Είναι μερικοί καλλιτέχνες που τους ξεχωρίζω τόσο για το έργο τους όσο και για τον λόγο που αρθρώνουν. Πολίτες αφυπνισμένοι που πάντα έχουν κάτι καίριο να πουν ή εμπλέκονται σε καλλιτεχνικές εργασίες που είναι ουσιαστικές στο παρόν μας. Ένας απ’ αυτούς είναι ο Βασίλης Βηλαράς. Μιλήσαμε μαζί για τη νέα παράσταση μουσικού θεάτρου Ένα (άλλο) χειμωνιάτικο ταξίδι, από το Co-OPERAtive, το πρώτο διαπολιτισμικό φυτώριο όπερας νέων στην Ευρώπη, που ολοκληρώνει τον πέμπτο χρόνο λειτουργίας του, παρουσιάζοντας ένα σύγχρονο έργο εμπνευσμένο από τον κύκλο τραγουδιών Χειμωνιάτικο ταξίδι (Winterreise) του Φραντς Σούμπερτ.
Η παράσταση θα δοθεί με τη συμμετοχή της μεικτής ομάδας Αθηναίων εφήβων και ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο που έλαβαν μέρος στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα και της Διαπολιτισμικής Χορωδίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, το Σάββατο 7 Ιουνίου στις 19.30, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Η σκηνή μετατρέπεται σε τόπο συνάντησης γλωσσών και πολιτισμών, όπου οι έφηβοι συμμετέχοντες αφηγούνται, τραγουδούν και χορεύουν τις δικές τους ιστορίες μέσα από τη μουσική διασκευή του Πάνου Ηλιόπουλου, τη μουσική διεύθυνση Μάρκελλου Χρυσικόπουλου και τη σκηνοθετική ματιά του Βασίλη Βηλαρά:
Βασίλη κάτσε να το πάρω από την αρχή το νήμα, όταν εγώ σε είχα γνωρίσει, ασχολιόσουν ήδη με το Θέατρο Κωφών Ελλάδος.
Ναι, το έκανα για πολλά χρόνια έτσι ξεκίνησα.
Και τώρα σε πετυχαίνω, ας πούμε πάλι, μεταξύ άλλων πραγμάτων που κάνεις. Να κάνεις κάτι με τα παιδιά που είναι ασυνόδευτα, που είναι έφηβοι, που είναι μετανάστες, που ζούνε το δικό τους, το χειμωνιάτικο το παραμύθι.
Ναι, είναι μια ομάδα από ασυνόδευτους πρόσφυγες που μένουν σε δομές. Φιλοξενούνται δηλαδή σε δομές κάποια παιδιά προσωρινά, κάποια δεν ξέρουν ακόμα αν είναι προσωρινότητα αυτό που ζούνε ή όχι και είναι μεικτή ομάδα μαζί με μια ομάδα από Έλληνες εφήβους, επίσης αγόρια και κορίτσια.
Εσύ τώρα ανήκεις σε μια ομάδα που κάνετε τέχνη με την ουσιαστική της σημασία έτσι το νιώθω, γιατί βοηθάτε και ψυχές. Με αυτά τα παιδιά ας πούμε, κάνετε πολύ καιρό συναντήσεις και έχεις δει και την εξέλιξή τους, πόσο καλό τους κάνει και πόσο τα κάνει να ξεχνιούνται από τα δεινά. Να το πούμε δεινά που περνάνε;
Ναι, δουλεύουμε από τον Οκτώβριο στην ουσία γι’ αυτή την παράσταση με τα παιδιά. Χωρίς τα παιδιά δουλεύουμε από το καλοκαίρι με την ομάδα. Κοίταξε, γενικά έχει πολύ ενδιαφέρον που έρχονται και ξανάρχονται και δεν χάνουν μάθημα ενώ οι ζωές τους είναι αρκετά δύσκολες. Και μιλώ και για τις δύο περιπτώσεις και τα παιδιά από την Ελλάδα και τα παιδιά από τις δομές. Ενώ η εφηβεία είναι μια τρέλα, είναι παράνοια. Εγώ δεν την θυμάμαι έτσι τη δική μου εφηβεία, αλλά φαντάζομαι έτσι θα ήταν. Είναι απασχολημένα μονίμως. Έχουν 100 δραστηριότητες τα παιδιά που είναι από