ΤΟ ΣΥΜΠΤΩΜΑ
Τη Δευτέρα, 10 Μαρτίου 2025, και ώρα 11:35, η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου δέχθηκε επίθεση από τον βουλευτή του κόμματος «ΝΙΚΗ», κ. Νίκο Παπαδόπουλο, ο οποίος, με τη συνδρομή ετέρου ατόμου, καθαίρεσε τέσσερα έργα τέχνης του Χριστόφορου Κατσαδιώτη με τίτλους: Εικόνισμα 1, Εικόνισμα 16, Εικόνισμα 17 και ο Άγιος Χριστόφορος. Τα έργα παρουσιάζονταν στην έκθεση με τίτλο «Η Σαγήνη του Αλλόκοτου» στο Μεσοπάτωμα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ενδιάμεσος Χώρος». Οι ανωτέρω τα απέσπασαν βίαια από τον τοίχο και τα πέταξαν στο δάπεδο, με συνέπεια τη θραύση τους.
Η επιμελήτρια της έκθεσης και διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη, αποφάσισε να διατηρήσει ορατά τα ίχνη της βίας και του βανδαλισμού ως σύμπτωμα.
Αυτό είναι πλέον Το Σύμπτωμα που συναντάμε στην Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου, στην έκθεση «Η Σαγήνη του Αλλόκοτου», στον μικρό Ενδιάμεσο Χώρο της ΕΠΜΑΣ – μια ομαδική έκθεση 10 σύγχρονων Ελλήνων καλλιτεχνών, η οποία παρουσιάζεται παράλληλα με τη μεγάλη έκθεση των 80 χαρακτικών του Goya, της σειράς Los Caprichos. Αυτή λοιπόν είναι η έκθεση, της οποίας τέσσερα έργα δέχθηκαν επίθεση, όπως ακριβώς γράφει το παραπάνω Σύμπτωμα που συνοδεύει πλέον τον εκθεσιακό χώρο, καθώς λόγω του «συμπτώματος» η επιμελητική ματιά τροποποιήθηκε και προσαρμόστηκε αναλόγως και των εξελίξεων.
H διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Συραγώ Τσιάρα, την Πέμπτη 13 Μαρτίου 2025 προσκάλεσε τους εκπροσώπους των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης σε ξενάγηση στην έκθεση Η Σαγήνη του Αλλόκοτου, την οποία υπογράφει η ίδια και ως επιμελήτρια. Περνώντας από την έκπληξη, αφού πρώτη φορά είδα τόσες κάμερες στην Εθνική Πινακοθήκη και τόσους ρεπόρτερ μαζεμένους, και φτάνοντας στην ουσία του Συμπτώματος, η Συραγώ Τσιάρα, από τη στάση, το ύφος έως και τα λεγόμενά της ξεκαθάρισε όσα χρειάζονταν να ξεκαθαρίσει, έδωσε το μήνυμα που έπρεπε να σταλεί και υπερασπίστηκε την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου ως όφειλε από τη θέση που έχει ως διευθύντρια της ΕΠΜΑΣ.
Συγκεκριμένα, πρώτα έκανε την ξενάγηση αναλυτικά όλης της έκθεσης τηρώντας τον λόγο της πρόσκλησής μας κι έπειτα αναφέρθηκε και στην επίθεση, δηλαδή θέλησε ορθά, πρώτα να εξηγήσει όλο το σκεπτικό της έκθεσης μέχρι να φτάσει στην επιλογή των έργων της, εκ των οποίων υπήρχαν και τα τέσσερα που βανδαλίστηκαν. Μέσα στην ξενάγηση ανέλυσε και κάποια πράγματα, τα βασικά δηλαδή, που απ’ ότι φαίνεται χρειάζονται κι αυτά να αναλυθούν και να ειπωθούν, κάνοντας πρακτικά και ένα μικρό μάθημα Ιστορίας της Τέχνης, αναφέροντας ότι:
Οι καλλιτέχνες περισσότερα από 150 χρόνια δεν απεικονίζουν μόνο το ωραίο, ούτε αποκλειστικά ευχάριστες ψυχολογικές καταστάσεις. Μελετούν και το άσχημο, το τραγικό, τις σκοτεινές περιοχές του ανθρώπινου ψυχισμού. Η διευθύντρια, ως ιστορικός τέχνης, τόνισε πως αυτή είναι η δύναμη της τέχνης, να αποκαλύπτει περιοχές που δεν φαίνονται εκ πρώτης όψεως και να κάνει έρευνα, υπογραμμίζοντας πως η Τέχνη θέτει ερωτήματα, δεν δίνει απαντήσεις. Οι καλλιτέχνες πολύ συχνά οικειοποιούνται κώδικες της προηγούμενης εποχής για να τους φέρουν στο σήμερα με νέο μήνυμα. Στη βάση αυτή, ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης χρησιμοποιώντας αυτή την εικονογραφική παράδοση και τον τύπο του εικονίσματος κάνει την οικειοποίηση – ο όρος στην τέχνη είναι appropriation και είναι ένα καλλιτεχνικό ρεύμα με μεγάλη, διεθνή διάδοση – της θρησκευτικής φόρμας για να δημιουργήσει αιχμηρά, ψυχικά πορτρέτα. Δεν κάνει λατρευτικές εικόνες. Είναι ένας καλλιτέχνης που μιλάει για σκοτεινές πλευρές του ψυχισμού μας, για το αλλόκοτο και το γκροτέσκο που είναι ένα κομμάτι όλων μας. Οι καλλιτέχνες με έναν τρόπο το φέρνουν μπροστά μας και δημιουργούν εικόνες που μπορούν να αποκαλύψουν όντως πτυχές του τέρατος που ίσως κρύβουμε όλοι μέσα μας.
