει το μήνυμα “Never Stop Dancing”, αφού ξεχώρισε το μεγαλύτερο και το μικρότερο σε ηλικία άτομο στο κοινό, μας εξήγησε την ανάγκη δημιουργίας, το σκεπτικό και το έργο του Dance On Ensemble. Εξήγησε ότι η δουλειά που κάνουν εδώ και δέκα χρόνια είναι να εξετάσουν πώς μπορούν να διατηρήσουν και να υποστηρίξουν αυτήν την τρομερή μορφή τέχνης που είναι ο χορός. Όλο αυτό ξεκίνησε με ένα από τα άτομα-χορευτές με τα οποία συνεργαζόταν η Madeline Ritter όταν της είπε: Ας κάνουμε κάτι για τον χορό σε συνάρτηση με την ηλικία, γιατί στην πραγματικότητα αυτό που αποκαλούμε ηλιακός ρατσισμός στην κοινωνία, δηλαδή ότι μειονεκτείς λόγω της ηλικίας σου, όπως ανέφερε στη συζήτηση η Madeline Ritter, είναι ακόμη πιο έντονο στον χώρο του χορού: «Όταν εργάζεσαι σε μεγάλες εταιρείες μπαλέτου, συνήθως στα 35 ή στα 40 σου το συμβόλαιό σου απλώς τελειώνει, χωρίς καν να εξετάσουν αν μπορείς ή αν θέλεις ακόμα να χορεύεις. Η απόφαση λαμβάνεται από το ίδιο το σύστημα».

Ο Ty Boomershine, καλλιτεχνικός διευθυντής του Dance On Ensemble συμπλήρωσε συγκεκριμένα για την τέχνη του σύγχρονου χορού τι ισχύει: «Πιστεύω ότι ο ηλικιακός ρατσισμός στον σύγχρονο χορό είναι πιο “κρυφός”. Υπάρχει αυτή η νοοτροπία πως, όταν φτάσεις τα 35 ή 40, ξεκινάει η συζήτηση: Και τι άλλο θες να κάνεις τώρα;, δηλαδή υπονοούν ότι πρέπει να στραφείς σε κάτι άλλο. Στο μπαλέτο ή στα κρατικά θέατρα αυτό είναι γραμμένο στο συμβόλαιο. Στον σύγχρονο χορό απλώς… το υπονοούν. Οπότε, δεν είναι και τόσο διαφορετικά τα πράγματα στην ουσία».

Ο χορογράφος Χρήστος Παπαδόπουλος συμμετέχοντας στη συζήτηση αυτή σε σχέση και με την πιο προσωπική του εμπειρία μέσα από τη συνεργασία με τους Dance On Ensemble στο έργο “Mellowing” μοιράστηκε σχετικά: «Πήγα στο Βερολίνο, με μια συγκεκριμένη ιδέα για το πώς θα “αντιμετώπιζα” σώματα που είναι λίγο πιο ώριμα ηλικιακά. Και όταν πήγα σε αυτή την ομάδα… ήταν όλοι τόσο δυναμικοί, τόσο καλοκουρδισμένοι, τόσο καλά εκπαιδευμένοι, και με τέτοια καλλιτεχνική πειθαρχία — όχι στρατιωτική πειθαρχία — που όλες οι αρχικές μου ιδέες για το πώς θα χειριζόμουν αυτά τα σώματα αποδείχτηκαν άχρηστες. Έμεινα έκπληκτος από την αφοσίωσή τους και τη σκληρή τους δουλειά. Μου έλεγαν μάλιστα ότι κάποιες φορές που τους έδινα επιπλέον διαλείμματα — επειδή κάναμε οχτάωρες πρόβες κάθε μέρα — και με ρωτούσαν: Γιατί μας δίνεις διαλείμματα; Κι εγώ απαντούσα: Ε, ίσως χρειαστεί να πάρουμε μια ανάσα. Και μου έλεγαν: Όχι, η κούρασή μας είναι δικό μας θέμα. Μην σε νοιάζει αν είμαστε εξαντλημένοι ή για την κατάστασή μας. Συνέχισε και θα σε ακολουθήσουμε. Ήταν μια απίστευτη διαδικασία. Και ένιωσα πραγματικά πολύ τυχερός που ήμουν εκεί και έβλεπα αυτούς τους αφοσιωμένους καλλιτέχνες».

Καλεσμένη στη συζήτηση ήταν και η χορογράφος Παναγιώτα Καλλιμάνη, η οποία μίλησε για την εμπειρία της από τη συνεργασία με την κοινότητα, τις Λέσχες Φιλίας του Δήμου Καλαμάτας και με τις οποίες μέσα από εργαστήρια που πραγματοποιήθηκαν στη διάρκεια της χρονιάς συνδημιούργησαν το καλλιτεχνικό παραστατικό έργο με τίτλο Φωνές: «Είχε φοβερό ενδιαφέρον και γέλιο συγχρόνως, γιατί όταν ήρθανε τριάντα άτομα από τις Λέσχες Φιλίας μου είπαν: Α, δηλαδή θα κάνουμε σύγχρονο χορό. Δηλαδή αυτό που βλέπουμε στην Καλαμάτα κάθε καλοκαίρι και δεν καταλαβαίνουμε τίποτα. Τους λέω: Ναι, θα κάνουμε αυτό, αλλά θα το κάνουμε με τον δικό μας τρόπο και θα δείτε και εσείς μέσα από αυτό ότι μπορείτε να καταλάβετε κάτι. Θα κάνουμε τον Καλαματιανό, οπότε δουλέψαμε επάνω στο Καλαματιανό και στις μνήμες που είχαν ως παιδιά για τον σεισμό, για το σχολείο, για τα παιχνίδια και βασικά είπαν ότι γεννήθηκαν μέσα στο καλαματιανό. Ο ρυθμός είναι μέσα στο κορμί τους και αυτό έχει κάτι πάρα πολύ ενδιαφέρον, γιατί τελικά είναι χορευτές χωρίς να το ξέρουν, γιατί έχουν γεννηθεί μέσα στον χορό». Από τις πιο ωραίες διαπιστώσεις αυτές για τους ανθρώπους ενός τόπου που φιλοξενούν εδώ και 30 χρόνια το Φεστιβάλ Χορού. Σαν να μην είναι τίποτα συμπτωματικό αλλά απ’ την απαρχή του όλα καλά δεμένα.