την Ελλάδα ας πούμε. Πρέπει να φύγουν νωρίτερα, γιατί έχουν να πάνε σε κάποιο άλλο μάθημα με το οποίο ασχολούνται. Τα παιδιά από τις δομές από την άλλη, είναι σε ένα στάδιο πιο μεταιχμιακό, δηλαδή προσπαθούν να φτιάξουν μια ζωή, μια καινούργια καθημερινότητα, αλλά κρέμεται από πάνω τους πολύ αυτό το άγχος του προσωρινού. Φιλοξενούνται σε δομές που πολύ συχνά μοιάζουν με σπίτια και προσπαθούν και οι άνθρωποι να κάνουν όσο πιο άνετη τη διαμονή των παιδιών εδώ. Αλλά ξέρεις τώρα, δεν γνωρίζω πως είναι να προσπαθείς να χτίσεις μια καθημερινότητα, ενώ ανά πάσα ώρα και στιγμή μπορεί να φύγεις από αυτήν και να βρεθείς σε μια άλλη καθημερινότητα και να φύγεις και απ’ αυτήν σε μια άλλη που μπορεί να έχεις και κάποιον συγγενή εκεί, σε κάποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα και γι’ αυτό να θέλεις να καταλήξεις εκεί οπότε και η ζωή να είναι λίγο καλύτερη, αλλά μετά να βρεθείς πάλι σε μια χώρα που δεν έχεις κανένα δικό σου άνθρωπο. Δηλαδή δεν ξέρω αν κάνουμε κάτι με τις ψυχές τους σε αυτό το μάθημα στ’ αλήθεια, αν έχουμε τόση δύναμη μέσω της τέχνης, γιατί τα προβλήματα που ζούνε είναι αντικειμενικά πραγματικά προβλήματα. Το ότι θα έρθουν δηλαδή να κάνουν ένα θεατρικό μάθημα μια φορά τη βδομάδα, δεν ξέρω, φαντάζομαι ότι τα ανακουφίζει σε κάτι και γι’ αυτό ξαναέρχονται. Και μακάρι να έχει η τέχνη αυτή τη δύναμη, αλλά όλα αυτά που βιώνουν δεν είναι υπαρξιακά ζητήματα μόνο, είναι βαθιά πολιτικά ζητήματα και εκεί δεν ξέρω πόσο η τέχνη μπορεί να επουλώσει πράγματα. Μακάρι να μπορεί.
Εσύ τι έχεις βιώσει και ακούσει από τα παιδιά μέσα από όλη αυτή τη θεατρική διαδικασία;
Η παράσταση έχει έναν εξομολογητικό χαρακτήρα από την πλευρά των παιδιών, χρειάστηκε να μοιραστούνε ιστορίες από τη ζωή τους. Έχουμε ακούσει πολύ δυσάρεστα πράγματα, τώρα το κλειδί είναι ότι μιλάμε για παιδιά που έχουν έρθει με βάρκες στην Ελλάδα. Όταν λέω βάρκες καταλαβαίνουμε ποιες βάρκες εννοώ. Είναι παιδιά που έχουν αποχωριστεί τους γονείς τους, έχουν ταξιδέψει με βάρκες μόνα τους. Δεν κλαίνε για αυτό, έχουν μια βαθιά συνείδηση αυτού που τους συμβαίνει. Κάπως το παλεύουν πολύ στοχευμένα να μην τους πάρει από κάτω αυτή την ιστορία. Οπότε ακούς διάφορα πράγματα ευχάριστα και δυσάρεστα. Κι έχουν να πουν και πολλά ευχάριστα πράγματα επίσης.
Για πες μου ένα που θυμάσαι ευχάριστο.
Ο έρωτας, αυτό το πράγμα είναι καταπληκτικό, επειδή έχει χρειαστεί να μιλήσουμε και για τον έρωτα στη διαδικασία του μαθήματος βλέπεις ότι αυτό με έναν τρόπο τα νικάει όλα. Δηλαδή το χαμόγελο ενός παιδιού που θα ντραπεί αλλά θα καταφέρει να σου μιλήσει για τον πρώτο του έρωτα … ε κάπως είναι πολύ γοητευτικό.
Και η διαδικασία τώρα εργασίας σου ήταν με τα εργαλεία του θεάτρου της επινόησης, της περφόρμανς ή το πήγατε με κείμενο; Γιατί ουσιαστικά είναι μουσική, στηρίζεται πάνω σε μουσικό έργο αυτό το Ένα (άλλο) χειμωνιάτικο ταξίδι.
