Με φόντο μια Ελλάδα «αγανακτισμένων» και «σιωπηλών», με τις μετοχές του βολέματος, της ματαιότητας, του αδιεξόδου να αγγίζουν απανωτά limit up στο χρηματιστήριο της ελληνικής κοινωνίας, με τον ελληνικό πολιτισμό και την παιδεία να αντιμετωπίζονται ως είδη πολυτελείας ―δηλαδή, ως άχρηστα καταναλωτικά προϊόντα― η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ωνασείου Ιδρύματος ανακοινώνει τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό της για την κρίσιμη χρονιά που έρχεται και ανταποκρίνεται καίρια στο κάλεσμα των καιρών. Σαν «από μηχανής θεός» προσφέρει «στέγη» στον σύγχρονο πολιτισμό, μέσα από ένα εξαιρετικό πρόγραμμα που απευθύνεται στους θεατές όλων των ηλικιών, και κυρίως όλων των βαλαντίων, κάνοντας πράξη το λησμονημένο αυτονόητο: τη σύνταξη της τέχνης με τα κοινωνικά ζητούμενα της εποχής, την ενασχόλησή της, δηλαδή, με τους καυτούς προβληματισμούς της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας και τον εκδημοκρατισμό στη συμμετοχή τόσο καλλιτεχνών όσο και θεατών.
Οι εξαιρετικά υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου επιλογές στο διεθνές και ελληνικό πρόγραμμα, η ερεθιστική, βαθιά πολιτική θεματολογία τους, τα φρέσκα πρόσωπα, οι «πρωτοεμφανιζόμενοι» στο ελληνικό κοινό καλλιτέχνες και οι ευρηματικές εκδηλώσεις-«συναντήσεις» καθιστούν τη «Στέγη» μαζί με το Μουσείο της Ακρόπολης τα δύο εγγυημένα must visit για κάθε πολίτη ή επισκέπτη της Αθήνας, προσφέροντας μια ανάσα πολιτισμού και αισιοδοξίας. Μη φοβηθείτε το επιβλητικό γυάλινο κτίριο της οδού Συγγρού. Θα σας υποδεχτεί εγκάρδια!
Η έμφαση που δίνεται στο πρόγραμμα της Στέγης στο θέατρο αντανακλά, προφανώς, την πεποίθηση ότι πρόκειται για την τέχνη που, σε δύσκολους καιρούς, θέτει καίρια και ουσιαστικά όλα τα προβλήματα στην πολιτική τους βάση. Από τα πιο σημαντικά θεατρικά γεγονότα της επόμενης σαιζόν είναι η φιλοξενία της παράστασης The Far Side of The Moon (16-20/10/11) από την ομάδα Ex Machina του Robert Lepage. Αναρωτιόμουν πώς είναι δυνατόν να μην έχει συμπεριληφθεί έως τώρα παράσταση του κορυφαίου δημιουργού από το Κεμπέκ στο Φεστιβάλ Αθηνών. Το 2007 στη Θεσσαλονίκη είχαμε μείνει άναυδοι με ένα 50λεπτο showcase που παρουσιάστηκε, με επιλεγμένες σκηνές από ορισμένες παραστάσεις του, όταν είχε έρθει να παραλάβει το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου. Φέτος ο αναγεννησιακής πνοής δημιουργός, ο «Da Vinci» του παγκοσμίου θεάτρου που πιστεύει στην αφήγηση ιστοριών, στη σύζευξη της επιστήμης με την τέχνη, στο θέατρο ως χώρο συνάντησης διαφορετικών τεχνών, στη συνεργασία καλλιτεχνών από διαφορετικές χώρες και περιβάλλοντα, επισκέπτεται για πρώτη φορά την Ελλάδα με μια ολοκληρωμένη παραγωγή. To The Far Side of the Moon είναι μια εξόχως ποιητική παράσταση, που αφορά τη σχέση δύο αδελφών μετά το θάνατο της μητέρας τους αλλά και την αποστολή του κοσμοναύτη Αλεξέι Λεόνοφ στο διάστημα… Ερμηνεύει ο Υves Jacques (ενίοτε παίζει και ο ίδιος ο Lepage, αλλά, δυστυχώς, δεν θα έχουμε την ευκαιρία να τον απολαύσουμε επί σκηνής), ενώ η πρωτότυπη μουσική είναι της Laurie Anderson.
