Μια 16χρονη καλλιτεχνική συνύπαρξη βασισμένη στον αμοιβαίο σεβασμό. Eκείν@ σκηνοθέτ@ από το γραφικό Ναύπλιο, εκείνη φωτογράφος με καταγωγή από ένα μικρό χωριό έξω από τη Θεσσαλονίκη, θα βρεθούν στις ίδιες αίθουσες του ΑΠΘ.
Το Άλκι Παπασταθόπουλος και η Αρετή Παπαϊωάννου έζησαν ευτυχισμένα παιδικά χρόνια και μια εφηβεία με τα ηχητικά τοπία της Αβρίλ Λαβίν στο φόντο. «Τα καλύτερα πράγματα που μας έδωσε η Σχολή ήταν οι συνεργάτες μας. Είμαστε ευλογημένοι και τυχεροί που έχουμε από τότε μια κοινή πορεία», αναφέρει στην κουβέντα μας το Άλκι Παπασταθόπουλο για την κινηματογραφική του οικογένεια, όταν θα συναντηθούμε στη Δράμα στο πλαίσιο του 47ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους, λίγες ημέρες πριν τη βράβευσή τους για την ταινία Honeymoon.
Μαζί ή παράλληλα θα εξερευνήσουν τον κόσμο του κινηματογράφου, ένας κόσμος ακόμα τότε άγνωστος και για τους δύο. «Η κοινή πλεύση με ανθρώπους που εκτιμάς και γνωρίζεσαι χρόνια είναι ο καλύτερος τρόπος να απολαύσεις τη δημιουργία των ταινιών σου. Μια διαδικασία απαιτητική με πολλές προκλήσεις». Όταν δεν βρίσκονται για να παίξουν μπιλιάρδο ή να δουν ταινίες σε μια σκοτεινή αίθουσα κινηματογράφου, φτιάχνουν τις δικές τους μικρές ιστορίες.
Η ταινία τους Honeymoon είναι η πιο πρόσφατη κοινή τους δουλειά, μια κινηματογραφική χειρονομία για τη συνδιαμόρφωση μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας, ενός ευγενούς σκοπού και μιας συγκινητικής υπενθύμισης της προσωπικής ελευθερίας του ατόμου.
Στο 47ο Φεστιβάλ Δράμας για πρώτη φορά στην ιστορία του, το βραβείο του πρώτου γυναικείου ρόλου πήγε σε μία τρανς ηθοποιό: τη Νάσια Συντέτα που πρωταγωνιστούσε στην ταινία, η οποία και απέσπασε επίσης το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής Drama Queer.
Oι ταινίες του, που εξερευνούν πάντα queer θεματικές, έχουν βραβευτεί σε διεθνή φεστιβάλ όπως το Palm Springs ShortFest, το Indie Memphis, το Sicilia Queer Filmfest και οι Nύχτες Πρεμιέρας ενώ έχουν προβληθεί σε μεγάλα Φεστιβάλ όπως αυτό του Μόντρεαλ, το Festival du Nouveau Cinema de Montréal.
«Θέλω οι ταινίες μου να διαρρηγνύουν τη βία της κανονικότητας»
Η ταινία Honeymoon είναι εμπνευσμένη από την ειδεχθή δολοφονία του Ζακ Kωστόπουλου/Zackie Οh. Η Φαίη και η Σάντρα κάνουν ένα τελευταίο ταξίδι μαζί. Η Φαίη πρόκειται να φύγει από τη χώρα και να ταξιδέψει μακριά και η Σάντρα τη συντροφεύει μέχρι τον σταθμό για να την αποχαιρετήσει. Πολύ σύντομα το ταξίδι τους θα διακοπεί ύστερα από μια τρανσφοβική επίθεση από δύο συνεπιβάτες τους, που τις αναγκάζει να εγκαταλείψουν το λεωφορείο και να μείνουν αποκλεισμένες στην εθνική οδό. Προσπαθώντας να φτάσουν στον σταθμό, με τον χρόνο να κυλάει αντίστροφα, καταλαβαίνουν πως αυτές είναι οι τελευταίες στιγμές για να μοιραστούν όσα πραγματικά νιώθουν η μια για την άλλη.
