Το “Flora mirabilis” συνέθεσε ο Κερκυραίος μουσουργός Σπυρίδων- Φιλίσκος Σαμαράς. Είναι ο ίδιος που συνέθεσε και τον Ολυμπιακό Ύμνο σε ποίηση του Κωστή Παλαμά. Το “Flora mirabilis” χαρακτηρίζεται ως ένας μουσικός μύθος σε τρεις πράξεις, το δε λιμπρέτο έγραψε στα ιταλικά ο Φερντινάντο Φοντάνα (ο λιμπρετίστας των δύο πρώτων μελοδραματικών έργων του Τζάκομο Πουτσίνι). Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε το 1886 στο Θέατρο Κάρκανο στο Μιλάνο και η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη που ανέβηκε στη Σκάλα του Μιλάνου, στην Κολωνία και τη Βιέννη.
Υπήρξε η πρώτη μεγάλη διεθνής επιτυχία του Σαμαρά μα η παρτιτούρα καταστράφηκε το 1943 από τους βομβαρδισμούς των συμμαχικών δυνάμεων στο Μιλάνο. Διασώθηκε μόνο η έκδοση της αναγωγής για φωνές και πιάνο που είχε κυκλοφορήσει σε πολλά αντίτυπα. Πάνω σε αυτή την έκδοση είχε βασιστεί η αναβίωση του έργου το 1979 από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Το 2016 όμως ανευρέθηκε στο μουσικό αρχείο της Φιλαρμονικής Εταιρίας Μάντζαρος στην Κέρκυρα το πρωτότυπο μουσικό υλικό, το οποίο ο μουσικολόγος, κλαρινετίστας και αναπληρωτής καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Γιάννης Σαμπροβαλάκης (Κέντρο Ελληνικής Μουσικής) ανέλαβε τη συμπλήρωση και αποκατάσταση του “Flora mirabilis”. Αυτό το διαμάντι της Επτανησιακής Σχολής θα παρουσιαστεί ξανά για μία και μοναδική βραδιά το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου στη σκηνή της Αίθουσας Σταύρος Νιάρχος της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ δίνοντας έτσι στο κοινό τη σπάνια ευκαιρία να το απολαύσει στην αποκατεστημένη του μορφή. Με αφορμή την επαναφορά του Flora mirabilis συνομίλησα με τον μαέστρο Κωνσταντίνο Τερζάκη για τις προκλήσεις, τις συγκινήσεις και το όραμ;a του γύρω από την ελληνική μουσική κληρονομιά και τη νέα σύνθεση.
Διαβάζοντας την ιστορία του Flora mirabilis ομολογώ γοητεύτηκα. Μου θυμίζει ιστορίες αρχαιολόγων που προσπαθούν να ανασυνθέσουν σκόρπιες ψηφίδες από χαμένα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Πώς νιώθεις γι’ αυτή σου την αναμέτρηση με το παρελθόν, τη συνομιλία σου με το παρόν που δίνει ένα πιθανό μέλλον σ’ αυτό το έργο;
Η πλοκή της συγκεκριμένης όπερας γοήτευσε και εμένα, αφενός από τον μύθο και το παραμυθένιο στοιχείο που της δίνει εύπλαστη φαντασία, αφετέρου λόγω της ενορχήστρωσης και χρωμάτων της ορχήστρας που χρησιμοποιεί ο Σαμάρας με εξίσου εύπλαστο τρόπο. Με γεμίζει ενθουσιασμό και ευθύνη η διεύθυνση της όπερας Flora mirabilis, αφού μιλάμε για ένα έργο που είχε πετύχει σε σημαντικό βαθμό στο παρελθόν, και θέλω να είμαι βέβαιος ότι το κοινό μας το Σάββατο θα βιώσει κάτι ανάλογο. Για εμένα είναι μια αφορμή αυτή η παρουσίαση για την ένταξή της στο σημερινό ευρωπαϊκό οπερετικό ρεπερτόριο.
