«Δεν “το έχουμε”, το “ανακαλύπτουμε μέρα τη μέρα”» είναι μία από τις κύριες σκηνοθετικές οδηγίες της Νικαίτης Κοντούρη στους ηθοποιούς της νέας παραγωγής του ΚΘΒΕ «Έγκλημα και τιμωρία», αποτελώντας τους ήρωες της παράστασης που βασίζεται στο επιβλητικό ομώνυμο μυθιστόρημα του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι και το οποίο μεταφέρεται θεατρικά από τον Θανάση Τριαρίδη, στη Σκηνή Σωκράτης Καραντινός της Μονής Λαζαριστών. «Γερό στομάχι», όπως μοιράζεται στο ελc η σκηνοθέτρια, χρειάστηκε να έχουν οι συντελεστές για την παράσταση, μια διαδρομή που προϋπέθετε «μελέτη, γνώση, αφοσίωση, οργανωτικότητα» για το τρομερό έργο του Ντοστογιέφκσι που συναντάται με τον «κόσμο» του Τριαρίδη και συγκεκριμένα τους Θάλαμους Αερίων του Άουσβιτς. Σε αυτή τη θεατρική μεταφορά στη σκηνή βρίσκεται και ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι ως ένας από τους πρωταγωνιστές του εφιαλτικού σύμπαντος, ενώ η Πουλχερία (μητέρα του Ρασκόλνικωφ) γίνεται δραματουργικά το πρόσωπο-κλειδί του έργου.
Η Νικαίτη Κοντούρη μιλάει για την παράσταση «Έγκλημα και Τιμωρία», τις προκλήσεις του απαιτητικού έργου του Ντοστογιέφσκι στη θεατρική μεταφορά του Θανάση Τριαρίδη, τα σημεία που την ενέπνευσαν αλλά και τη θεατρική της «σχέση» με το ΚΘΒΕ.
Πώς στήσατε σκηνοθετικά τον κόσμο του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι που συναντά αυτόν του Θανάση Τριαρίδη;
Έπρεπε να δημιουργήσουμε έναν άλλον κόσμο που θα συμπεριελάμβανε και τον κόσμο του Ντοστογιέφσκι και εκείνον του Τριαρίδη. Η υπόγεια σύνδεση της θεατρικής μεταφοράς του Τριαρίδη με τους θαλάμους αερίων στο Άουσβιτς, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δική μας παράσταση. Το ίδιο και η αναγωγή της Μητέρας Πουλχερίας σε κεντρικό πρόσωπο επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τις σκηνοθετικές μας επιλογές.
Ποια ήταν τα σημεία του έργου του Τριαρίδη που σας ενέπνευσαν για την τελική δημιουργία;
Η πυκνότητα του θεατρικού κειμένου ως προς την Ιστορία του κοσμοδιορθωτή Ρασκόλνικωφ, οι εφιάλτες του, η σύνδεσή του με τους θαλάμους αερίων, η Αυτοθυσία της Μητέρας, η αυταπάρνηση της διάφανης πόρνης Σόνιας, η ωμότητα του Σβιντριγκάιλωφ και το ανατρεπτικό του τέλος, η κακοποιημένη Ντούνια, ο καλός καγαθός Ραζουμίχιν, ο απελπισμένος και εμμονικός Ανακριτής Πορφύριος, ο Ντοστογιέφσκι επί σκηνής να ωθεί τη δράση στα άκρα, όλα αυτά και πολλά άλλα ήταν παραπάνω από δελεαστικά για να καταπιαστώ με το έργο του Θανάση Τριαρίδη.
Τι είναι αυτό που θαυμάζετε στο έργο Έγκλημα και Τιμωρία και προσπαθήσατε να αναδείξετε μέσα από τη σκηνοθεσία σας.
Την τόλμη της μεταφοράς –μεταγραφής ενός τόσο εμβληματικού συγγραφικού Ντοστογιεφσκικού πονήματος, σε σύγχρονο θεατρικό κείμενο, που πραγματεύεται έννοιες όπως η Συλλογική Μνήμη, η ατομική και η συλλογική Ευθύνη και Ενοχή, η στάση μας απέναντι στη σύγχρονη δυστοπία.
