Στα τέλη του 18ου αιώνα ένας ελευθερωμένος σκλάβος και μία λευκή Ιρλανδή κατέληξαν σε μία ακατοίκητη νησίδα λίγα μέτρα έξω από την ακτογραμμή του Μέιν στις βορειοανατολικές ΗΠΑ και δημιούργησαν μια οικογένεια. Στην οικογένεια αυτή προστέθηκαν και άλλες αφίξεις, από κάθε χρώμα και καταγωγή, μέχρι που σχηματίστηκε μια μικρή κοινότητα ανθρώπων που έζησαν αρμονικά και με συντροφικότητα, αν και σε άθλιες συνθήκες. Για σχεδόν εκατόν είκοσι χρόνια άντεξε αυτή η κοινότητα, έως ότου οι αρχές του Μέιν αποφάσισαν να την διαλύσουν διά της βίας. Η κίνηση αυτή έγινε μεν με το πρόσχημα της υγιεινής και της τάξης, αλλά ουσιαστικά υπέκρυπτε πίσω ρατσιστικά κίνητρα.
Αυτή είναι μέσες άκρες η αληθινή ιστορία από την οποία εμπνέεται ο Χάρντινγκ και μας την αφηγείται προσδίδοντάς της μία υπέρμετρα λυρική διάσταση με βιβλικούς παραλληλισμούς στο μυθιστόρημα Η άλλη Εδέμ, υποψήφιο για μια σειρά μεγάλων λογοτεχνικών βραβείων την περασμένη χρονιά. Η γραφή του Χάρντινγκ δεν είναι εύκολη, όντας εμφανώς επηρεασμένη από τη μοντερνιστική παράδοση. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία για το ότι όταν είναι σε φόρμα ο Χάρντινγκ μπορεί να γράφει εξαιρετικά. Για παράδειγμα, στην αρχή του βιβλίου υπάρχει ένα απόσπασμα που περιγράφει το πέρασμα μίας άγριας θύελλας από τη μικροσκοπική νησίδα λίγα μόλις χρόνια μετά τον αποικισμό της στα τέλη του 18ου αιώνα. Είναι μια ιστορία που αφηγούνται οι πρεσβύτεροι στα παιδιά από γενιά σε γενιά. Η περιγραφή αυτή δείχνει το πληθωρικό ταλέντο του Χάρντινγκ σε πλήρη ανάπτυξη. Είναι σαφές ότι ο Αμερικάνος συγγραφέας αντιμετωπίζει τη θύελλα ως μία εναλλακτική ιστορία κατακλυσμού και το νησί σαν ένα είδος κιβωτού του Νώε (γι’ αυτό άλλωστε και είχα αναφερθεί σε βιβλικούς παραλληλισμούς νωρίτερα). Είναι ένα εντυπωσιακό απόσπασμα γραφής.
Βέβαια, το μυθιστόρημα θα αρέσει περισσότερο σε όσους νιώθουν μια έμφυτη έλξη προς τα λυρικά πεζο-ποιήματα ή τη λυρική γραφή γενικότερα. Διότι κατά τα άλλα το έργο του Χάρντινγκ, αν και δεν στερείται ευαισθησίας, περιγραφικής δεινότητας και λεπτής απόχρωσης στην απόδοση των αισθήσεων, στερείται τα περισσότερα στοιχεία που ορίζουν ένα μυθιστόρημα: δεν έχει ουσιαστική πλοκή, δεν έχει παρά ψήγματα διαλόγου, δεν παρουσιάζει παρά ελάχιστα ίχνη δραματικής έντασης. Το αποτέλεσμα λοιπόν είναι αρκετά στατικό και όσοι δεν νιώσουν την έλξη της ποιητικής γλώσσας του Χάρντινγκ, αναπόφευκτα θα βαρεθούν.
Ομολογώ ότι παρά την καλή μου διάθεση και την εκτίμηση που ένιωσα για τις ικανότητες του Χάρντινγκ διαβάζοντας εκείνο το αρχικό απόσπασμα – επίδειξη των δυνατοτήτων της γραφής του, συνειδητοποίησα ότι στο δεύτερο μισό του βιβλίου οι σελίδες δεν γυρνούσαν, ξαναδιάβαζα ξανά και ξανά την ίδια πρόταση δυσκολευόμενος να προχωρήσω, κι αυτό διότι η όποια αναγνωστική απόλαυση που είχα βιώσει είχε πια εξατμιστεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το μυθιστόρημα του Χάρντινγκ δεν προσφέρεται για πολλαπλά επίπεδα ανάλυσης. Η βιβλική διάσταση είναι το ένα επίπεδο. Ένα δεύτερο δεν μπορεί παρά να είναι το πολιτικό. Όπως το φαλαινοθηρικό στο Μόμπι Ντικ για πολλούς λειτουργεί ως σύμβολο της Αμερικής ή και της ίδιας της δημοκρατίας ως πολιτεύματος, το ίδιο μπορεί κάλλιστα να ειπωθεί και για το Απλ Άιλαντ, τη νησίδα αυτή στο Μέιν: κατοικείται από οικογένειες που αποτελούν το προϊόν διαφυλετικής ανάμιξης για γενιές ολόκληρες, με ρίζες από μαύρους, λευκούς, γηγενείς (ινδιάνους). Αυτό μπορεί κάποιος να το προσεγγίσει σαν ένα πείραμα αρμονικής συνύπαρξης που συμβολίζει την ίδια την Αμερική ως χώρα. Βέβαια, η συνύπαρξη αυτή δεν υπήρξε πάντοτε αρμονική, έχει και αυτή ένοχα μυστικά, φόνους, αιμομιξία.
Όμως έχει μια διάσταση ιδεαλιστική, ενός αμόλυντου ρομαντισμού, μιας εξιδανικευμένης επιστροφής προς έναν χαμένο παράδεισο, προς μια αγνότητα την οποία η σύγχρονη κοινωνία έχει απολέσει. Αυτός ο παράδεισος μπορεί να είναι πνευματικός και παράλληλα πολιτικός, να αποτελεί δηλαδή ένα σχόλιο τόσο πάνω στη φύση του ανθρώπου μακριά από τις κοινωνικές δομές, όσο και στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Δεν μπορώ να πω ότι είναι ένα κείμενο που ταιριάζει στη δική μου ιδιοσυγκρασία και στις δικές μου αναγνωστικές προτιμήσεις. Ούτε όμως μπορώ και να αγνοήσω τις προοπτικές που παρουσιάζει ως λογοτεχνική σύνθεση ή τις ικανότητες του συγγραφέα.