Ένα ζευγάρι με ξεκάθαρη queer ταυτότητα που βιώνει την αγωνία, το άγχος, τη στέρηση του απλού προνομίου της ελευθερίας μέσα σε μια κοινωνία δημοκρατίας, ιδωμένο ωστόσο μέσα από ένα ρομαντικό, συγκινητικό και ευαίσθητο βλέμμα.
Σε μια σκηνή έντονου συναισθήματος με κοντινά πλάνα, βλέμματα που ξεχειλίζουν πόθο και έρωτα όλα μοιάζουν εφικτά. Σαν το πριν και το μετά, σαν ένα φτερούγισμα λυρισμού, η σκηνή “Dream sequence”, όπως έχει τιτλοφορήσει μεταξύ της η ομάδα -η Αρετή Παπαϊωάννου αποφασίζει όλα να μοιάζουν πιο ρομαντικά. Μέσα από το επιλεγμένο παστέλ φίλτρο η σκηνοθετική πρόταση είναι ξεκάθαρη:
«Κάνουμε ταινίες κοινωνικού ρεαλισμού, τα μέρη (locations) που επιλέγουμε, οι σκηνές μας δεν είναι ωραιοποιημένες. Ωστόσο εδώ θελήσαμε να δώσουμε μια διαφορετική νότα που βοήθησε και το κοινό να ταυτιστεί με μια αίσθηση ελευθερίας που διατρέχει την ταινία».
Η σκηνή συμβολικά γίνεται και η αφορμή για τον τίτλο της ταινίας Honeymoon: «Για μένα πραγματικά, ο χρόνος που περνάνε μαζί, έξω από το πανόπτικον της κοινωνίας και της πραγματικότητας. Είναι ένας χώρος ελευθερίας που διατηρεί στοιχεία ενός Honeymoon», αναφέρει το Άλκι. Μέσα στον ζόφο μιας πραγματικότητας, όπου το διαφορετικό είναι κατακριτέο αυτή η μικρή στιγμή λειτουργεί λυτρωτικά.
Η ομάδα που έχει συσπειρωθεί για τη δημιουργία της ταινίας είναι κατά βάση θηλυκότητες. Δεν έγινε ιδεολογικά με πρόθεση, αλλά τυχαία αν και όπως θα παραδεχτεί το Άλκι «αλλάζει όλη η ατμόσφαιρα των γυρισμάτων, όταν το επιτελείο ανθρώπων αποτελείται από θηλυκότητες. Όλα είναι πιο ήρεμα». «Η ατμόσφαιρά είναι ιδιαίτερα φροντιστική πάντα», προσθέτει η Αρετή.
To casting για να εντοπίσουν τις δύο πρωταγωνίστριες θα τους πάρει καιρό, δεν είναι εύκολη διαδικασία και η Αρτεμισία Ρέππα, υπεύθυνη casting τα καταφέρει υπέροχα:
«Είχα μια φανταστική casting director που μπορεί να σηκώσει όλες τις πέτρες του κόσμου και να σου βρει τα πάντα. Κάναμε εντατικό street και Instagram casting με περιορισμένη δυνατότητα προσωπικής επαφής καθώς βρισκόμασταν στην καραντίνα.»
Το Άλκι το ενδιαφέρει η δυαδικότητα, η σχέση των δύο ηρωίδων για αυτό και θα επενδύσει πολύ σε χρόνο ώστε να βρουν τα δύο πρόσωπα που θα ενσαρκώσουν καλύτερα τη σχέση. Η τρανσοφοβική επίθεση που θα δεχθούν από τους συνεπιβάτες αλλά και στη συνέχεια, η τρομοκρατική κακοποιητική συμπεριφορά των δύο αστυνομικών στον σταθμό των λεωφορείων είναι εξοργιστικές. Ως θεατής νιώθεις να απειλήσε ο ίδιος λεκτικά και σωματικά και το μυαλό σου κατακλύζουν μνήμες μιας άλλης επίθεσης που συγκλόνισε το πανελλήνιο πριν από μερικά χρόνια με τον Ζακ Kωστόπουλο/Zackie Οh κουλουριασμένο και αδύναμο σε ένα βρώμικο πεζοδρόμιο να δέχεται όλη τη σκληρότητα.