Ποια είναι η κύρια σκηνοθετική οδηγία σας προς τους ηθοποιούς που καλούνται να αναπαραστήσουν επί σκηνής το «Έγκλημα και Τιμωρία»;
Να μελετήσουν το έργο πολλές φορές και να μην εφησυχάζουν ποτέ στις παραστάσεις. Δεν «το έχουμε», το «ανακαλύπτουμε μέρα τη μέρα».
Ποιες οι δυσκολίες που αντιμετωπίσατε; Μοιραστείτε μαζί μας πώς εξελίχθηκε η διαδικασία από την ιδέα της σκηνοθεσίας, την έρευνα, τη μελέτη, τις πρόβες μέχρι και το ανέβασμα.
Καταρχάς, έπρεπε να ανακαλύψουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές του μυθιστορήματος και της θεατρικής μεταφοράς. Η συμπύκνωση από τον Τριαρίδη και η οργάνωση του κειμένου του σε 21 σκηνές 2 προσώπων, με τον επίλογο των 6 μονολόγων στο τέλος του θεατρικού κειμένου, ήταν πραγματικά λυτρωτική. Όμως, η διαδικασία των προβών ήταν επίπονη και ενίοτε επώδυνη. Δεν αντιμετωπίζαμε μια γραμμική αφήγηση γεγονότων και καταστάσεων, αλλά ένα απαιτητικό θεατρικό κείμενο, που προϋπέθετε μελέτη, γνώση, αφοσίωση, οργανωτικότητα και γερό στομάχι. Οι εφιάλτες του Ρασκόλνικωφ ξύπνησαν και σ΄εμάς ενοχές και προβληματισμό για τον κόσμο μας σήμερα. Έπρεπε να περάσουμε από τους εφιάλτες του για να κατανοήσουμε μεγάλο μέρος της συνθετότητας του κειμένου. Έπρεπε επίσης να δουλέψουμε πολύ την ουσία των λέξεων αυτών καθεαυτών και να υπογραμμίσουμε τη ζοφερή ατμόσφαιρα του κόσμου του κειμένου με τη συμπόρευση 10 επιπλέον ηθοποιών που σαν άτυπος βουβός χορός, παρακολουθεί τα βασικά πρόσωπα της διασκευής παρεμβαίνοντας στην εξέλιξη με διάφορες μορφές: κλώνοι των ρόλων, εξαγριωμένα πλήθη, ρυθμιστές της απόδοσης δικαιοσύνης, άνθρωποι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, κατάδικοι κ.ο.κ.
Ποιο είναι το σημείο που στο έργο του Ντοστογιέφσκι, Έγκλημα και Τιμωρία, σας συγκινεί;
Η παρουσία και η θέση της Σόνιας για την Αγάπη άνευ όρων και άνευ ορίων. Στο έργο μας οι γυναίκες υπάρχουν για να αγαπούν και όχι για να ευτυχούν…
Συνεργάζεστε πολλά χρόνια με το ΚΘΒΕ, πώς είναι αυτή η θεατρική σχέση;
Έχω συνεργαστεί άλλες 4 φορές με το ΚΘΒΕ απο το 2001 και μετά: «Κουκλόσπιτο», «Μάκιναλ», «Τρωάδες», «Πέρσες». Με καλλιτεχνικούς διευθυντές τον Διαγόρα Χρονόπουλο, τον Νικήτα Τσακίρογλου, τον Γάννη Βούρο και αυτή τη φορά, την πέμπτη κατά σειρά, με τον Αστέρη Πελτέκη, αντίστοιχα. Χαίρομαι πολύ όταν «ανεβαίνω» Θεσσαλονίκη. Οι καλλιτεχνικοί συνεργάτες της πόλης είναι εξαιρετικοί, το θέατρο ικανοποιεί, όσο το επιτρέπουν οι συνθήκες, τα καλλιτεχνικά μας αιτήματα, οι Διοικητικοί και οι Τεχνικοί έχουν ψυχή, και όσοι κάνουμε πρόβα, αφιερωνόμαστε στη δουλειά. Δεν υπάρχει διάσπαση. Ο τόπος είναι πιο ήπιος, πιο ειρηνικός. Ακόμα και οι τυχόν διαφωνίες και αντεγκλήσεις πέφτουν γρήγορα στα μαλακά! Είμαι ευγνώμων γι’ αυτή τη θεατρική σχέση.
