Τον κινεζικής καταγωγής Αμερικανό συγγραφέα Κεν Λιού τον είχα μάθει ως τον μεταφραστή του Λιού Σιτσίν από τα κινέζικα στα αγγλικά, αλλά δεν είχα αντιληφθεί το πόσο πολυβραβευμένος ήταν ο ίδιος στον χώρο της επιστημονικής φαντασίας/φαντασίας σαν συγγραφέας. Τώρα εκδίδονται τα δεκαπέντε πιο επιτυχημένα του διηγήματα (αν και ορισμένα έχουν έκταση νουβέλας) σε μία συλλογή με τίτλο Το χάρτινο θηριοτροφείο, και είναι μια συλλογή που αντανακλά το πλήρες εύρος της θεματολογίας του, από την πιο παραδοσιακή επιστημονική φαντασία μέχρι αποχρώσεις λογοτεχνίας του φανταστικού ή και «κανονικής» μυθοπλασίας.
Ας ξεκινήσω με τα αρνητικά, τα οποία συχνά συνοδεύουν συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Τα περισσότερα διηγήματα και νουβέλες του Λιού χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: είτε εκείνα που αναπτύσσουν μία ιδέα και εξετάζουν πώς αυτή μπορεί να εξελιχθεί σε βάθος χρόνου και τι δυνητικές επιδράσεις μπορεί να έχει στον ανθρώπινο πολιτισμό και ιστορία, είτε σε εκείνα που πλησιάζουν την κατηγορία της παραβολής ή ακόμα και του σύγχρονου παραμυθιού. Και στις δύο κατηγορίες, τα κείμενα περικλείουν ένα επιμύθιο, ένα ηθικό δίδαγμα ή «νόημα» με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Αυτό δεν είναι κάτι που συνάδει με την ποιοτική μυθοπλασία, αφού η «ενήλικη» λογοτεχνία δεν γράφεται για να διδάξει ή για να υπογραμμίσει / επιβάλλει συγκεκριμένα συμπεράσματα στους αναγνώστες. Η επιβολή αυτή συγκεκριμένων «μηνυμάτων» είναι ένα γνώρισμα ανωριμότητας που συναντάται συχνά σε συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας.
Δεύτερον, ο Λιού επενδύει ίσως υπερβολικά στο συναίσθημα. Εδώ βεβαίως τα συμπεράσματα κρίνονται με βάση την ψυχοσύνθεση κάθε αναγνώστη. Αλλά ο Λιού φλερτάρει συχνά με το μελόδραμα, δηλαδή με τον εκβιασμό των συναισθημάτων του αναγνώστη. Όμως πιστεύω ότι εν τέλει ο βαθύς και γλυκύτατος ανθρωπισμός του λειτουργεί εξισορροπητικά και προσθέτει ειλικρίνεια στη συγκίνηση που ο Λιού προσπαθεί να εκμαιεύσει.
Όμως τα θετικά είναι περισσότερα. Στα διηγήματα που πραγματικά ξεχωρίζουν (το ομώνυμο διήγημα, Mono no aware, Μια σύντομη ιστορία της υπερπόντιας σήραγγας του Ειρηνικού μεταξύ άλλων), οι ιδέες του Λιού είναι υπέροχες και υποδηλώνουν την οργιώδη του φαντασία όσο και την εξαιρετική του ευαισθησία στο να συνυπολογίσει πολλαπλές παραμέτρους που ένας μέσος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας δεν μπορεί να συλλογιστεί. Σε αυτό τον βοηθάει ότι πήρε μεταπτυχιακό από τη νομική σχολή του Χάρβαρντ. Πώς εμπλουτίζει αυτό τη ματιά του; Ας πάρουμε για παράδειγμα το διήγημα «Ο άνθρωπος που έδωσε τέλος στην ιστορία: ένα ντοκιμαντέρ». Εδώ η κεντρική πλοκή έχει να κάνει με μια υποτιθέμενη επαναστατική τεχνολογική μέθοδο που επιτρέπει να κάνεις ένα ταξίδι στον χρόνο ως παρατηρητής και ουσιαστικά να παραστείς ως μάρτυρας σε αμφιλεγόμενα συμβάντα για τα οποία δεν υπάρχει τεκμηρίωση και γι’ αυτό προκαλούν διπλωματικές εντάσεις μεταξύ κρατών κλπ. Ένας τυπικός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας που θα είχε σκαρφιστεί αυτή την ευφάνταστη ιδέα θα σταματούσε κάπου εκεί. Όμως ο Λιού ενδιαφέρεται λιγότερο για το αρχικό εύρημα και περισσότερο για τις προεκτάσεις που αυτό λαμβάνει σε σχέση με την ίδια την επιστήμη και τη φιλοσοφία της ιστορίας, σε σχέση με το πώς αναγνωρίζονται νομικά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, το πώς μία μαρτυρία μπορεί να θεωρείται έγκυρη αν αλλοιώνεται από τα συναισθήματα του αυτόπτη μάρτυρα και άλλα πολλά που άπτονται της πολιτικής επιστήμης, των νομικών της ίδιας της ψυχολογίας. Γι’ αυτό και χρησιμοποιεί σαν δομή για το διήγημα ένα υποτιθέμενο ντοκιμαντέρ που δίνει φωνή σε αντικρουόμενα επιχειρήματα και διαφορετικές οπτικές γωνίες.
Σε πολλά άλλα διηγήματα η επιρροή του Λιού Σιτσίν είναι εμφανής. Συχνά υπάρχει ένα φιλοσοφικό ενδιαφέρον στον τρόπο που μελλοντικές τεχνολογικές εξελίξεις, ιδιαίτερα σε σχέση με το ταξίδι στο διάστημα, μπορούν να διαμορφώσουν μια τελεολογική αντίληψη για την ίδια τη φύση του ανθρώπινου είδους, δηλαδή πώς είναι δυνατόν να εξελιχθεί ο άνθρωπος και ποιο είναι εκείνο το σημείο όπου η εξέλιξή του είναι τόσο ριζική που παύει πια να είναι άνθρωπος αλλά μετασχηματίζεται σε κάτι άλλο.
Η συλλογή είναι άνιση. Βρήκα αρκετά από τα διηγήματα να ασφυκτιούν από τους περιορισμούς της επιστημονικής φαντασίας ως λογοτεχνικό είδος. Όμως είναι επίσης αρκετά από τα διηγήματα του Λιού που είναι απλά υπέροχα, καθώς αποτελούν διανοητικά και συναισθηματικά ταξίδια στο άπειρο της ανθρώπινης φαντασίας και της ανθρώπινης ευαισθησίας. Οι προεκτάσεις που προκύπτουν είναι συναρπαστικές. Αυτό είναι που κρατάω τελικά. Αυτό είναι που έχει μεγαλύτερη σημασία και νοηματοδοτεί τη γραφή του Λιού, και για αυτόν κυρίως τον λόγο πιστεύω ότι αξίζει τον χρόνο σας.