«Το σινεμά που θέλω να κάνω δημιουργεί μικρο ουτοπίες και παραδείγματα που δεν βλέπουμε. Θέλω να διαρρηγνύει τη βία της κανονικότητας. Παρότι κάνω κινηματογράφο κοινωνικού ρεαλισμού όλη μου τη ζωή, δεν θέλω πλέον να βλέπω σινεμά ίδιο με αυτό που ζω στην πραγματική μου ζωή. Θέλω να μιλάω για τις στιγμές που δεν είναι οι χειρότερες», αναφέρει στην κουβέντα μας το Άλκι Παπασταθόπουλος.
«Γράψε για ό,τι ξέρεις και γνωρίζεις καλύτερα» – Ίσως τότε κάτι αλλάξει…
Μια γλυκόπικρη ταινία για τους φόβους που απειλούν όχι μόνο μια συγκεκριμένη κοινότητα αλλά ολόκληρη την κοινωνία. Η επιβολή κανόνων, ο περιορισμός της προσωπικής έκφρασης και η αδικία στο προσκήνιο μέσα από μια γλυκιά ιστορία αγάπης:
«Γράψε για ό,τι γνωρίζεις καλύτερα» είναι η σεναριακή φιλοσοφία του Άλκι. Μόνο τότε η φωνή σου μπορεί να είναι αυθεντική, ειλικρινής. Μην πατάς πάνω σε καταπιεσμένες ταυτότητες για να παράγεις πολιτισμικό κεφάλαιο», μου λέει ανοίγοντας το κεφάλαιο της διαρκώς αυξημένης δημιουργίας ταινιών γύρω από την LGBTQ+ κοινότητα από ανθρώπους που δεν ανήκουν σε αυτήν και δεν θα μπορούσα παρά να συμφωνήσω μαζί του.
Δίχως πρόθεση να θέσει όρια και κανόνες στην ελευθερία λόγου αυτό που ενθαρρύνει είναι το εξής: «Αν κάποιος άλλος μπορεί να πει καλύτερα την ιστορία από εσένα, άσε του χώρο να την πει αυτός. Θα είναι πιο πιστή και ειλικρινής αποτύπωση. Έτσι επιτρέπεις και στον άλλο που πιθανώς να έχει μικρότερη δυνατότητα να λάβει κάποια οικονομική υποστήριξη. Και δεν το λέω αυτό με την έννοια της θυσίας αλλά για να γίνεται καλύτερο σινεμά».
Ο κινηματογράφος στην Ελλάδα, οι αντιφάσεις και μια διάχυτη μελαγχολία
Το Τμήμα Κινηματογράφου ΑΠΘ, η σχολή τους θα τους δώσεις τις πρώτες γερές βάσεις να ξεκινήσουν το κοινό τους ταξίδι:
«Το ΑΠΘ σε προετοιμάζει πολύ καλά, για αυτό άλλωστε και έχει βγάλει καταπληκτικά διαμάντια», αναφέρει το Άλκι σχολιάζοντας το αξιοπρόσεκτο Σπουδαστικό Διαγωνιστικό μέρος του Φεστιβάλ Δράμας. «Δυστυχώς δεν σε προετοιμάζει για τη σκληρότητα του κόσμου της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Καμία σχολή βέβαια δεν σε προετοιμάζει για τον αγώνα επιβίωσης που σε περιμένει έξω. Ειδικά σε μια χώρα σαν την Ελλάδα που δεν αγαπάει τον κινηματογράφο», παραδέχονται και οι δύο στην κουβέντα μας.
Και η αλήθεια είναι ότι ο προϋπολογισμός που διατίθεται για τον κινηματογράφο είναι περιορισμένος: «Η Ελλάδα δυστυχώς έχει ένα από τα πιο υποχρηματοδοτούμενα κέντρα κινηματογράφου στην Ευρώπη. Θεωρητικά, ένα αποτελεσματικό κέντρο πρέπει να διαθέτει 1 ευρώ/κάτοικο ετησίως, κάτι που στην Ελλάδα δεν ισχύει, είναι πολύ πιο χαμηλά. Και αυτό είναι αντιφατικό αν αναλογιστεί κανείς την ποιότητα αλλά και τον αριθμό των ταινιών που ο κινηματογράφος εξάγει», προσθέτει το Άλκι.
