Γιατί τα γουέστερν έχουν μυθοποιηθεί και κυριαρχήσει στη φαντασία του κοινού εδώ και δεκαετίες; Είτε μιλάμε για κινηματογράφο και τηλεόραση, είτε για την πεζογραφία, τα γουέστερν ασκούν τεράστια γοητεία και παράλληλα προσφέρονται σαν ένα πεδίο ανεξάντλητων πιθανοτήτων εξερεύνησης του ανθρώπινου ψυχισμού καθώς και των δομών εξουσίας. Πριν αναφερθώ στα κορυφαία μυθιστορήματα – γουέστερν όλων των εποχών, θα ήθελα να εξηγήσω τι είναι αυτό που καθιστά τα γουέστερν τόσο γόνιμα για τη φαντασία τόσο του συγγραφέα όσο και του αναγνώστη.
Καταρχάς το γουέστερν σχετίζεται με τα απέραντα εδάφη, την αίσθηση ενός ανεξερεύνητου, χαοτικού όσο και φαινομενικά ανεξάντλητου φυσικού περιβάλλοντος, το οποίο ο άνθρωπος προσπαθεί να αποικήσει και να εξημερώσει. Γι’ αυτό άλλωστε είναι ελάχιστες οι χώρες στις οποίες θα μπορούσε να ευδοκιμήσει αυτό το είδος. Με εξαίρεση τις Ηνωμένες Πολιτείες, μονάχα η Αυστραλία, η Ρωσία και ο Καναδάς έχουν την έκταση που θα μπορούσε να υποστηρίξει κάτι τέτοιο, αλλά οι δύο τελευταίες μάλλον αποκλείονται λόγω κλιματολογικών ιδιαιτεροτήτων. Οι Αυστραλοί έχουν κι αυτοί τη δική τους μικρή παράδοση στο γουέστερν, αλλά ας μη γελιόμαστε: το γουέστερν είναι η απόλυτη αμερικάνικη μυθολογία.
Δεύτερον, η αναμέτρηση με τα άγρια εδάφη τόσο μακριά από τον πολιτισμό οδηγεί αναπόφευκτα τον άνθρωπο στα όριά του. Η απουσία κεντρικής εξουσίας, νόμου και τάξης εγείρει άμεσα το προφανές ερώτημα: πού τελειώνουν τα όρια της ανθρώπινης ηθικής και αρχίζει ένας δαρβινικός αγώνας επικράτησης του ισχυρότερου; Πόσο μπορούν οι ανθρώπινοι κανόνες να επιβληθούν σε αιώνιους νόμους της φύσης; Πόσο μπορεί να ριζώσει ο πολιτισμός σε αντίξοες συνθήκες;
Μετά από αυτή τη σύντομη εισαγωγή ας ρίξουμε μια ματιά σε ορισμένα από τα – κατά γενική ομολογία – κορυφαία γουέστερν μυθιστορήματα στην ιστορία της λογοτεχνίας και θα τολμήσω μία κατάταξη:
8
Άννυ Πρου: Το μυστικό του Brokeback Mountain
Το κατατάσσω τελευταίο απλά επειδή δεν είναι μυθιστόρημα αλλά ένα διήγημα. Παρά την περιορισμένη του έκταση όμως κατάφερε να επαναπροσδιορίσει το είδος σπάζοντας το ταμπού της τοξικής αρρενωπότητας που ακολουθεί τα γουέστερν, εστιάζοντας στον απρόσμενο έρωτα δύο αντρών στο Ουαϊόμινγκ της δεκαετίας του ’60.
7
Πάτρικ ντε Γουίτ: Οι αδελφοί αδελφές
Το σαρδόνιο χιούμορ του ευφυέστατου Καναδού συγγραφέα βρίσκει τέλεια εφαρμογή στο πεδίο των γουέστερν, χωρίς όμως να θυσιάζει τις κοφτερές του γωνίες.
6
Πίτερ Κάρεϊ: Η αληθινή ιστορία της συμμορίας Κέλι
Ο θρυλικός παράνομος Νεντ Κέλι και η συμμορία του στοίχειωσε τη φαντασία ενός ολόκληρου έθνους και έγινε μέχρι και αγαπημένο εθνικό σύμβολο από πολλούς Αυστραλούς. Η αφήγηση της ιστορίας του από τον Πίτερ Κάρεϊ απέσπασε το βραβείο Μπούκερ.
5
Τόμας Σάβατζ: Η εξουσία του σκύλου
Μια οικογενειακή τραγωδία όσο και μία διαπεραστική ψυχολογική σπουδή, το μυθιστόρημα του Σάβατζ είχε ξεχαστεί για πάνω από τριάντα χρόνια μέχρι που μια επανέκδοσή του το επανέφερε στο προσκήνιο και οδήγησε στην επιτυχημένη κινηματογραφική του μεταφορά από το Netflix.
4
Τσαρλς Πόρτις: Αληθινό Θράσος
Η ιστορία της 14χρονης Μάτι που με περίσσια πυγμή προσλαμβάνει τον Ρούστερ, έναν αλκοολικό σερίφη για να κυνηγήσει τον φονιά του πατέρα της παραμένει ένα από τα πιο απολαυστικά γούεστερν που έχουν γραφτεί ποτέ, κάτι που άλλωστε εξηγεί το ότι έχει μεταφερθεί δύο φορές στον κινηματογράφο, η τελευταία από τους αδερφούς Κοέν.
3
Λάρι ΜακΜέρτρι: Lonesome Dove
Το πιο αγαπημένο, επικό, πληθωρικό μυθιστόρημα γουέστερν που απέσπασε το βραβείο Πούλιτζερ και μεταφέρθηκε σε μια μαγευτική μίνι σειρά με τον Ρόμπερτ Ντιβάλ και τον Τόμι Λι Τζόουνς στους δύο κεντρικούς ρόλους. Επικό σε έκταση και φιλοδοξία.
2
Τζον Γουίλιαμς: Το πέρασμα του μακελάρη
Η καταδικασμένη αλλά ηρωική αναμέτρηση του ανθρώπου με την άγρια φύση βρίσκει έκφραση σε ένα βάναυσο όσο και ελεγειακό μυθιστόρημα γεμάτο υπέροχη πρόζα.
1
Κόρμακ ΜακΚάρθι: Αιματοβαμμένος μεσημβρινός
Αν και θα μπορούσα άνετα να συμπεριλάβω το υπέροχο Όλα τα όμορφα άλογα, επειδή προτιμώ μονάχα ένα έργο ανά συγγραφέα, δεν γίνεται παρά να επιλέξω τον μνημειώδη Αιματοβαμμένο μεσημβρινό, ένα από τα κορυφαία αμερικάνικα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα ανεξαρτήτως είδους, ένα υπαρξιακό αριστούργημα με νότες από Ντοστογιέφσκι και Φώκνερ και γλώσσα που μοιάζει να έχει λαξευτεί πάνω σε πέτρα.