Ναι, είναι στο έργο του Σούμπερτ που είναι αυτός ο μουσικός κύκλος των τραγουδιών. Ο πυρήνας είναι το μουσικό κομμάτι του πρότζεκτ, δηλαδή το έργο αυτό που διάλεξε ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος και ο Πάνος Ηλιόπουλος. Οπότε ο οδηγός γενικά ήταν η μουσική, υπάρχουν δέκα τραγούδια στην παράσταση, τα οποία όμως τραγουδιούνται από τη Διαπολιτισμική Χορωδία της ΕΛΣ και η ομάδα των εφήβων στην ουσία σωματοποιούν και εικονοποιούν τα τραγούδια αυτά. Οπότε δεν είναι ακριβώς θέατρο της επινόησης, γιατί υπάρχει ένας πολύ ισχυρός σκελετός και ένας πολύ σπουδαίος συνθέτης, αλλά έχουμε γράψει εμείς στίχους που να έχουν να κάνουν με τις εμπειρίες των παιδιών και το πώς διαχειρίζονται την εφηβεία τόσο διαφορετικά άτομα. Και υπάρχουν και προσωπικές εξομολογήσεις των παιδιών μέσα σε αυτό οπότε είναι devised κατά μία έννοια το κείμενο, και το τι συμβαίνει πάνω στη σκηνή έχει να κάνει πάρα πολύ και με τον Ηλία Χατζηγεωργίου, τον χορογράφο μας, ο οποίος έχει αναλάβει τεράστιο κομμάτι αυτής της διαδικασίας και έχει πάρει στοιχεία από τα σώματα των παιδιών και από τον τρόπο που συμπεριφέρονται και κινούνται και σωματοποιούν τα πράγματα και τα έχει μετουσιώσει σε χορογραφίες μαζί με τη συνδρομή των παιδιών με αυτόν τον τρόπο έχει δομηθεί.
Στις 7 Ιουνίου τι θα παρακολουθήσω δηλαδή στη Λυρική; Θα αντικρίσω κάτι σαν χορογραφία που από εκεί θα κατανοήσω τις προσωπικές τους ιστορίες και την τοποθέτηση του καθενός.
Συμβαίνουν πολλά πράγματα. Θα δεις και παιδιά να λένε εξομολογήσεις για το πώς αντιλαμβάνονται τον έρωτα, τον θάνατο, το όνομά τους, την ύπαρξή τους, την παρουσία τους. Και θα δεις τα ίδια παιδιά που με λόγο εξομολογούνται αυτά τα πράγματα, θα τα δεις και να χορεύουν και να αντιστέκονται σε στοιχεία της φύσης και να προσπαθούν να κοντράρουν τον αέρα που τα διώχνει μακριά και θα τα δεις και να τραγουδάνε μαζί με μία χορωδία από 50 μέλη διαφόρων ηλικιών και όλοι αυτοί να γίνονται μία αγκαλιά για να πουν ένα τραγούδι το οποίο μιλάει για την αγωνία της ύπαρξης. Θα δεις πολλά πράγματα.
Εσύ είδες ωραία πράγματα να συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των προβών; Πράγματα που ένιωσες πάνω αυτό που λέγαμε στην αρχή, ότι κοίτα κουτσά στραβά κάτι αλλάζει η τέχνη αυτή των παραστατικών τεχνών στην ψυχή.
Εγώ είδα πολύ ωραία διάθεση από όλους τους συμμετέχοντες σε αυτό το πρότζεκτ να συναντηθούν, εννοώ γνώρισα καταπληκτικούς συνεργάτες, οι οποίοι έχουνε δουλέψει πάρα πολλές ώρες για αυτό το πράγμα και για να δώσουν στα παιδιά αυτό που νομίζουμε εμείς ότι χρειάζονται. Και έχω δει και ένα τσούρμο παιδιά, ενώ αυτή η ηλικιακή περίοδος έχει μία δυσκαμψία και υπάρχει ένα περφορματίβ πράγμα ότι έλα μωρέ τώρα, τίποτα δεν είναι σημαντικό κι έλα τώρα βαριέμαι και εντάξει μωρέ, δεν έγινε και τίποτα …αυτό της εφηβείας το κλασικό και παρόλα αυτά να είναι απίκο εκεί κάθε Δευτέρα. Οπότε δεν ξέρω ποια είναι η αλήθεια και τι είδα και τι ένιωσα. Να σου πω την αλήθεια θα το κατάλαβω μετά από καιρό, πάντως σίγουρα ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία.