Από την άλλη, το διεθνές φεστιβάλ Meeting Points 6 (5-11/3/11) που θα φιλοξενηθεί φέτος στη «Στέγη» είναι αφιερωμένο στο σύγχρονο αραβικό πολιτισμό και ξεχωρίζει, επίσης, στον προγραμματισμό. Στο πλαίσιο του φεστιβάλ θα παρουσιαστεί ένα multimedia project από εξαίρετους καλλιτέχνες (ανάμεσά τους ο Fadel Jaibi, ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του αραβικού κόσμου, η εικαστικός Mona Hatoum, ο Λιβανέζος μουσικός Tarek Atoue και ο Omar Abu Saada από τη Δαμασκό) με ένα απολύτως ερεθιστικό, επίκαιρο όσο ποτέ, θέμα: τον ρόλο των social media στην οργάνωση και την εξάπλωση των εξεγέρσεων στον αραβικό κόσμο.
Δύο πολύ ενδιαφέρουσες παραστάσεις πραγματεύονται το θέμα της μοναξιάς στις σύγχρονες καταναλωτικές κοινωνίες και τις επιπτώσεις της σημερινής παγκόσμιας κρίσης στις προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις των νέων. O λόγος για το Ηοt Pepper, Air Conditioner και Farewell Speech του ανερχόμενου Ιάπωνα σκηνοθέτη Toshiki Okada / ομάδα Chelfitsch (10-13/11/11) και το Protect me (18-20/5/12), τη χοροθεατρική παράσταση της Schaubühne σε σκηνοθεσία-χορογραφία του δημιουργικού διδύμου Falk Richter (σημαντικότατου γερμανού συγγραφέα, δυστυχώς, σχεδόν άγνωστου στην Ελλάδα) και Anouk van Dijk.
To επίκαιρο όσο ποτέ ζήτημα της μετανάστευσης και της προσφυγιάς θίγεται στην παράσταση Αmid the Clouds (15-18/3/12) σε κείμενο και σκηνοθεσία του ταλαντούχου Ιρανού Amir Reza Koohestani / Mehr Theatre Group∙ στο προσφυγικό του ταξίδι στην Αγγλία ένας Ιρανός συναντά μια έγκυο γυναίκα και αποφασίζουν να πορευτούν μαζί…
Νεαροί και μεγαλύτεροι θεατές θα έχουν την ευκαιρία τις μέρες των Χριστουγέννων (22-29/12/11) να παρακολουθήσουν το Lang Toi, μια παράσταση-ταξίδι στο χώρο του τσίρκου, της μουσικής και της βιετναμέζικης θεατρικής παράδοσης. To όνειρο της Τζοκόντα (26-1/3/12) από την ομάδα Anima σε σκηνοθεσία Gilles Debenat και δραματουργία Γιώργου Καρακάντζα, μια παράσταση στο σύνορο του θεάτρου και των εικαστικών τεχνών υπόσχεται ένα συναρπαστικό οδοιπορικό στη σύγχρονη τέχνη και φιλοδοξεί να μυήσει σε αυτήν πολλούς νέους θεατές (από 3 ετών παρακαλώ!). Το θεατρικό νεανικό παζλ συμπληρώνεται από μια παραγγελία για μια παράσταση για εφήβους από την ομάδα Grasshopper. Ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης γράφει το Στην οθόνη φως (11-13/4/12) που θα σκηνοθετήσει η Σοφία Βγενοπούλου, η οποία έχει δώσει καλά δείγματα στο συγκεκριμένο είδος.
Στις ελληνικές συμμετοχές διακρίνεται μια έγνοια για την ελληνική γλώσσα και τα κοινωνικά και ιδεολογικά αδιέξοδα του σήμερα. Ο Θόδωρος Αμπαζής ανεβάζει το πολυαγαπημένο σε όλους μας ανάγνωσμα του Παπαδιαμάντη Οι έμποροι των εθνών (19/10-6/11/11) στη φόρμα του μουσικού θεάτρου. Η Άντζελα Μπρούσκου, χρόνια έπειτα από το ερεθιστικό, αν μη τι άλλο, Ναι, επιστρέφει στην Μαργαρίτα Καραπάνου. Συνδυάζοντας δραματουργικά το τελευταίο της μυθιστόρημα με τα ημερολόγιά της σε μια παράσταση με τίτλο Μαμά-Η ζωή είναι αγρίως απίθανη (23/11-4/12/11) ―και με τη συμβολή της Μόνικα στη μουσική― πραγματεύεται υπαρξιακά θέματα άμεσα συνδεδεμένα με το φύλο. Δίνεται, επίσης, η ευκαιρία στη νέα ομάδα pequod ανεβάζοντας το Διπλό Βιβλίο του Δημήτρη Χατζή (18/4-6/5/11) να αναπτύξει σκέψεις και προβληματισμούς γύρω από τα αδιέξοδα της μεταπολιτευτικής μας διαδρομής. Τέλος, αναμένω με αγωνία την σύγχρονη ανάγνωση της πολιτικής σαιξπηρικής τραγωδίας του Μακμπέθ (18/1-26/2/11) από τον Θωμά Μοσχόπουλο και τους συνεργάτες του.
