Όταν μία καλλιτέχνιδα σε υποδέχεται στο στούντιό της, στον χώρο που αποτελεί το σπίτι της δημιουργίας της είναι κάτι από μόνο του πολύ ξεχωριστό, είναι σαν να σε βάζει και σε έναν άλλο κόσμο, πίσω από τα έργα ή γιατί όχι ακόμα πιο «μέσα» τους. Όταν λοιπόν μπήκα στο «σπίτι» της Μαρίας Φραγκουδάκη, είδα μπλε γάντια, μπλε πίνακες, ένα μπλε που κυριαρχούσε στον χώρο και μαζί με το λευκό που αντανακλούσε το φως, το έκαναν ακόμα πιο φωτεινό το λαμπερό «μπλε σπίτι» της.
Η Μαρία Φραγκουδάκη είναι η γυναίκα που το 2017 είχε κάνει μία πολύ ξεχωριστή performance στην Πλατεία Συντάγματος, το “Bedsheets, The Duality of Freedom” ξαπλωμένη σε ένα λευκό κρεβάτι, συνοδευόμενη με έκθεση και προβολή 3D mapping στην όψη της Μεγάλης Βρεταννίας εκπλήσσοντας τους περαστικούς και θέτοντας το ζήτημα του πότε είμαστε και πότε αισθανόμαστε αληθινά ελεύθεροι.
Οι σπουδές της ξεκινούν από τη Χημεία, με μεταπτυχιακά στη Βιολογία και το Management, όμως όταν αισθάνθηκε ότι δεν ανήκει σε αυτό που κάνει πήρε τη μεγάλη, και τόσο από εσωτερική ανάγκη, απόφαση κι έφυγε από το Λονδίνο όπου εργαζόταν, επέστρεψε στην Ελλάδα και με τα πρώτα της χρήματα από τους πίνακές της πήγε χωρίς να γνωρίζει κανένα στη Νέα Υόρκη. Όλα τελικά εκεί βρήκαν τον ρυθμό και τον βηματισμό τους και έγινε η εικαστικός που τελικά κατάφερε να εκθέσει τα έργα της σε πολλά σημεία της Αμερικής, στην Ευρώπη, ενώ έχει εκθέσει και βίντεό της στην Ιαπωνία. Η δημιουργική της πορεία χαρακτηρίζεται από πειραματισμό με πολλά και διαφορετικά υλικά και μέσα. Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται και δημιουργεί στην Ελλάδα με εκθέσεις, installation και την καλλιτεχνική της προσωπικότητα να εκφράζεται και να ολοκληρώνεται μέσα από φιλανθρωπικές ενέργειες, τη συγγραφή του πρώτου της παιδικού βιβλίου «Πάμε Να Πιάσουμε Ουρανό», προερχόμενο σαν παιδί από τις λέξεις του πρώτου της τραγουδιού «Θα Στο Φωνάζω Δυνατά».
Σε ένα στούντιο με ηρεμία, φως, λευκό και μπλε χρώμα η Μαρία Φραγκουδάκη με όλη την ευγένεια ενός ανθρώπου που θέλει να μοιράζεται και να βοηθάει μου μίλησε για τη σχέση της με την ύλη στα έργα της, την περίοδο της Νέας Υόρκης και για τη νέα της ατομική έκθεση “Τhe Deeper I Go, The More I Reveal” στην The Blender Gallery που ξεκινάει από τις 28 Σεπτεμβρίου για την οποία ανυπομονεί και είναι η κατάλληλη ώρα. Όταν τη ρώτησα τι είναι αυτό που θα «Φώναζες Δυνατά», μου απάντησε την Αγάπη μου για τα παιδιά μου. Τα μάτια της τότε έλαμψαν σε άλλα πέρατα. Όταν φόρεσε τα γάντια της κι άρχισε να ασχολείται με το έργο, τα μάτια της σοβάρεψαν και αφοσιώθηκαν απόλυτα σε αυτό που έπιανε στα χέρια της …ήταν μόνο εκείνη και το έργο της. Σκέτη μαγεία δημιουργίας.
