Η ιστορία της ανόδου του Μπολσονάρο στην εξουσία της Βραζιλίας δεν διαφέρει και πολύ από τόσες άλλες ιστορίες σύγχρονων λαϊκιστών σε δυτικές δημοκρατίες που εκμεταλλεύτηκαν ευνοϊκές για αυτούς συνθήκες ώστε να επιβληθούν στα χαμηλότερα οικονομικά και μορφωτικά στρώματα της κοινωνίας. Από τον Τραμπ και τον Φάρατζ μέχρι τους δικούς μας Βελόπουλους, Καμμένους κλπ, η ρητορική και το ύφος είναι παρόμοια ενώ η εργαλειοποίηση της συνωμοσιολογίας και η ευθεία αμφισβήτηση των θεσμών είναι βασικές τεχνικές ως modus operandi.
Ούτε είναι καινούρια η ιστορία του πώς ένα θρησκευτικό κίνημα εξελίσσεται σε πολιτικό παράγοντα ενώ παράλληλα μεταμορφώνεται σαν ένα είδος μαζικής αίρεσης. Και τα δύο αυτά στοιχεία αν τα προσεγγίσουμε ξεχωριστά, αποτελούν φαινόμενα που έχουν αναλυθεί, που δεν αποτελούν κάτι ιδιαίτερα καινούριο. Όμως ο συνδυασμός των δύο με καταλύτη τις πολιτισμικές ιδιομορφίες και ιστορικά βιώματα μιας χώρας όπως η Βραζιλία δημιουργούν ένα πιο ενδιαφέρον όσο και πιο εκρηκτικό μείγμα. Έτσι, το ντοκιμαντέρ «Αποκάλυψη στους τροπικούς» της Πέτρα Κόστα που προβάλλεται στο Netflix ξεχωρίζει σαν μια ενδιαφέρουσα σπουδή πάνω στον επικίνδυνο γάμο πολιτικής και θρησκείας, ενώ χαρακτηρίζεται και από μία ποιητική προσέγγιση με προσεγμένη αισθητική που υπογραμμίζει όσο και υπερβαίνει το θέμα του.
Εκ πρώτης όψεως λοιπόν, το ντοκιμαντέρ της, υποψήφιας για Όσκαρ, Κόστα μελετάει την διαρκώς αυξανόμενη επιρροή της Ευαγγελικής εκκλησίας στη Βραζιλία. Οι Ευαγγελιστές αποτελούσαν μόλις το 5% του πληθυσμού της Βραζιλίας, ενώ σε τρεις μόλις δεκαετίες έφτασαν το τεράστιο 30% του πληθυσμού, και μάλιστα σε μια χώρα με κυρίαρχη την καθολική παράδοση στον Χριστιανισμό! Παράλληλα, η Κόστα εξετάζει την επιρροή της Ευαγγελικής εκκλησίας στην εκλογή του Μπολσονάρο το 2018 (ο οποίος είχε δημόσια ασπαστεί τους Ευαγγελιστές έχοντας μάλιστα βαπτιστεί στον Ιορδάνη σε μία τελετή που φυσικά αποθανατίστηκε σε βίντεο).
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πώς οι Ευαγγελιστές πάστορες στη Βραζιλία μιμήθηκαν απόλυτα τη συνταγή των Αμερικάνων τηλε-ευαγγελιστών, την έμφαση στον στόμφο και το φτηνό θέαμα, την κουλτούρα τού να εξωθούν το κοινό σε μια μαζική αποχαύνωση. Είναι εξίσου αξιοπερίεργο το πώς η ευρύτερη πολιτική πραγματικότητα στη Βραζιλία μιμήθηκε μέχρι και τις λεπτομέρειες στις πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ, από την άρνηση του Μπολσονάρο να δεχθεί την ήττα από τον Λούλα το 2022 μέχρι την εισβολή των οπαδών του στα κυβερνητικά κτίρια της Μπραζίλια. Φαίνεται πως ανέκαθεν οι Βραζιλιάνοι έριχναν κοφτές ματιές προς τις ΗΠΑ, των οποίων το πολιτικό σύστημα άλλωστε επηρέασε και το δικό τους.
Όμως είναι το ύφος της αφήγησης και η χρήση του μοντάζ που δίνει στο ντοκιμαντέρ της Πέτρα Κόστα την ιδιαίτερη αξία του. Προκειμένου να μείνει συνεπής στον τίτλο της αποκάλυψης, η Κόστα επιλέγει πολλές εικόνες από πίνακες κλασικών ζωγράφων, ιδιαίτερα πίνακες του Ιερώνυμου Μπος που εκτός από τον αποκαλυπτικό τους χαρακτήρα τονίζουν και τη μωρία της ανθρώπινης φύσης και ιδίως την παράκρουση των μαζών. Έτσι, ένα αυγό από πίνακα του Μπος μεταμορφώνεται στα οβάλ γεωμετρικά σχήματα της μοντερνιστικής Μπραζίλια, καλύπτοντας έτσι με ένα ταιριαστό αισθητικό περιτύλιγμα την ουσία του θέματος.
Αρκετά θέματα θίγονται στο ντοκιμαντέρ, το καθένα εκ των οποίων θα μπορούσε να αποτελέσει από μόνο του αντικείμενο επιπλέον ανάλυσης: από το ταμπού του κομουνισμού που παραμένει ισχυρό στη Λατινική Αμερική έως την αντίδραση της πλειοψηφίας της κοινωνίας στην «αφυπνισμένη» ατζέντα, από τα κατάλοιπα της αποικιοκρατίας και τις μεθόδους εξάπλωσης θρησκευτικών δογμάτων που υιοθετούν τεχνικές αιρέσεων, έως τις τυπικές προκλήσεις των δυτικών φιλελεύθερων δημοκρατιών, το φιλμ της Κόστα προσφέρει αρκετή τροφή για σκέψη.
