Τι είναι τελικά οικογένεια; Οι άνθρωποι με τους οποίους μοιραζόμαστε το ίδιο σπίτι; Εκείνοι με τους οποίους μας συνδέουν δεσμοί αίματος; Ή μήπως όσοι μας κάνουν να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου; Και τι είναι η αγάπη που κρατά αυτούς τους ανθρώπους κοντά, ακόμη κι όταν διαφέρουν μεταξύ τους;
Η παιδική και νεανική λογοτεχνία έχει έναν μοναδικό τρόπο να θέτει μεγάλα ερωτήματα χωρίς να απαιτεί πάντα οριστικές απαντήσεις. Να μιλά για όσα θεωρούμε αυτονόητα, να αμφισβητεί στερεότυπα και να μας θυμίζει ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι πολύ πιο σύνθετες, πολύχρωμες και ενδιαφέρουσες από οποιονδήποτε ορισμό.
Τέσσερα βιβλία μάς προσκαλούν να ξανασκεφτούμε την οικογένεια, να αναζητήσουμε το νόημα της αγάπης και να ανακαλύψουμε πόσοι διαφορετικοί τρόποι υπάρχουν για να είμαστε μαζί.
[ 1 ]
«Τι είναι η αγάπη;» – Mac Barnett
Ένα αγόρι ρωτά τη γιαγιά του τι είναι αγάπη. «Δεν μπορώ να σου απαντήσω», του λέει εκείνη. «Αν βγεις στον κόσμο, ίσως καταφέρεις να βρεις την απάντηση». Κι έτσι ξεκινά ένα ταξίδι με οδηγό ένα από τα μεγαλύτερα και πιο δύσκολα ερωτήματα της ζωής.
Στον δρόμο του θα συναντήσει ανθρώπους που έχουν ο καθένας τη δική του απάντηση. «Αγάπη είναι ένα ψάρι», θα του πει ο ψαράς. «Αγάπη είναι ένα χειροκρότημα», θα απαντήσει ο ηθοποιός. «Αγάπη είναι ένα σπίτι», θα του εξηγήσει μια ξυλουργός. Κάποιος άλλος θα μιλήσει για το φεγγάρι, κάποιος για ένα άλογο. Κι όσο περισσότερους ανθρώπους συναντά, τόσο περισσότερες γίνονται οι απαντήσεις και τόσο πιο δύσκολο μοιάζει να βρει εκείνη που αναζητά.
Γιατί, τελικά, ποιος μπορεί να ορίσει την αγάπη με έναν και μοναδικό τρόπο; Να τη χωρέσει σε μια λέξη, μια εικόνα, μια έννοια; Ο Mac Barnett μάς παρασύρει σε μια τρυφερή, φιλοσοφική περιπλάνηση γύρω από ένα συναίσθημα που όλοι αναγνωρίζουμε, αλλά κανείς δεν μπορεί να περιγράψει με τον ίδιο τρόπο. Η υπέροχη εικονογράφηση της Carson Ellis, με τη ζεστή ατμόσφαιρα και τις εκφραστικές μορφές δίνει στη διαδρομή του μικρού ήρωα τη δική της ξεχωριστή υπογραφή. Ένα βιβλίο για μικρούς και μεγάλους, που μας προσκαλεί να ακούσουμε την εσωτερική μας φωνή και, με το χέρι στην καρδιά, να ανακαλύψουμε τις δικές μας απαντήσεις.
Το βιβλίο Τι είναι η αγάπη; κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος
Μετάφραση: Μαρία Κωνσταντοπούλου
[ 2 ]
«Οι αλλιώτικοι μικροί γονείς μου» – Ζενό Σουόρντερ
«Όλα τα παιδιά πιστεύουν ότι οι γονείς τους είναι παράξενοι. Έτσι ήταν και οι δικοί μου, αλλιώτικοι, όμως για έναν αρκετά διαφορετικό λόγο». Με αυτά τα λόγια ξεκινά μία από τις πιο όμορφες, συγκινητικές και τρυφερές ιστορίες που έχω διαβάσει τον τελευταίο καιρό. Ένα παιδί μάς αφηγείται τη ζωή των γονιών του, ξετυλίγοντας μέσα από τις αναμνήσεις του μια οικογενειακή ιστορία γεμάτη βαθιά και άδολη αγάπη, αμέριστη φροντίδα, μικρές χαρές και καθημερινές στιγμές, αλλά και πολλές θυσίες και ανείπωτες δυσκολίες.