Από τη Χημεία στην ύλη των έργων:
«Αυτή τη στιγμή πειραματίζομαι με πλαστικά που βρίσκω στη θάλασσα»
«Αυτή τη στιγμή πειραματίζομαι με πλαστικά που βρίσκω στη θάλασσα. Επίσης, τα γάντια που χρησιμοποιώ επειδή είναι πάρα πολλά, τα παίρνω μετά και τα κάνω έργο, στο πλαίσιο της ιδέας του upcycling. Μ’ αρέσει πάρα πολύ και πάντα όταν φεύγω από το στούντιο κοιτάω τα γάντια, γιατί είναι η ενέργεια της στιγμής, της δημιουργίας. Δηλαδή το πώς θα τα βγάλεις; Πώς θα είναι; Πόσο λερωμένα; Τα αποτυπώματα γενικότερα με ενδιαφέρουν πολύ και τα γάντια έχουν μια ιστορία, γι’ αυτό άρχισα να τα χρησιμοποιώ. Με ενδιέφερε πάρα πολύ αυτό και σκεφτόμουν πόση πληροφορία σου δίνει η αφή; Έχω δουλέψει πολύ την ιδέα της υφής και πώς φορώντας ένα γάντι σου αφαιρεί αυτή την αίσθηση. Τα έργα μου ήταν τόσο ανάγλυφα και είχαν άμεση σχέση με την αφή που μπορεί να σου δώσει μια πληροφορία και που ακόμα και άτομα που έχουν προβλήματα όρασης θα μπορούσαν να την πάρουν.
Θέλω πάρα πολύ να κάνω μια έκθεση που να απευθύνεται σε άτομα που έχουν προβλήματα όρασης και άλλες αναπηρίες και να έρθουν και να μπορούν να ακουμπήσουν το έργο ή ένα κομμάτι του».
«…Πού είναι η χημεία;»
«Πάω στη Νέα Υόρκη το 2011 και μπαίνω στο Parsons και στο School of Visual Arts για να εγκλιματιστώ και να γνωρίσω τον κόσμο της τέχνης. Η δουλειά μου τότε ήταν με πολλά χρώματα, πολύ abstract αλλά φλατ. Δεν υπήρχε το υλικό τότε. Και κάποιοι καθηγητές και κριτικοί τέχνης σε συνδυασμό με μια γκαλερί αρχίζουν να μου λένε πού είναι η χημεία; Γιατί οι σπουδές μου είναι στη Χημεία και μου έλεγαν ότι πρέπει να βρεις κάτι το οποίο σε διαφοροποιεί. “Where is the chemistry, show me the chemistry“, μου έλεγαν. Και εκεί άρχισα να σκέφτομαι το υλικό και σκέφτηκα να αρχίσω να χρησιμοποιώ υλικά που έβρισκα παντού.
Μου άρεσε κάτι που ήταν πεταμένο, ας πούμε, οι αφίσες που είχαν λιώσει στον δρόμο. Κάποιος που θα σκίσει την παλιά αφίσα και θα βάλει κάτι άλλο. Όλα αυτά τα υπολείμματα ή ο πολύς σπάγκος που είναι άχρηστος και είχαν κάτι τεράστια κοντέινερ που τα πήγαιναν για ανακύκλωση ή για πέταμα. Μου άρεσε να ψάχνω εκεί πέρα και να βρίσκω πράγματα. Και μετά μου μπήκε και στο μυαλό μου να δείξω τη χημεία ή κάτι από τη δική μου την πορεία. Οπότε έτσι ξεκίνησε όλο αυτό με το υλικό.
Δεν μου αρέσει να πάρω ένα πινέλο και να αρχίσω να ζωγραφίζω. Θα το κάνω αυτό για να διορθώσω κάτι, για να τελειοποιήσω κάτι και κάπου που δεν πάει το χέρι. Μου αρέσει πάρα πολύ να δουλεύω με τα χέρια, να δουλεύω στο πάτωμα. Δεν μου αρέσουν τα καβαλέτα. Θέλω να πιάνω τα υλικά και με αυτό τον τρόπο είναι και λίγο πιο χοντροκομμένες οι κινήσεις, γιατί έχεις άμεση επαφή με το υλικό και τον πίνακα. Το πινέλο έχει κάτι το λεπτεπίλεπτο και το εύθραυστο που δεν θέλω να είναι έτσι ο πίνακάς μου. Βγάζεις την ψυχή σου και πολλές φορές δεν είναι τόσο εύθραυστο αυτό που βγάζεις».