Τι κάνει τόσο σημαντικό το μουσικό έργο Flora mirabilis;
Αρχικά το μουσικό της βάθος και οι ποιότητες που βλέπει κανείς στην παρτιτούρα, το κάνουν να διαπιστώνει ότι το επίπεδο της μουσικής γραφής της ορχήστρας και των τραγουδιστών είναι υψηλού επιπέδου με εμφανή το στοιχείο ενός ταλαντούχου μουσουργού. Η σημασία ενός τέτοιου έργου γίνεται ακόμα πιο σημαντική όταν πρόκειται για μια όπερα που είχε χαθεί στο παρελθόν μετά την τραγική απώλεια μέρος του υλικού και της ορχηστρικής παρτιτούρας από τον βομβαρδισμό στην Ιταλία, και βρισκόμαστε σήμερα στη θέση να του δώσουμε την αναβίωση που του αξίζει.
Τι σου κίνησε το ενδιαφέρον και ασχολήθηκες με αυτό το έργο; Η πλοκή του, η αποκατάστασή του, το ότι είναι ένα δείγμα σπάνιο της Επτανησιακής μουσικής σχολής;
Μου κίνησε το ενδιαφέρον η αποκατάστασή της, γνωρίζοντας τα στοιχεία της Επτανησιακής Σχολής ως δείγμα μουσικής γραφής και επιρροής. Εμβαθύνοντας στην παρτιτούρα, αναγνώρισα τις σημαντικές επιρροές και μουσικές φιγούρες που ο Σαμάρας είχε στη ζωή του. Μια ενορχήστρωση ανάλαφρη, αλλά αρμονικά πυκνή. Έντονο στοιχείο του βερισμού στην ορχήστρα, αλλά κυρίως στους ρόλους. Και μια εξερευνητική και πετυχημένη χρήση των λεγόμενων leitmotif που έρχονται από τον γερμανικό χώρο και τον συνθέτη Βάγκνερ. Όλα αυτά, με την προσωπική του μουσική υπογραφή και επιρροή από τα ελληνικά ακούσματα δημιουργούν ένα πολύ ενδιαφέρον αποτέλεσμα.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες μουσικολογικές ή ερμηνευτικές δυσκολίες στην αποκατάσταση και παρουσίαση του Flora mirabilis που συνάντησες;
Λόγω της υπόθεσης και της απαιτητικότητας των ρόλων να περιγράψουν και να μεταδώσουν πολλά συναισθήματα και συμπεριφορές, μια αντικειμενική δυσκολία είναι η οργανικότητα αυτής της ψυχοσύνθεσης χωρίς να φαίνεται θεατρικό, αλλά να πηγάζει με ειλικρίνεια έτσι ώστε να μπορεί το κοινό να συνδεθεί άμεσα. Ερμηνευτικά, το ορχηστρικό μέρος ειδικά στα δύο αποσπάσματα του μπαλέτου, έχει τις απαιτήσεις ενός συμφωνικού αποσπάσματος που σημαίνει αρκετά απαιτητικό.
Πιστεύεις ότι η Flora mirabilis μιλάει στο σημερινό κοινό; Ποια μηνύματα μπορεί να βρει ο σύγχρονος θεατής σ’ αυτό το λησμονημένο διαμάντι;
Κάθε ιστορία που μεταφέρει ένα μήνυμα από την αλληλεπίδραση των ηρώων, έχει να ταυτιστεί με το κοινό σε πολλές και διάφορες πτυχές. Στη συγκεκριμένη όπερα και την ιστορία της, η δυναμικότητα της Λίντιας ως μία ανεξάρτητη γυναίκα κόντρα στα δεδομένα της εποχής και ο έρωτας που έρχεται αφύσικα και ανοργανικά μέσω του μαγικού της άνθισης, αλλά και το αίσθημα της εκδίκησης που βρίσκει τοίχο απέναντι στον ανθρώπινο πόνο, μας υπενθυμίζει ακόμα και σήμερα τη σημασία της ειλικρίνειας, της αυτοαποδοχής και την πίστη στα αληθινά συναισθήματα και τη δύναμή τους.
