Με αφετηρία τον πόλεμο στην Ουκρανία και την άνοδο αυταρχικών ηγετών όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, το δοκίμιο των Νίκου Γιαννίκα και Νίκου Μ. Μάλλιαρη Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά αναδεικνύει κομβικές πτυχές της ρωσικής κοινωνίας, ενώ παράλληλα προσφέρει μια ανθρωπολογική ανάλυση των ανακατατάξεων στον δυτικό κόσμο. Μέσα στο πλαίσιο μιας πολύπλευρης παρακμής των δυτικών κοινωνιών, το διακύβευμα της σύγχρονης γεωπολιτικής απορρύθμισης αφορά πλέον το ίδιο το μέλλον της Δύσης: θα αρκεστεί στον ρόλο του συνομιλητή με δεσποτικά και ανελεύθερα καθεστώτα, στο όνομα μιας «ρεαλιστικής» πολιτικής συνύπαρξης; Ή θα επιδιώξει μια αξιακή και πολιτική ανασυγκρότηση, ικανή να υπερασπιστεί τις φιλελεύθερες και δυνητικά δημοκρατικές δομές που τη συγκρότησαν ιστορικά;
Όπως συμβαίνει με τόσα αυταρχικά και ιμπεριαλιστικά καθεστώτα του παρελθόντος, ο πουτινισμός διαπνέεται από μια αίσθηση ιστορικού μεγαλείου, η οποία συγκαλύπτει ένα βαθύ αίσθημα κατωτερότητας απέναντι στη Δύση. Το σύμπλεγμα αυτό εκδηλώνεται αρχικά ως ρομαντικός πτωχοπροδρομισμός, για να μεταλλαχθεί σταδιακά σε απροκάλυπτο ιμπεριαλισμό, νομιμοποιούμενο από το αφήγημα της ιστορικής εκδίκησης και της άρσης προηγούμενων εξευτελισμών. Σύμφωνα με έναν από τους θεμελιώδεις ρωσικούς μύθους, η Δύση απειλεί διαρκώς τη Ρωσία: πάντοτε ελλοχεύει ένας ισχυρός δυτικός επιτιθέμενος, συνοδευόμενος από «προδότες» και «συνεργάτες» εντός των τειχών. Κι έτσι, κάθε ρωσική νίκη απέναντι στον ξένο «εισβολέα» ακολουθείται από μια νέα αυτοκρατορική επέλαση.
Αυτό ακριβώς το αφήγημα επιστρατεύει ο Πούτιν προκειμένου να νομιμοποιήσει ακόμα και τις πιο επιθετικές του ενέργειες, όπως η προσάρτηση της Κριμαίας: «Η πολιτική ανάσχεσης της Ρωσίας συνεχίζεται από τον 18ο, τον 19ο και τον 20ό αιώνα μέχρι σήμερα. Είναι μια διαρκής προσπάθεια να μας στριμώξουν, επειδή είμαστε ανεξάρτητοι και υπερασπιζόμαστε τα συμφέροντά μας». Στην ουσία πρόκειται για μια παράδοξη, σχεδόν αντιφατική, κοσμοαντίληψη – ένα κράμα θυματοποίησης και μεγαλοϊδεατισμού που έχει περιγραφεί εύστοχα με τον όρο «πτωχαλαζονεία».
Λίγα λόγια για τους συγγραφείς
Ο Νίκος Γιαννίκας γεννήθηκε το 1982 στην Αρκαδία και από το 2015 είναι μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού Πρόταγμα. Το Ο Πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά είναι το πρώτο του βιβλίο.
Ο Νίκος Μ. Μάλλιαρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1985. Είναι επίσης μέλος της συντακτικής ομάδας του Προτάγματος και συνιδρυτής των εκδόσεων Μάγμα, από τις οποίες κυκλοφορεί και το βιβλίο του Ελευθερία, εθελοδουλία, ασημαντότητα. Με αφορμή δύο πολεμικές για τον Καστοριάδη (2022). Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά Μάγμα και Πρόταγμα.