Μέσα από το βλέμμα του παιδιού, γνωρίζουμε δύο ανθρώπους που έμαθαν να ζουν σε έναν κόσμο φτιαγμένο στα μέτρα των άλλων. Τους ακολουθούμε στις καθημερινές τους διαδρομές, στις δουλειές τους, στις μικρές συνήθειες και στις στιγμές που συνθέτουν την κοινή τους ζωή. Και τους βλέπουμε μέρα με τη μέρα να συρρικνώνονται, να θυσιάζουν λίγο από τον δικό τους αέρα, τη δική τους ελευθερία, το δικό τους μπόι, για να μην λείψει τίποτα από τον μονάκριβό τους γιο. Όσο εκείνος μεγαλώνει, οι γονείς του μικραίνουν. Κι όμως, πόσο πελώριοι φαντάζουν στα μάτια μας και κυρίως στα δικά του! Μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία για την αξιοπρέπεια, τη συντροφικότητα και, πάνω απ’ όλα, την αγάπη.
Η εικονογράφηση, με τις απαλές αποχρώσεις, το κινηματογραφικό φως και τις εξαιρετικά εκφραστικές μορφές, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα νοσταλγίας. Οι εικόνες αφηγούνται και όσα δεν λέγονται με λέξεις, δίνοντας χώρο στις σιωπές, στα βλέμματα και στις μικρές χειρονομίες. Κάθε σελίδα κρύβει λεπτομέρειες δουλεμένες με ευαισθησία, που προσθέτουν νέα επίπεδα στην αφήγηση.
Ένα βιβλίο που συγκινεί βαθιά, χωρίς να καταφεύγει στον εύκολο συναισθηματισμό. Μια ιστορία για το πώς βλέπουμε τους άλλους, για όσα μας κάνουν διαφορετικούς, αλλά κυρίως για εκείνα που μας ενώνουν. Και μια υπενθύμιση ότι το μέγεθος της αγάπης δεν μετριέται σε εκατοστά.
Στο συγκινητικό σημείωμα που κλείνει το βιβλίο, ο συγγραφέας αποκαλύπτει τις προσωπικές μνήμες πίσω από την ιστορία. Παιδί μεταναστών στην Αυστραλία, μεγάλωσε βλέποντας τους γονείς του να κάνουν αμέτρητες θυσίες για να του εξασφαλίσουν μια καλύτερη ζωή. Αργότερα, αναγνώρισε την ίδια γενναιοδωρία στις οικογένειες φίλων του από διαφορετικές γωνιές του κόσμου. Και τότε κατάλαβε κάτι για την παράξενη φύση της αγάπης: «Μεγαλώνεις, ψηλώνεις, και όταν δίνεις και όταν παίρνεις αγάπη». Γιατί, όπως γράφει, στην πραγματικότητα οι γονείς μας ήταν πάντα γίγαντες.
Το βιβλίο Οι αλλιώτικοι μικροί γονείς μου κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μάρτης
Μετάφραση: Eύη Γερόκωστα
[ 3 ]
«Οικογένεια Λεμονή» – Πάνος Χριστοδούλου
Όλα ξεκινούν με μια φωτιά. Κάποια κουκουνάρια σκάνε από τη θερμότητα και από τους σπόρους που σκορπίζονται στη γη γεννιέται ένα μικρό δεντράκι. Εδώ θα είναι το σπίτι του. Και εδώ θα αρχίσει να σχηματίζεται ένας μικρός, στην αρχή, κύκλος οικογενειακών δεσμών. Η Φρόσω, η Σοφία, η Βάσω και οι γονείς τους. Η οικογένεια Λεμονή.
Εδώ θα κάνουν τα πικνίκ τους, θα παίζουν, θα γελούν και θα μοιράζονται τις μικρές χαρές της καθημερινότητας, φροντίζοντας πάντα εκείνο το δεντράκι που απλώνει σιγά σιγά τις ρίζες του στη γη. Εδώ θα χτίσουν το σπίτι τους, εδώ τα κορίτσια θα μεγαλώσουν και θα αποκτήσουν τα δικά τους παιδιά. Τέσσερις γενιές θα περάσουν από αυτόν τον τόπο, με το δέντρο να μεγαλώνει μαζί τους, σιωπηλός μάρτυρας της ζωής τους, των αλλαγών, των αποχωρισμών και των νέων ξεκινημάτων.