Υπάρχουν κι άλλα λησμονημένα ελληνικά έργα που πιστεύεις αξίζουν να αναβιώσουν; Υπάρχει χώρος γι’ αυτά στο σήμερα;
Πάντα και παντού θα υπάρχουν, δυστυχώς, έργα Ελλήνων και άλλης εθνικότητας συνθετών που δεν παίρνουν την αναγνώριση που τους αξίζει από την αρχή. Έχει μεγάλη σημασία η διαρκής εξερεύνηση από το μουσικό δυναμικό κάθε χώρας προς τέτοιο υλικό, και οι σωστές ευκαιρίες για να δοθούν σε χρόνο που θα τα βοηθήσει να αναδειχθούν, κάτι το οποίο παρατηρώ με θερμό τρόπο στην αντιμετώπιση έργων παλαιών αλλά και εν ζωή συνθετών από την ΕΛΣ που δίνει ελπίδα και δείχνει έμπρακτη προσπάθεια.
Προσωπικά πώς οραματίζεσαι τη θέση της ελληνικής μουσικής στον διεθνή χάρτη; Υπάρχει ένα δυναμικό νέων Ελλήνων συνθετών και μαέστρων ικανών πιστεύεις;
Φυσικά και υπάρχει, αρκετοί Έλληνες και Ελληνίδες αρχιμουσικοί διαπρέπουν στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Η συγκεκριμένη όπερα θα αποδείξει πως έργα σαν αυτά, στέκονται με απόλυτη αξιοπρέπεια στον διεθνή χάρτη.
Έχεις μια διεθνή πορεία, μπορείς να θυμηθείς κάποιες στιγμές της καριέρας σου που ένιωσες πραγματικά ν’ ανατριχιάζεις με αυτά που κατάφερες να επιτύχεις;
Σε στιγμές που έχω διευθύνει παραγωγές έχω νιώσει περήφανος με το επίπεδο του αποτελέσματος και με τη μουσική σύνδεση και το βάθος αυτής που δημιουργήθηκε μεταξύ των μουσικών και εμού – είναι για εμένα η μεγαλύτερη επιβεβαίωση και επιβράβευση.
Υπήρξε κάποια μουσική προσωπικότητα που σ’ ενέπνευσε όταν ήσουν παιδί και έπαιξε ρόλο στην επιλογή σου ν’ ασχοληθείς με τη μουσική;
Η πρώτη μου μουσική φιγούρα ήταν ο Barenboim, όμως είχα πάντα έντονο ενθουσιασμό με τις μουσικές ιδέες και μουσικά επιτεύγματα του Claudio Abbado.
Αλήθεια τι σε κάνει να θες να είσαι μουσικός;
Είναι ο χώρος που νιώθω ότι είναι το σπίτι μου, και που μπορώ να εκφραστώ χωρίς να σκέφτομαι τίποτα άλλο. Οι ιδέες, οι ανησυχίες και απόψεις μου εκφράζονται πάντα πολύ ομαλά και αληθινά στο περιβάλλον της μουσικής και είμαι πραγματικά τυχερός που είχα τους σωστούς ανθρώπους να με κατευθύνουν προς τα εκεί.
Πώς νιώθεις όταν διευθύνεις μια ολόκληρη ορχήστρα; Είναι ευθύνη μεγάλη μα σίγουρα έχει και τις στιγμές απόλαυσης.
Είναι όντως μεγάλη ευθύνη, αλλά συμφωνώ απόλυτα με τις στιγμές απόλαυσης. Είναι απερίγραπτο, όμως πολύ αληθινό. Είναι σαν μια μουσική τελετουργία που ενώ μπορεί να έχουμε χιλιάδες κόσμο να μας παρακολουθεί, τους φέρνουμε μες τον κύκλο μας και τους καλούμε να κάνουν αυτό το ταξίδι μαζί μας, και αυτό είναι υπέροχο.
Έχεις κάποια μικρή προσωπική ιεροτελεστία πριν ανέβεις να διευθύνεις μια ορχήστρα;
Καλή ερώτηση! Παρατηρώντας τον εαυτό μου, νομίζω αυτό που κάνω κάθε φορά είναι το περπάτημα και η εξοικείωσή μου με τον χρόνο και την ενέργειά του με το να πηγαίνω λίγο πιο πριν εκεί.
Τέλος, ποιο είναι το πιο έντονο συναίσθημα που σου έχει χαρίσει η μουσική ίσαμε σήμερα;
Εκπλήρωση.