“Pump Series”, ziplock bags και γυαλιά από τις θάλασσες
«Για τις αποστειρώσεις των μπιμπερό και τα θήλαστρα και όλα αυτά που χρησιμοποίησα κατά τους πρώτους μήνες της ζωής των παιδιών μου χρειαζόμουν οπωσδήποτε να χρησιμοποιώ πλαστικό, ziplock bags. Και είναι αυτή η συνειδητοποίηση ότι και να θες να αποδεσμευτείς και να μην χρησιμοποιείς πλαστικό, υπάρχουν για κάποιους λόγους σημεία που γίνεται κάπως υποχρεωτικό. Και είχα αποφασίσει να μην πετάξω όλο αυτό το πλαστικό που κατανάλωσα και να το χρησιμοποιήσω μετά σε κάτι. Τα κρατούσα μαζί με όλα τα σακουλάκια, τα θήλαστρα και τα μπουκαλάκια. Και όταν είχα λίγο χρόνο από τα μωρά “δούλευα” πάλι τη σακούλα, γιατί η σακούλα μπορεί να είναι φλατ αλλά μπορεί να γίνει ένα ολόκληρο τρισδιάστατο έργο. Μάλιστα ενώ ξεκίνησα με μπλε χρώμα σε αυτή τη σειρά των έργων, πήγα πάρα πολύ γρήγορα στο λευκό. Και μετά σκεφτόμουν γιατί επέλεξα το λευκό και συνειδητοποίησα ότι όλη αυτή η περίοδος της μητρότητας και του μωρού, του νεογέννητου που το ταΐζεις, που είναι πάνω σου, όλο αυτό είναι κάτι πολύ αγνό κι έτσι κι εγώ “πήγα” στο άσπρο.
Το πλαστικό του ziplock bags με έχει παιδέψει και με έχει ιντριγκάρει πολύ ως υλικό. Άλλο ένα υλικό που μου έχει προκαλέσει ενδιαφέρον είναι το γυαλί. Έχω μαζέψει γυαλί από τις παραλίες στις τελευταίες διακοπές. Σε μια παραλία μόνο, μάζεψα μία σακούλα από μπλε, λευκά και πράσινα γυαλιά, και σκέφτομαι τι θα κάνω με αυτά».
Γιατί κυριαρχεί το μπλε στα έργα σου;
«Για πολλούς λόγους αλλά κι επειδή μου βγάζει και μια μελαγχολία. Μου βγάζει και κάτι το ποιητικό που επίσης με τραβάει. Σίγουρα έχει σχέση με την Ελλάδα και όταν ήμουν στην Αμερική ήταν ένα χρώμα αναγνωρίσιμο για μένα που μου έφερνε μνήμες της Ελλάδας.
Και επίσης πάλι εξερευνώντας τα χρώματα, υπάρχουν χρώματα τα οποία με ηρεμούν και μου αρέσει πολύ να είμαι γύρω τους και χρώματα που δεν νιώθω το ίδιο. Παρόλο που έχω κάποια έργα που είναι κόκκινα και τη στιγμή που τα έκανα ένιωθα μια χαρά, τώρα θέλω εδώ και πολύ καιρό να έχω γύρω μου άλλα χρώματα, όπως είναι το μπλε».
Ελλάδα – Λονδίνο – Ελλάδα – Νέα Υόρκη
«Πάρα πολύ μικρή έπαιρνα μέρος σε διαγωνισμούς ζωγραφικής του σχολείου. Δεν ήταν ολοφάνερο ότι θα ασχοληθώ με τη ζωγραφική. Τότε το κρατούσα για μένα. Δεν το έδειχνα. Δεν ήταν κάτι που ήθελα να μοιραστώ με τον κόσμο, αλλά μετά, στο Λονδίνο που δούλευα και ένιωθα ότι δεν ανήκω σε αυτό που κάνω, μου βγήκε πάρα πολύ έντονα. Το να ζωγραφίζω δηλαδή ήταν κάτι καθημερινό και για πολλές ώρες. Και τότε σκέφτηκα ότι ίσως εκεί θα έπρεπε σίγουρα να αλλάξω κάτι και μήπως πήγαινα στον χώρο αυτό.