Ωραίος ο τίτλος Ένα (άλλο) χειμωνιάτικο ταξίδι, γιατί ζούμε χειμώνες και σκοτεινές περιόδους και τώρα έχει πλησιάσει καλοκαίρι. Δίνει ο Σούμπερτ με τις νότες του θεωρείς μια ωραία ισορροπία σε αυτή τη σκοτεινιά της εποχής μας;
Δεν ξέρω αν δίνει ισορροπία, σίγουρα μπορεί να ντύσει με πάρα πολύ ωραίο τρόπο τις στιγμές μας που είναι ήδη σκοτεινές και με πολύ ωραίο τρόπο τις στιγμές μας που είναι ήδη φωτεινές. Δηλαδή έχει κάτι πένθιμους σκοπούς, κάτι τέτοια χρώματα που όταν τα ακούς απ’ την ορχήστρα κάπως λες «Θέλω τώρα να βυθιστώ σ’ όλη μου τη μαυρίλα, να φλερτάρω με καταθλιπτικές ιδέες» κι όλο αυτό στο κάνει να γίνεται ωραίο. Οπότε έχει σίγουρα αυτό και μετά έχουμε ένα τραγούδι στην παράσταση που είναι κάτι μεταξύ τσιφτετέλι, ούμπα και κλασική μουσική. Δεν ξέρω πώς να το πω καλύτερα και το οποίο κάθε φορά που το ακούω θέλω να χορέψω τσιφτετέλι και το τραγουδάω και όλη την ώρα μετά φεύγοντας από το μάθημα. Εγώ το μεταφράζω τσιφτετέλι φαντάζομαι οι γνώστες της κλασικής μουσικής κάπως αλλιώς θα το πούμε, αλλά για μένα είναι τσιφτετελάρα τι να κάνω;
Συμμετέχεις λοιπόν τώρα σε ένα πρόγραμμα που προϋπάρχει και έβαλες και εσύ το λιθαράκι σου. Τι έχεις να πεις γι’ αυτή την πρωτοβουλία;
Το λιθαράκι που έβαλα εγώ είναι ένα λιθαράκι. Αλλά το λιθαράκι που έχουμε βάλει και όλοι οι συνεργάτες, δηλαδή και η Γιώτα Κουϊτζόγλου και η Λεμονιά Γιαννίρη και ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος και ο Πάνος Ηλιόπουλος και ο Παύλος Θανόπουλος και σίγουρα ο Ηλίας Χατζηγεωργίου ο χορογράφος, νομίζω ότι είναι μεγαλύτερο το δικό τους λιθαράκι. Οπότε σίγουρα δεν είναι μια προσπάθεια που εγώ μόνο έχω να δηλώσω πράγματα τυχαίνει να μιλάμε τώρα μαζί. Είναι πολύ μεγάλο το κομμάτι εμπλοκής των υπόλοιπων ανθρώπων σ’ αυτό το πρότζεκτ, γιατί δεν είναι ένα τυπικό θεατρικό πρόγραμμαε Θα ‘θελα απλά να μην το ξεχνάμε. Από κει και πέρα είναι μια πολύ ωραία πρωτοβουλία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής γιατί δίνει πρόσβαση σε άτομα τα οποία δεν έχουν προνόμια, δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοιου μεγέθους πράγματα. Σίγουρος είμαι ότι πάρα πολλά παιδιά πάτησαν πρώτη φορά σε τέτοιο κτήριο στη ζωή τους, είδανε πρώτη φορά αίθουσες χορού με τεράστιους καθρέφτες από το ταβάνι μέχρι το πάτωμα και βελούδινες κουρτίνες να κρύβουν τους καθρέφτες, (αν θέλουμε να μην βλέπουμε το είδωλό μας εννοώ) δίνει μια πρόσβαση στην πιθανότητα μιας ζωής που θα μπορούσε να μην είναι τόσο σκοτεινή και αυτό έχει ένα μεγάλο ενδιαφέρον. Προσφέρει κάπως μια ελπίδα ονείρου και αυτό δεν είναι και μικρό.