Οι βραβεύσεις της ταινίας πάντα χαροποιούν την ομάδα, ειδικά οι χρηματικές βραβεύσεις που συμβάλουν σημαντικά στα επόμενα βήματα. Ένα μεγάλο βραβείο μπορεί να θέσει το πρώτο βήμα για το ξεκίνημα μιας νέας ταινίας και γιατί όχι μιας ταινίας μεγάλου μήκους. Μια ιδέα που σαφώς υπάρχει στο μυαλό του Άλκι αλλά μέχρι τότε θα γίνουν πολλές ακόμα μικρού μήκους: «Οι ταινίες μικρού μήκους δεν είναι πέρασμα σε μια ταινία μεγάλου μήκους. Τις κάνεις γιατί απολαμβάνεις το format. Γιατί σου αρέσει να αφηγείσαι μικρές ιστορίες».
Σκέφτομαι ότι έχουν πολλούς λόγους να είναι ευτυχισμένοι, να λάμπουν από χαρά. Παρόλα αυτά στα πρόσωπά τους νιώθω μελαγχολία, μια εσωτερική κούραση:
«Χαίρομαι όταν βλέπω την ταινία μετά από καιρό και την απολαμβάνω. Το ταξίδι της ταινίας σε όλο τον κόσμο είναι επίσης πολύ σημαντική για όλη την ομάδα μας αλλά και την κοινότητα. Αλλά είμαστε και τα δύο στενοχωρημένα με τη ζωή, με τα πράγματα που δεν έχουν πάρει τον σωστό δρόμο. Όλα όσα συμβαίνουν αυτή την στιγμή στον κόσμο, μας πληγώνει. Την ώρα που εμείς μιλάμε και μοιράζουμε βραβεία συμβαίνει μια γενοκτονία. Αυτό είναι σχιζοφρενικό».
Τα ρωτάω τι θα μπορούσαμε να κάνουμε για αυτό; «Θα μπορούσε το Φεστιβάλ να προβάλει παλαιστινιακές ταινίες μικρού μήκους. Η ενδυνάμωση και διάχυση των φωνών ενός λαού παρατημένου στη μοίρα του είναι το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε και θα ήταν σημαντικό», αναφέρει το Άλκι.
«Οι αφηγήσεις που θα ακούσεις και θα δεις μέσα από ένα αφιέρωμα ανοίγουν ορίζοντες. Υπάρχουν φοβερές ταινίες από την Παλαιστίνη και έχουμε μάθει πάρα πολλά από αυτές. Για τη ζωή τους, τον έρωτα, το παρόν τους σε σχέση με το παρελθόν, κάτι που μπορεί να καταρρίψει οποιοδήποτε στερεότυπα έχει σχηματίσει για αυτό τον λαό η Δύση», συμπληρώνει η Αρετή και θα με ενθαρρύνει να δω την ταινία Foragers, της Jumana Manna. Μια ταινία που πραγματεύεται το δικαίωμα των ηλικιωμένων Παλαιστίνιων να καλλιεργούν τη γη τους προβάλλοντας τους σκληρούς περιορισμούς που επιβάλλουν οι κατακτητές τους. «Στην ταινία αυτή είδα τη γιαγιά μου. Όλες αυτές οι ιστορίες είναι πολύ κοντά μας», μοιράζεται συγκινημένη η Αρετή.
«Ο καθένας με τα δικά του μέσα μπορεί να στηρίξει ένα σκοπό. Η ιδέα ότι δεν μπορείς να κάνεις τίποτα για να αλλάξεις τα πράγματα είναι συστημική. Μας θέλουν να νιώθουμε ανήμποροι να κάνουμε κάτι για το οτιδήποτε, αυτή είναι και η μεγαλύτερη νίκη του συστήματος. Αυτό δεν είναι αλήθεια και δεν ήταν ποτέ για κανέναν πολιτισμό. Πάντα στην ιστορία υπήρξαν άτομα που φέραν την αλλαγή», συμπληρώνει το Άλκι.
