Συναντάω έναν φίλο. Μου λέει τα νέα του. Μου λέει για τη δουλειά του, τα προβλήματα στο γραφείο του, το περίεργο κλίμα που επικρατεί εκεί στις σχέσεις μεταξύ των συναδέλφων. Όσο μου τα διηγείται σκέφτομαι ότι πρόκειται για έναν μικρόκοσμο που είναι απολύτως εύλογα εντελώς σημαντικός για τον ίδιο, την ίδια όμως ώρα το τι συμβαίνει εντός του, περιορισμένη μόνο σημασία μπορεί να έχει για όσους βρίσκονται εκτός του. Και ωραία, έστω εμένα που είμαι φίλος του μπορεί ως ένα βαθμό να με νοιάζει το ποιος αδικεί ποιον στον μικρόκοσμό του, η ίδια όμως ιστορία στα αυτιά κάποιου τρίτου, ο οποίος δεν θα είχε ούτε καν τη συγκεκριμένη σύνδεση, πώς θα ηχούσε;
Ίσως η απάντηση εδώ είναι πολύ γενικότερης εφαρμογής και εξηγεί αρκετά το πώς λειτουργούν συνολικά τα πράγματα: από τη μια όλοι οι άνθρωποι διακατέχονται από ένα έντονο αίσθημα δικαίου και τσινάνε και στραβώνουν και δεν τους φαίνεται καθόλου σωστό να πληροφορούνται την ύπαρξη άδικων συμπεριφορών, από την άλλη όμως όταν οι άδικες αυτές συμπεριφορές διαδραματίζονται κάπου μακριά από εκείνους, σε μικρόκοσμους των οποίων δεν είναι μέλη, θα σηκώσουν τους ώμους ψηλά και έστω και προσωρινά στραβωμένοι θα συνεχίσουν τη ζωή τους. Με άλλα λόγια, αφενός ποτέ το άδικο εις βάρος άλλων δεν μας είναι αδιάφορο, αφετέρου όμως, αν πρόκειται για ένα άδικο που δεν έχει κάποια άμεση επίπτωση στη δική μας ζωή, δεν θα ασχοληθούμε και πολύ μαζί του.
Δεν είμαστε ηθικά ουδέτεροι, είμαστε πάντα με το μέρος του δικαίου, αλλά είναι ένα δίκαιο το οποίο υπόκειται σε πολλαπλές οριοθετήσεις, οι οποίες και καθορίζουν τον τρόπο σκέψης μας. Είμαστε αντιμέτωποι με μια εις βάρος μας αδικία; Σκανδαλιζόμαστε ως εκεί που δεν παίρνει, το εναντίον μας άδικο λαμβάνει διαστάσεις κοσμικές, θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το αντιμετωπίσουμε.
Είμαστε αντιμέτωποι με μια αδικία που λαμβάνει χώρα όχι εις βάρος μας, αλλά στον δικό μας μικρόκοσμο; Είτε θα αντιδράσουμε για να την αποτρέψουμε, είτε «πηγαίνοντας πέρα στην τιμή και την πεποίθησή μας» και με γνώμονα την προστασία των δικών μας συμφερόντων δεν θα αντιδράσουμε, πάντως και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ένα άδικο που μας αφορά, που ακόμα κι αν δεν μας αφορά προσωπικά δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση να το προσπεράσουμε ως ξένο, έτσι ώστε στο ενδεχόμενο της μη αντίδρασής μας να γεμίζουμε τύψεις.
Είμαστε αντιμέτωποι με μια αδικία που συμβαίνει σε έναν άλλο μικρόκοσμο; Θα μας ενοχλήσει θεωρητικά, αλλά σόρι κιόλας τι να κάνουμε, είναι ένα άδικο ξένο, δεν φταίμε σε κάτι για αυτό, δεν θα υπάρξει και η οποιαδήποτε τύψη για αυτό, ο κόσμος είναι γεμάτος σύνορα, όρια, ζώνες ενδιαφέροντος.
Ο φίλος μου μου διηγείται την αδικία στο γραφείο του. Ένας ακόμα ζητιάνος θα έρθει να ζητήσει λεφτά. Δεν τον βλέπουμε καν, έχουμε εκπαιδεύσει το βλέμμα μας να τον προσπερνά ως αόρατο. Ίσως αδικήθηκε από άλλους και έφτασε ως εδώ, ίσως δεν τον αδίκησε κανείς, παρά μόνο ο ίδιος τον εαυτό του. Το θέμα είναι ότι ο μικρόκοσμός του τέμνεται με τον δικό μας μόνο τη στιγμή που αόρατος θα μας ζητήσει λεφτά.
Συνεχίζουμε την κουβέντα. Όταν αλλάξουμε θέμα θα πούμε και κάτι για τη Μέση Ανατολή. Χαμός κανονικός εκεί. Τόσες χιλιάδες νεκροί, τόσα χιλιάδες παιδιά νεκρά. Εξοργιστικό αλήθεια. Αλλά κι ως εκεί. Δεν είναι δικοί μας νεκροί, δεν είναι δικά μας παιδιά, είναι παιδιά άλλων παράλληλων κόσμων. Αν γενικευτεί ποτέ ο πόλεμος και έρθει κι ως εδώ, τότε θα μας πνίξει το δίκιο, το δίκιο που έχει την ιδιότητα να σε πνίγει μόνο στα χωρικά ύδατα του δικού σου μικρόκοσμου.