Η συζήτηση έλαβε τέλος, πήγα μία βόλτα στην Καλαμάτα και στην κεντρική πλατεία της είχε ήδη παρκάρει το φορτηγό μήκους δεκαπέντε μέτρων, που γράφει πάνω Future Cargo και το βράδυ θα ανεβάσει τα ρολά του για να δούμε τι φορτίο κουβαλάει. Έπειτα επέστρεψα στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, γιατί η Εναλλακτική Σκηνή παρουσιάζει τον Αντρέα Σαλούστρι με το έργο του MATERIA. Είδα ένα πολύ εντυπωσιακό θέαμα με τον Αντρέα Σαλούστρι επί σκηνής σαν μάγο που μεταμορφώνει το υλικό του φελιζόλ και το αφήνει σχεδόν ελεύθερο να μας προσφέρει εντυπωσιακές εικόνες. Οι ανεμιστήρες κάνουν τα φελιζόλ να κινούνται μόνα τους σαν σιλουέτες που δίνουν παράσταση, ο Σαλούστρι χορεύει σαν ταυρομάχος με το φελιζόλ ενώ τα θραύσματά του με το φως και τον αέρα στροβιλίζονται και μας μαγεύουν με τους σχηματισμούς τους.

Η ώρα όμως έχει φτάσει 20:15 και με γρήγορο βηματισμό κίνησα προς την κεντρική πλατεία της Καλαμάτας, γιατί το Future Cargo των Frauke Requardt & David Rosenberg, πρώτη συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το The Place του Λονδίνου σε λίγο ξεκινάει. Η πλατεία είναι γεμάτη, οι άνθρωποι της παραγωγής μοιράζουν ακουστικά για το χορευτικό αυτό θέαμα, καθώς είναι απαραίτητα για το ηχητικό σύμπαν του. Οι τοποθετημένες καρέκλες είχαν ήδη πιαστεί όλες, οπότε όσοι πάρα πολλοί δεν προλάβαμε να βρούμε κάτσαμε κάτω. Τελικά όλοι όρθιοι, καθιστοί και κατάχαμα είχαμε γεμίσει την πλατεία με τα ακουστικά στ’ αυτιά μας και το φορτηγό ανέβασε τα ρολά του.

Μέσα από ένα διάφανο παράθυρο οι χορευτές του Μπαλέτου της ΕΛΣ χορεύουν πάνω σε έναν κινούμενο ιμάντα και περνούν από μπροστά μας: εικόνες γνώριμες, εικόνες καθημερινές και κάποιες βαθιές να ανασύρονται από τη μνήμη μου, όπως το συγκρουόμενο αυτοκίνητο του λούνα παρκ που πέρασε με τον/τη χορευτή/τρια να κάθεται μέσα κρατώντας ένα «μαλλί της γριάς». Σουρεαλιστικές μορφές σε κίνηση μέσα από καθημερινές αναπαραστάσεις και ο ήχος των Ben & Max Ringham στ’ αυτιά μου να με βυθίζει αναμένοντας την επόμενη εικόνα/κίνηση που θα έρθει στα μάτια μου με τα εντυπωσιακά κοστούμια της Hannah Clark. Όταν τα ρολά έκλεισαν, όλοι πιστεύω είχαμε βυθιστεί κάπου, ο καθένας και η καθεμία σε ό,τι μας «ξύπνησε» αυτό που είδαμε κι ακούσαμε, αλλά όλοι μαζί τελικά κάπως είχαμε «ανέβει» στο φουτουριστικό αυτό φορτηγό Future Cargo.

Κι επειδή τα φεστιβάλ είναι πάνω απ’ όλα και οι άνθρωποί τους, να μεταφέρω δύο εικόνες που παρατήρησα: τη Βίκυ Μαραγκοπούλου – το πρόσωπο /ζωντανή ιστορία του Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας ως καλλιτεχνική διευθύντρια 1995-2015, η οποία ήταν παρούσα στο 31ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού της Καλαμάτας, πάντα εκεί με μία ευγενική οικειότητα χαιρετώντας εγκάρδια τους ανθρώπους του φεστιβάλ. Και η άλλη εικόνα είναι η παρουσία της νέας καλλιτεχνικής διευθύντριας Τζένης Αργυρίου παρούσα με έναν άκρατο πηγαίο ενθουσιασμό για την πρώτη της διοργάνωση, πάντα χαμογελαστή και πάντα στο τρέξιμο σαν μία ευγενική οικοδέσποινα που χαίρεται με όλο αυτό που συμβαίνει και συμμετέχει ενεργά.

Χρόνια πολλά Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, θα πω. Πάντα δημιουργικό, πάντα διεθνές εύχομαι, να μας συνδέεις με την τέχνη του χορού και να μας ξεκουνάς από τη θέση μας.