Ώσπου μια νέα φωτιά θα έρθει να απειλήσει όσα χτίστηκαν με τα χρόνια. Είναι όμως αυτό το τέλος; Η ιστορία έχει μέσα της κάτι θλιβερό, μα ταυτόχρονα είναι γεμάτη ελπίδα. Γιατί η φύση, όπως και η ζωή, κρύβει μέσα της μια εκπληκτική δύναμη αναγέννησης. Κι εκεί όπου όλα μοιάζουν να έχουν χαθεί, μήπως ένας καινούργιος κύκλος μπορεί πάντα να αρχίσει;
Μια συγκινητική ιστορία για τις ρίζες μας, κυριολεκτικές και μεταφορικές, για τη μνήμη που περνά από γενιά σε γενιά και για τους δεσμούς που μας συνδέουν με τους ανθρώπους και τον τόπο μας. Ένα βιβλίο που μας θυμίζει ότι η οικογένεια δεν είναι μόνο εκείνοι με τους οποίους μοιραζόμαστε τη ζωή, αλλά και όλα όσα φροντίζουμε, προστατεύουμε και παραδίδουμε στις επόμενες γενιές.
Το τέλος, ωστόσο, μας αφήνει με περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις. Τι συνέβη πραγματικά; Ίσως τελικά να μην έχει τόση σημασία πώς αρχίζει ή πώς τελειώνει αυτή η ιστορία. Γιατί είναι μια ιστορία που κάπου την έχουμε ξαναδεί, κάπου την έχουμε ξανακούσει. Μια ιστορία που επαναλαμβάνεται, αλλά που οφείλουμε να συνεχίσουμε να αφηγούμαστε. Ξανά και ξανά.
Το βιβλίο Οικογένεια Λεμονή κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη
Εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη
[ 4 ]
«Μια φορά κι έναν καιρό ήταν η οικογένεια» – Terreur Graphique, Emmanuel Todd
Πόσο μπορεί η οικογένεια μέσα στην οποία μεγαλώνουμε να καθορίσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο; Και τι σχέση έχουν οι οικογενειακές δομές με τη δημοκρατία, την εκπαίδευση, τη θέση των γυναικών ή ακόμη και τις πολιτικές μας πεποιθήσεις; Όλα ξεκινούν από έναν πατέρα που αναζητά απαντήσεις στα ερωτήματα που γεννά η ανατροφή των παιδιών του. Ο δημιουργός κόμικς Terreur Graphique συναντά τον διακεκριμένο Γάλλο ανθρωπολόγο Emmanuel Todd και μαζί επιχειρούν ένα συναρπαστικό ταξίδι στην ιστορία της οικογένειας, διασχίζοντας εποχές, πολιτισμούς και διαφορετικά κοινωνικά συστήματα. Η αφήγηση οργανώνεται σε τρεις ενότητες, αφιερωμένες στην πυρηνική, την κοινοβιακή και τη στελεχιαία οικογένεια, αναδεικνύοντας πώς διαφορετικά οικογενειακά μοντέλα συνδέονται με τις αξίες, τις αντιλήψεις και την κοινωνική οργάνωση κάθε εποχής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι αναφορές στην ιστορία της τέχνης και της ποπ κουλτούρας, που εμπλουτίζουν την αφήγηση και ανοίγουν διαρκώς νέα παράθυρα σε διαφορετικές εποχές. Από τους πίνακες του Ζαν-Φρανσουά Μιλέ και τις αγροτικές σκηνές της γαλλικής υπαίθρου μέχρι το ρεφρέν ενός τραγουδιού διαμαρτυρίας του Μαξίμ Λε Φορεστιέ, αλλά και την πολιτισμική επανάσταση των Swinging Sixties στη Βρετανία, το βιβλίο συνδέει την ιστορία της οικογένειας με την τέχνη, τη μουσική και τις κοινωνικές αλλαγές. Μικρές, ευρηματικές αναφορές που κάνουν την ανάγνωση ακόμη πιο απολαυστική και προσφέρουν αφορμές για περαιτέρω ανακαλύψεις.
Μέσα από τη συνάντηση της ανθρωπολογίας με την ένατη τέχνη, η ιστορία της οικογένειας αποκτά μια απρόσμενα διασκεδαστική διάσταση. Ένα graphic novel γεμάτο χιούμορ, με σύντομους, ευφυείς και απολαυστικούς διαλόγους, απρόσμενες συναντήσεις και δόσεις αυτοσαρκασμού που το απομακρύνουν από τη λογική ενός συμβατικού επιστημονικού εγχειριδίου. Οι σύνθετες ανθρωπολογικές θεωρίες μετατρέπονται σε μια συναρπαστική εικονογραφημένη περιπέτεια γνώσης, στην οποία ακόμη κι ένας έφηβος δύσκολα θα αντισταθεί.
Το βιβλίο Μια φορά κι έναν καιρό ήταν η οικογένεια κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΕΠΟΨ
Μετάφραση: Αναστασία Καραστάθη
