Στο πλαίσιο του κύκλου προβολών ΣΙΝΕΜΑ ΞΑΝΑ, το CineDoc και η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου παρουσιάζουν τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου, στην Αθήνα, (19:45, Άστορ), αλλά και το Σάββατο 31 Οκτωβρίου, στο Βόλο, (20:00, Κινηματοθέατρο Αχίλλειον), το ντοκιμαντέρ «O Γιος του Γείτονά σου». Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε μετά την πτώση της Χούντας απ’ τους Δανούς σκηνοθέτες Γιόργκεν Φλιντ Πέντερσεν και Έρικ Στέφενσεν και προσπαθεί να ρίξει λίγο φως στην κατάμαυρη σελίδα των βασανιστηρίων την περίοδο της δικτατορίας. Προσεγγίζει το φαινόμενο με συνεντεύξεις τόσο από την πλευρά των θυμάτων, όσο και από την πλευρά των θυτών, οι οποίοι προκειμένου να εκπαιδευτούν ώστε να γίνουν κατάλληλοι για την αποστολή τους, έπρεπε να περάσουν πρώτα από το στάδιο της δικής τους (εντός άπειρων εισαγωγικών) σκληραγώγησης.
Η Χούντα στελέχωνε την περιβόητη ΕΑΤ – ΕΣΑ (Ειδικό Ανακριτικό Τμήμα της Ελληνικής Στρατιωτικής Αστυνομίας) με ανθρώπους που υπηρετούσαν τη θητεία τους. Δεν δήλωνες εθελοντής, εκείνοι σου έλεγαν παρουσιάσου εδώ και φυσικά δεν μπορούσες να αρνηθείς. Επιλέγονταν κυρίως από αγροτικές περιοχές και προέρχονταν από δεξιές, αντικομμουνιστικές οικογένειες. Η βασική εκπαίδευση κρατούσε τρεις μήνες και ουσιαστικά ήταν μια εκπαίδευση στην απανθρωποποίηση και την κτηνωδία. Σου φέρονταν απάνθρωπα ώστε να μπορείς να το κάνεις μετά κι εσύ με τη σειρά σου. Κι όταν ολοκληρωνόταν η εκπαίδευσή σου, έπρεπε όχι απλά να δέρνεις κρατουμένους, αλλά να σε βλέπουν κι οι άλλοι ότι δέρνεις.
Ένας εκ των βασανισθέντων, ο Τάσος Μήνης, λέει ότι λίγοι άβγαλτοι νέοι θα μπορούσαν να αντισταθούν στην πλύση εγκεφάλου που τους γινόταν και να μην μετατραπούν σε πειθήνια όργανα, έτοιμα να υπακούσουν και στην πιο ακραία διαταγή. Ένας εκ των βασανιστών, ο Μιχάλης Πέτρου, λέει ότι κατά την εκπαίδευση φτιάχνονταν εργαλεία, άνθρωποι χωρίς βούληση. Ωστόσο δεν είναι όλη η αλήθεια αυτή. Ο μηχανισμός μετατροπής ανθρώπων σε κτήνη σαφώς και υπήρχε, αλλά από εκεί και πέρα γινόταν η περαιτέρω επιλογή και το φιλτράρισμα ανάμεσα σε όσους εκπαιδεύτηκαν με τον ίδιο τρόπο. Άλλοι όμως έκαναν για τη δουλειά του βασανιστή κι άλλοι δεν έκαναν. Στον Σίμωνα Πάτροκλο ανατέθηκε να σερβίρει το φαγητό των κρατουμένων, στον Γιώργο Μπιζιούρα δουλειά γραφείου. Ακόμα κι έτσι, ο Πάτροκλος θα αναγνωρίσει πως όταν έγινε μέλος της ΕΑΤ ΕΣΑ ένιωσε πως όλο αυτό του είχε δώσει μια υπόσταση και θα μιλήσει για το πώς ένα σύστημα σε δημιουργεί και σε αφιονίζει με την εξουσία του και τη χαρά του.
Ο Μιχάλης Πέτρου, όμως, ξεχώρισε και έγινε αρχιδεσμοφύλακας. Περιγράφεται από τον επίσης βασανισθέντα, Κωνσταντίνο Αλαβάνο, ως ένας εκ των δύο σούπερσταρ της ΕΑΤ – ΕΣΑ, που, σε αντιδιαστολή με τον Τσέλιγκα που ήταν αφιονισμένος, ενεργούσε αποστασιοποιημένα και επαγγελματικά. Ο Πέτρου θα παραδεχτεί στο ντοκιμαντέρ ότι αν του δινόταν σχετική εντολή θα βασάνιζε και παιδιά κρατουμένων. Είχε μάθει να τους θεωρεί εχθρούς του κράτους. «Νομίζω ότι ήμουνα καλός σε αυτό που έκανα», θα απαντήσει στη σχετική ερώτηση. Ήταν ένας ικανότατος βασανιστής κι ένα βασικό του κίνητρο ήταν οι άδειες που εξασφάλιζε όταν αρίστευε στα καθήκοντά του.
Ο Τάσος Μήνης άντεξε 111 ημέρες στην ΕΑΤ – ΕΣΑ χωρίς να αποκαλύψει μυστικά. Και δύο πράγματα κάνουν κυρίως εντύπωση σε όσα λέει. Το πρώτο ότι δεν κατηγορεί προσωπικά τους βασανιστές του, αλλά τις συνθήκες μέσα από τις οποίες έγιναν αυτό που έγιναν. Το δεύτερο ότι μπαίνει στη διαδικασία να πει ότι δεν ξέρει τι θα έκανε αν τον κρατούσαν μια μέρα ακόμα. Ίσως την ημέρα 112 να λύγιζε. Είναι προφανές ότι το ίδιο ακριβώς θα έλεγε αν είχε κρατηθεί και βασανιστεί για 1.111 ημέρες. Θα αναρωτιόταν για την ημέρα 1.112. Δυο εκδοχές ήθους που σε αφήνουν άφωνο: το να μη βλέπεις ως τέρατα τους βασανιστές σου και το να μην βλέπεις απαραίτητα ως ήρωα και παλικάρι τον εαυτό σου, αλλά να τον αποκαθηλώνεις, να δηλώνεις ότι αμφιβάλλεις αν θα άντεχες μια μέρα ακόμη.
Δίπλα σε όσους μιλούν, θύτες και θύματα, θα δούμε και τον Σπύρο Μουστακλή που δεν μπορούσε να μιλήσει και δεν μπόρεσε ως το τέλος της ζωής του να μιλήσει, εξαιτίας των άγριων βασανιστηρίων που του προξένησαν παράλυση και αφασία.