Και γενικά όταν το επεξεργάστηκα λίγο στο μυαλό μου και μετά απλά έφυγα, γύρισα στην Ελλάδα. Έτυχε να βρω πολύ γρήγορα γκαλερί και έκανα την έκθεση, στην οποία πουλήθηκαν τα έργα και έτσι είχα μαζέψει χρήματα κι έπειτα πήγα στη Νέα Υόρκη χωρίς να το πολυσκεφτώ. Δεν ήξερα κανέναν. Έμενα σε ένα σπίτι κάποιου γνωστού, χωρίς internet, χωρίς κρεβάτι, χωρίς τίποτα. Έφυγα χωρίς καν να έχω οργανώσει το πού θα μείνω, έφυγα για να σπουδάσω. Έτσι είμαι δηλαδή από τη στιγμή που μπήκε στο μυαλό μου, θα το έκανα. Και βρήκα αυτό τον δρόμο.
Είχα πουλήσει τα έργα μου και είχε πάει καλά και ήξερα ότι θα μπω στο Parsons και στο School of Visual Arts και θα γνωρίσω κόσμο. Οπότε πήγα με σκοπό να γνωριστώ γρήγορα, να φτιάξω το δικό μου στούντιο, να μπω κατευθείαν, να μπορώ να δουλεύω πάνω σε αυτό. Έκανα και κάποια residencies που βοήθησαν πάρα πολύ. Κάπως ήταν μία απόφαση που δεν χρειάστηκε να το σκεφτώ. Το πιο δύσκολο για μένα ήταν να πω αντίο στο κομμάτι της Αγγλίας. Από τη στιγμή που το είπα, μετά ήξερα ότι θα βρω τον δρόμο μου. Δεν το φοβήθηκα».
Ο κόσμος της Νέας Υόρκης:
«Νιώθεις και ξέρεις ότι υπάρχει ένα πλαίσιο στήριξης γύρω σου, στο κομμάτι της τέχνης. Δεν νιώθεις μόνος σου»
«Ο κόσμος στην Αμερική είναι πάρα πολύ φιλικός και πάρα πολύ ανοιχτός και θέλει να γνωρίσει τον καλλιτέχνη. Θέλει να σε προσεγγίσει, θέλει να του εξηγήσεις. Θέλει να το δει και μόνος του, αλλά θέλει και το interaction. Εμείς νομίζω το έχουμε χάσει. Στην Ελλάδα πας, βλέπεις και συνήθως το συνδυάζεις με κάτι άλλο. Δηλαδή στην Αμερική το να πας να δεις μια έκθεση είναι ένα event από μόνο του. Εδώ είναι ένα πέρασμα για κάτι άλλο.
Επίσης, δεν έχει καθόλου κόμπλεξ να μοιραστεί με σένα, να σου δώσει ένα contact, μια πληροφορία. Αυτό δεν το έχω συναντήσει σε άλλη χώρα εκτός της Νέας Υόρκης. Και θέλει να σε συστήσει, να σου γνωρίσει γκαλερί, να σου γνωρίσει ιστορικούς τέχνης, να σε γνωρίσει σε άλλο κόσμο, να πει σε άλλο κόσμο, να έρθει στην έκθεσή σου. Είναι πολύ ανοιχτοί σε αυτό. Και αυτό ήταν πολύ ωραίο και με βοήθησε πάρα πολύ, γιατί είναι κάτι που σε ξεμπλοκάρει. Νιώθεις και ξέρεις ότι υπάρχει ένα πλαίσιο στήριξης γύρω σου, στο κομμάτι της τέχνης. Δεν νιώθεις μόνος σου. Και τα στούντιο εκεί είναι διαφορετικά. Υπάρχει ένα community πολύ όμορφο και καθόλου σνομπ που γνωρίζεις και είναι πολύ ωραίο».