Στον προγραμματισμό της Στέγης παρατηρεί κανείς, με ικανοποίηση, ότι η τέχνη του χορού αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και όχι ως φτωχός συγγενής, καθώς παρουσιάζονται πολλές και σημαντικές παραστάσεις χορού, ελλήνων και ξένων δημιουργών, που πραγματεύονται θέματα επιβίωσης στο σύγχρονο αστικό τοπίο, πολυτισμικότητας, ορίων και περιθωρίων ελευθερίας. Πολύ ενδεικτικά αναφέρω την παρουσίαση, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, του DV8 Physical Theatre του καταξιωμένου Lloyd Newson με το Can we talk about this? (8-11/12/11). Μουσική και εικαστικά αντιμετωπίζονται με ανάλογη λογική. Για λόγους απλώς προσωπικού γούστου αναφέρω εδώ μόνο την έκθεση του σημαντικού, προκλητικού αμερικάνου φωτογράφου Robert Mapplethorpe (1/11/11-15/2/12).
Διατρέχοντας το πρόγραμμα της «Στέγης» και αδυνατώντας να σταθώ, λόγω περιορισμένου χώρου, σε όλα τα ενδιαφέροντα που παρουσιάζει αντιλαμβάνομαι ότι πίσω από κάθε επιλογή υπάρχει σκέψη. Πρόκειται για προτάσεις ποιοτικές, αλλά όχι ελιτίστικες, με σύγχρονο αποκλειστικά προβληματισμό, με ανησυχία για την εξέλιξη αλλά και τη μείξη των τεχνών. Η «Στέγη» προσφέρει βήμα σε νέα πρόσωπα, σε νέες ιδέες, σε αναπάντεχες συναντήσεις θυμίζοντας την πρωταρχική αποστολή της τέχνης, τη δημιουργία μιας κοινότητας θεατών και καλλιτεχνών που μοιράζονται τις ίδιες, τελικά, αγωνίες: η ροή της ιστορίας, οι οικονομικές και πληθυσμιακές ανακατατάξεις, οι αποκλεισμοί, η μέσα και έξω μας ξενιτιά, η δυσκολία στη συνύπαρξη και όλα τα πολιτικά και ηθικά διλλήματα που γεννάει ο σύγχρονος κόσμος. Η σκέψη και η εφαρμογή της συνιστά πράξη πολιτική, δηλαδή, έγνοια για το σύνολο και το αύριο. Η πολιτιστική πολιτική της «Στέγης» φαίνεται να πραγματώνει τον όρο στην κυριολεξία του. Εύγε και καλή συνέχεια!
Υ.Γ. Σκεπτόμενος την επικείμενη ανακοίνωση από το ΥΠΠΟΤ, αυτήν την εβδομάδα, της νέας πολιτικής για τις επιχορηγήσεις στο θέατρο, θεωρώ ότι, στην ουσία, ένα είναι το ερώτημα: θέλουμε να έχουμε περισσότερες «Στέγες»; Θέλουμε, δηλαδή, να εξυγειάνουμε ένα γερασμένο σε πρόσωπα και νοοτροπίες, ξεχαρβαλωμένο θεατρικό σύστημα; Αυτή τη στιγμή, στο θέατρο τα πράγματα λειτουργούν με τον αυτόματο πιλότο με όρους των 90ς (ενίοτε και των 80ς!). Νέο σχέδιο για τις επιχορηγήσεις σημαίνει συνολική θεώρηση, αξιολόγηση και δημιουργία θεατρικής πολιτικής, που μοιραία, αναγκαία, αναπόφευκτα οφείλει να περιλαμβάνει ταυτόχρονα και την αναγκαία μεταρρύθμιση στα ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ., αλλά και στα δύο κρατικά θέατρα της χώρας, τα οποία αδικαιολόγητα είναι στο απυρόβλητο και δεν αξιολογούνται για το καλλιτεχνικό έργο που παράγουν. Μια ανακοίνωση που μιλά μόνο για τις επιχορηγήσεις στο ελεύθερο θέατρο ―το οποίο ούτως ή άλλως οικονομικά συνιστά απειροελάχιστο κομμάτι του συνολικού θεατρικού προϋπολογισμού― θα είναι απογοητευτική αλλά και αποκαλυπτική για την έλλειψη βούλησης να αλλάξει το τοπίο. Και όλες οι σοφιστείες περί κρατικοδίαιτου ή μη πολιτισμού θα κατακλύσουν εφημερίδες και περιοδικά, μπορεί, ακόμη, και να «ντύσουν» με αβανταδόρικες ατάκες ήρωες μπλοκμπαστερικών τηλεοπτικών σειρών! Α… και κάτι άλλο: «Μια Στέγη στη Θεσσαλονίκη παρακαλώ!»
