Τι είναι τελικά το σπίτι; Είναι οι τοίχοι που μας περιβάλλουν ή οι μνήμες που κουβαλάμε; Είναι ένα σταθερό γεωγραφικό σημείο ή μια αίσθηση που μεταφέρεται μέσα μας, όπου κι αν βρισκόμαστε; Το σπίτι δεν είναι ποτέ μόνο ένα άψυχο, αδιάφορο κτίσμα· είναι ο τόπος όπου ο χρόνος αποκτά σώμα, οι λεπτομέρειες αποκτούν συναισθηματικό βάρος, οι μνήμες διαμορφώνονται και οι σχέσεις αποκτούν ρίζες.
Με αυτή την υπαρξιακή και βαθιά ποιητική ματιά προσεγγίζει ο Κορεάτης εικαστικός Do Ho Suh την έννοια του σπιτιού, μετατρέποντάς την σε τόπο καλλιτεχνικής αναζήτησης, αναπαράστασης και εγκατάστασης. Η νέα του έκθεση στην Tate Modern, με τίτλο Walk the House, μοιάζει με μια πρόσκληση εσωτερικής περιπλάνησης: μια διαδρομή μέσα από χώρους που δεν είναι πια, αλλά υπήρξαν — και παραμένουν ζωντανοί μέσα στο σώμα, τη μνήμη, την υφή του υφάσματος. Μια αναδρομική ματιά στο έργο του καλλιτέχνη των τελευταίων τριών δεκαετιών, εστιάζοντας στους τόπους που έχει ο ίδιος αποκαλέσει «σπίτι»: τη Σεούλ, τη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο.
Ο τίτλος της έκθεσης αντλείται από μια κορεατική έκφραση που χρησιμοποιείται για τα παραδοσιακά σπίτια hanok, τα οποία μπορούν να αποσυναρμολογηθούν και να μετακινηθούν — «να περπατήσουν». Στο πνεύμα αυτό, τα έργα του Suh δεν είναι στατικά. Είναι σπίτια-φαντάσματα, που ταξιδεύουν μαζί του, που κουβαλούν την οικειότητα και τη γλυκόπικρη εμπειρία του μετανάστη, την επιθυμία να διατηρηθεί το ανήκειν μέσα από τις λεπτομέρειες: ένα διακόπτη φωτός, μια πόρτα, ένα πόμολο.
Το νέο, φιλόδοξο έργο Nest/s (2024) υφαίνει χώρους από τέσσερις πόλεις — Σεούλ, Νέα Υόρκη, Λονδίνο και Βερολίνο — δημιουργώντας ένα φαντασιακό, αδύνατο σπίτι που τους εμπεριέχει όλους. Αντίστοιχα, το Perfect Home: London, Horsham, New York, Berlin, Providence, Seoul (2024) ενσωματώνει αρχιτεκτονικά στοιχεία από τα σπίτια της οικογένειάς του, σαν να προσπαθεί να ράψει μια ενιαία πατρίδα από κομμάτια διασποράς.
«Ο χώρος που με ενδιαφέρει δεν είναι μόνο φυσικός, αλλά και άυλος, μεταφορικός και ψυχολογικός», λέει ο ίδιος ο Suh. Πράγματι, τα έργα του μοιάζουν με προσευχές για όλα όσα αφήνουμε πίσω, για όλα όσα παίρνουμε μαζί μας.
Περιδιαβαίνοντας την έκθεση: μια αφήγηση που δεν γράφεται με λέξεις, αλλά με ίχνη αγγίγματος
Στο Walk the House, το σπίτι δεν είναι ποτέ μόνο αρχιτεκτονική. Είναι ένας φορέας μνήμης — προσωπικής και συλλογικής. Το έργο Rubbing/Loving: Seoul Home 2013–22, που δημιουργήθηκε μέσα από μια επίπονη διαδικασία τριβής των επιφανειών κτιρίων με γραφίτη ή χρωματιστά μολύβια, λειτουργεί ως πράξη αγάπης αλλά και ως τρόπος «μεταγραφής» της ιστορίας στους τοίχους. Σαν μια αφήγηση που δεν γράφεται με λέξεις, αλλά με ίχνη αγγίγματος.