Δημόσια τέχνη και η performance στο Σύνταγμα
«Η περφόρμανς “BedSheets – The Duality of Freedom” ήταν κάτι που δούλευα όσο ήμουν στη Νέα Υόρκη. Είχε πολύ να κάνει με την έκθεση προς τους άλλους, το οποίο δεν το είχα ξανακάνει, πέρα από το να δείχνω τα έργα μου, αλλά να δείχνω τον εαυτό μου ή κάτι που κάνω εγώ, ήταν η πρώτη φορά που το έκανα και πειραματιζόμουν πάρα πολύ στο στούντιο. Προήλθε από μια συνεργασία που είχα κάνει με μια χορογράφο, κατά την οποία μελετούσαμε τις κινήσεις που κάνω στο στούντιο και ήταν λίγο σαν μια χορογραφία.
Γενικά είμαι αρκετά μαζεμένος άνθρωπος και για να κάνω αυτή την performance είχα συγκεντρωθεί πάρα πολύ. Έτσι ώστε να απομονώσω όλο τον κόσμο που ήταν εκεί, γιατί αλλιώς δεν θα μπορούσα να το κάνω και ίσως αυτός να ήταν και ο λόγος που έπρεπε να είναι στο Σύνταγμα – ένας μεγάλος ανοιχτός χώρος. Αν ήταν η περφόρμανς στην γκαλερί, δεν θα μπορούσα.
Χρειάστηκε αρκετή προσπάθεια για να συγκεντρωθώ και μέσα σε όλο αυτό που είχα κάνει στη Νέα Υόρκη το κατάφερα. Ήταν για μένα όλο αυτό το πρότζεκτ μαγικό, γιατί είχε και το element μετά της έκθεσης με τα έργα, τα σεντόνια. Και θα ήταν κάτι που σίγουρα θα ‘θελα να ξανακάνω. Σίγουρα θα ξανακάνω performance.
Πιστεύω πολύ στη δημόσια τέχνη, πιστεύω ότι στην Ελλάδα θα έπρεπε να έχουμε πολύ παραπάνω. Θεωρώ ότι τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν μέσα σε τέχνη, η οποία να μην τους είναι κάτι καταναγκαστικό αλλά να βρίσκεται στην καθημερινότητά τους. Σε μια πλατεία, στον δρόμο, στο σχολείο τους, στη γειτονιά τους».
Τέχνη και παιδιά:
«Η τέχνη δεν είναι κάτι που υποχρεωτικά πρέπει να τη δεις. Μπορεί να είναι τέχνη και κάτι άλλο που για κάποιον άλλον να μην είναι. Αλλά τα παιδιά είναι τόσο δημιουργικά που μετά, όταν σταματάνε να είναι, αυτό τους συμβαίνει είτε γιατί τα αναγκάζεις να κάνουν κάτι άλλο ή γιατί δεν έχουν χρόνο. Θεωρώ ότι χρειάζεται χρόνος στο παιδί για να κρατήσει τη δημιουργικότητά του. Και άμα τους πήζουμε τα προγράμματα δεν υπάρχει μετά αυτός ο χρόνος.
Είναι πολύ σημαντικό και ο δάσκαλος που θα μιλήσει στο παιδί. Ας πούμε είναι σημαντικό να μιλήσει και για το επάγγελμα του καλλιτέχνη και τι είναι έμπνευση και τι χρειάζεται για να σου έρθει η έμπνευση και μπορεί αυτό είναι με το να πας απλά μια βόλτα. Να σου δώσει το έναυσμα ο γονιός ή ο εκπαιδευτικός να παρατηρήσεις. Αν είσαι με ένα κινητό, δεν υπάρχει περίπτωση να αφήσεις χώρο στον εαυτό σου να σε εμπνεύσει κάτι. Οπότε θεωρώ ότι και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να μιλάνε και για αυτά τα επαγγέλματα και για την έμπνευση και πώς οδηγείται στη δημιουργία ένας καλλιτέχνης».
“Τhe Deeper I Go, The More I Reveal” στην The Blender Gallery
«Σκεφτόμουν την πορεία μου και τι έχω κάνει μέχρι τώρα και βλέπω την εξέλιξη στα έργα μου, πώς έχει ωριμάσει ας πούμε ένα έργο που έχει το ίδιο υλικό. Πόσο διαφορετικό είναι δέκα χρόνια πριν; Και θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό να κάνεις δουλειά με τον εαυτό σου και να ψάχνεσαι, οπότε σε ένα επίπεδο ο τίτλος της νέας έκθεσης φανερώνει την πλευρά αυτής της ωριμότητας.
Από την άλλη υπήρξε κι ένα τυχαίο γεγονός, όταν έτυχε να πάω στη συναυλία του Nick Cave στη Στέγη, είπε ακριβώς το ίδιο πράγμα, ίσως με διαφορετικά λόγια, όταν μιλούσε για τα δικά του τα τραγούδια και περιέγραφε αυτό: την εξέλιξή του με τη μουσική και τους στίχους και τη μελοποίηση. Τότε αναζητούσα τίτλους και είχα ένα τετράδιο στη συναυλία σημειώνοντας δυο-τρία πράγματα που είχε πει. Και μετά με τις δικές μου σημειώσεις ήρθε και κούμπωσε».
Στην έκθεση “Τhe Deeper I Go, The More I Reveal” στην The Blender Gallery θα δούμε και παλαιότερα έργα από το 2016 μέχρι τα σημερινά, αλλά όλα τα έργα συνδέονται μεταξύ τους. Θέλαμε να έχει πολύ μεγάλο όγκο δουλειάς που δεν έχω δείξει και είναι όλα καινούργια, αλλά υπάρχει και η σύνδεση με το παρελθόν δείχνοντας την πορεία. Και έχω γράψει και ένα τραγούδι, του οποίοι οι στίχοι δείχνουν την πορεία από τη Χημεία στα έργα μου».
«Πίσω από τα έργα μου υπάρχει πολλή …φροντίδα»
«Τώρα εμπνέομαι από τα πλαστικά που συναντούσα το καλοκαίρι στις παραλίες, με θύμωναν πάρα πολύ αλλά ταυτόχρονα μου άρεσε γιατί ήξερα τι θα κάνω με αυτά. Σίγουρα τα παιδιά μου με εμπνέουν στο κομμάτι πιο πολύ της γραφής, με τους στίχους και τα ποιήματα, αλλά αν δεν δημιουργήσεις τον χώρο, δεν πρόκειται να γράψεις κάτι και δεν πρόκειται να κάνεις κάτι.
Δηλαδή δεν είναι ότι θα ακούσω κάτι από τα τα παιδιά, θα πουν κάτι, θα τα δω και θα πάω να κάνω έναν πίνακα. Αυτό είναι πιο πολύ ο εσωτερικός μου κόσμος και με εμπνέει πάρα πολύ η ανάγκη για βοήθεια. Αυτό που έχω μέσα μου για να προσφέρω και να βοηθήσω. Θέλω να βοηθήσω και μετά δημιουργείται η ιδέα τι θα κάνω για να τους βοηθήσω.
Και όλα αυτά που κάνω έρχονται και δένουν και βγάζουν και απόλυτο νόημα. Το ένα με οδηγεί και στο άλλο. Και είναι πολύ όμορφο μετά από δύο χρόνια που τα δουλεύω όλα αυτά να βλέπω πώς δένουν τελικά.
Όταν η Κατερίνα Κοσκινά ήρθε στο στούντιο για την επιμέλεια της έκθεσης “Τhe Deeper I Go, The More I Reveal” πριν αποφασίσουμε για τα έργα που θα παρουσιαστούν, μου επισήμανε ότι έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε ότι ας πούμε το “Pump Series” που ξεκινάει από το motherhood, όπου η μαμά τρέφει το μωρό της, οπότε δίνεις τροφή στο μωρό για να ζήσει, πώς κουμπώνει αυτό και με το περιβάλλον που κάνω αυτή την προσπάθεια ή υποστηρίζω με το upcycling, είναι κάπως σαν να επιτρέπεις στο περιβάλλον να ζήσει και κάπως υπάρχει μία σύνδεση μεταξύ της μητρότητας και του πώς όλοι μπορεί να είμαστε μητέρες ή γονείς και προς το περιβάλλον, η φροντίδα δηλαδή. Και σίγουρα πίσω από τα έργα μου υπάρχει πολλή φροντίδα (η ανάγκη αυτή)».
Info έκθεσης:
“Τhe Deeper I Go, The More I Reveal” στην The Blender Gallery