Η έκθεση δεν φοβάται να αγγίξει τις πιο σκοτεινές πτυχές της συλλογικής μνήμης. Στην επανεκτελεσμένη εγκατάσταση Rubbing/Loving: Company Housing of Gwangju Theater (2012), ο Suh στρέφεται στην Εξέγερση της Γκουανγκτζού του 1980 — ένα αιματηρό γεγονός της νεότερης ιστορίας της Νότιας Κορέας, που άφησε ανεξίτηλο τραύμα στη χώρα. Τον Μάιο εκείνης της χρονιάς, πολίτες και φοιτητές στην πόλη Γκουανγκτζού ξεσηκώθηκαν ενάντια στη στρατιωτική χούντα του στρατηγού Τσουν Ντου-χουάν. Η αντίδραση ήταν βίαιη: ο στρατός κατέστειλε την εξέγερση με όπλα, αφήνοντας πίσω του εκατοντάδες νεκρούς — πολλούς από αυτούς άοπλους πολίτες.
Για δεκαετίες, το γεγονός είτε αποσιωπήθηκε είτε παραποιήθηκε από τις επίσημες αφηγήσεις. Το έργο του Suh λειτουργεί σαν μια πράξη χειρωνακτικής μαρτυρίας: τρίβοντας τις επιφάνειες ενός οικήματος που σχετίζεται με την πόλη και την ιστορία της. Η πράξη του τριψίματος εδώ μοιάζει με τελετουργία: δεν απεικονίζει τη βία, αλλά την υπογραμμίζει με απουσία. Πόσο μπορεί ένας τοίχος να θυμάται αυτά που θέλουμε — ή δεν θέλουμε — να θυμόμαστε;
Αμέσως πριν την είσοδο στην έκθεση, οι επισκέπτες βρίσκονται περικυκλωμένοι από το Who Am We? (2000): ένα tapisserie από δεκάδες χιλιάδες μικροσκοπικές φωτογραφίες προσώπων — προερχόμενες από σχολικά λευκώματα και άλλες δημόσιες πηγές. Ένα πρώιμο έργο του Suh πάνω στο πώς συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα και πώς ομαδοποιούμε ή διακρίνουμε τα άτομα μέσα στη μάζα. «Ήθελα να προκαλέσω την ικανότητα των ανθρώπων να βλέπουν τη διαφορά», εξηγεί ο ίδιος.
Πλάι σε αυτές τις μεγάλες εγκαταστάσεις, το μουσείο παρουσιάζει και έργα σε χαρτί, δημιουργημένα μεταξύ 1999 και 2025, όπου ο Suh φτιάχνει φορητές αναπαραστάσεις αρχιτεκτονημάτων. Το συγκινητικό Staircase (2016), για παράδειγμα, δημιουργήθηκε διαλύοντας σε υγρό χαρτοπολτό ένα μοντέλο σκάλας από ζελατινώδες χαρτί — μια κυριολεκτική μετάφραση του τρισδιάστατου σε δισδιάστατο. Τα νήματα στα σχέδιά του λειτουργούν σαν νοηματικές ραφές, συνδέοντας τον χρόνο με την απώλεια, τις σχέσεις με τη φθορά. Στο υπόβαθρο βρίσκεται πάντα η εκπαίδευσή του στην κορεατική τεχνική της μελάνης, πάντα με συμβολισμούς: το μελάνι εισχωρεί στο χαρτί ακαριαία, όπως ακριβώς και η μνήμη στο σώμα.
Στην καρδιά της έκθεσης Walk the House βρίσκεται η βαθιά πεποίθηση του Suh ότι τα κτίρια είναι ζωντανοί οργανισμοί — σώματα που κουβαλούν μνήμες, εντυπώσεις, ανθρώπους. Αυτό αναδεικνύεται έντονα μέσα από τα δύο βίντεο έργα Robin Hood Gardens (2018) και Dong In Apartments (2022), που παρουσιάζονται επίσης στην Tate Modern. Τα έργα επικεντρώνονται σε δύο εμβληματικά συγκροτήματα κατοικιών του 20ού αιώνα, στο Λονδίνο και στο Νταεγκού της Νότιας Κορέας, λίγο πριν από την κατεδάφισή τους.
Η έκθεση Do Ho Suh: Walk the House παρουσιάζεται στην Tate Modern σε συνεργασία με το Genesis Foundation. Την επιμέλεια συνυπογράφουν η Nabila Abdel Nabi, Senior Curator, International Art (Hyundai Tate Research Centre: Transnational), και η Dina Akhmadeeva, Assistant Curator, International Art, Tate Modern.