Η κ. Τσιάρα μοιράστηκε και το εξής: αφορμή για την έκθεση αυτή αποτέλεσε ένα έπιπλο που υπήρχε στο γραφείο της διευθύντριας. Πρόκειται για ένα ξύλινο ερμάριο γοτθικού ρυθμού, που αποτελεί πλέον έργο της έκθεσης, με διάκοσμο που περιλαμβάνει μοτίβα θρησκευτικά και γκροτέσκες φιγούρες. Ήδη από τον Μεσαίωνα είχε εμφανιστεί το γκροτέσκο στοιχείο. Επίσης στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή τέχνη το στοιχείο της παραμόρφωσης υπάρχει στην εκκλησιαστική τέχνη. Ο Άγιος Χριστόφορος αποδίδεται κυνόμορφος κάτι που μπορεί να το δει κάποιος αν επισκεφτεί το Βυζαντινό & Χριστιανικό Μουσείο. Η ορθόδοξη εικονογραφία έχει πολύ μεγάλη ανεκτικότητα, αίσθημα δημοκρατίας και συμπερίληψης. Είναι ανοιχτή στο αλλόκοτο και το διαφορετικό πολύ πριν αποφασίσει η κ. Τσιάρα να το εντάξει στη συγκεκριμένη έκθεση.
Κατέληξε παρουσιάζοντας το ΣΥΜΠΤΩΜΑ, την πράξη βανδαλισμού που συνέβη στις 10/3 και η οποία έχει λυπήσει βαθύτατα όχι μόνο τη διεύθυνση και το ΔΣ της ΕΠΜΑΣ αλλά και όλο το προσωπικό της Εθνικής Πινακοθήκης. Η διευθύντρια ανασκεύασε όλα τα ψέματα που έχουν αναπαραχθεί. Ενημέρωσε για τις νόμιμες ενέργειες που έκανε αμέσως η ΕΠΜΑΣ εναντίον του ανθρώπου που βανδάλισε τα έργα και εξέφρασε την απορία της για την σκόπιμη παραποίηση των στοιχείων. Εξήγησε ότι τα έργα βρίσκονται στο πάτωμα από την πρώτη στιγμή που βανδαλίστηκαν και ότι δεν είναι αυτά που παρουσιάζονται στα Μέσα, σε διάφορες τηλεοπτικές εκπομπές και ιστοσελίδες. Διέψευσε τις φήμες περί μετακίνησης των έργων και επέμεινε στην 16σελιδη αναφορά που έστειλε όταν έγινε η επερώτηση στη Βουλή στις 4/2/25. Kαι μάλιστα διάβασε σε όλους μας την τελευταία σελίδα από αυτήν την αναφορά όπου εξέθεσε το ψέμα του βουλευτή της Νίκης ο οποίος είχε παρουσιάσει φωτογραφία ενός έργου που δεν υπάρχει στην έκθεση.
Η κ. Τσιάρα εξήγησε ότι ως ιστορικός τέχνης μελετά και την ορθόδοξη εικονογραφία και δεν είχε ποτέ την πρόθεση να προσβάλει το θρησκευτικό συναίσθημα των πιστών, ούτε πρόκειται να το κάνει ποτέ. Υπερασπίστηκε το έργο της και κάλεσε τους δημοσιογράφους στο Αμφιθέατρο της ΕΠΜΑΣ όπου έγινε η προβολή του βίντεο από το αρχείο του κτηρίου με το συμβάν της 10ης Μαρτίου.
Στο Αμφιθέατρο της ΕΠΜΑΣ βλέποντας όλο το βίντεο της επίθεσης και όλα όσα μας απάντησε η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Συραγώ Τσιάρα
Η Συραγώ Τσιάρα αφού μας έδειξε όλο το βίντεο της επίθεσης, πριν δεχθεί τις ερωτήσεις των δημοσιογράφων ανέφερε το εξής:
«Οι απειλές, οι ύβρεις, οι κατάρες: “θα σας κάψουμε και θα σας βάλουμε φωτιά στην Πινακοθήκη και θα πάτε στην κόλαση”, ξεκίνησαν από την ημερομηνία της κατάθεσης της ερώτησης στη Βουλή, όλο το προηγούμενο διάστημα η έκθεση έρρεε κανονικά, κορυφώθηκαν πριν και μετά την επίθεση των βανδαλισμών, και συνεχίζονται ακόμα.»
Η Συραγώ Τσιάρα με τόνο ήρεμο και δυναμική στάση απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις των δημοσιογράφων αποσαφηνίζοντας τυχόν παρερμηνείες και ξεκαθαρίζοντας τα συμβάντα. Στέκοντας στον τρόπο της παραδέχομαι αυτή τη στάση της, ήταν ψύχραιμη, αλλά με την πλήρη επίγνωση της σοβαρότητας της κατάστασης, δηλαδή τον βανδαλισμό ενός μουσειακού χώρου, της Εθνικής Πινακοθήκης (και μάλιστα μην ξεχνάμε από θεσμικό πρόσωπο). Υπερασπίστηκε με έμπρακτο τρόπο τη θέσης της ως διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου ενώ επέδειξε και από επιμελητικής άποψης τις ευρηματικές τις ικανότητες με την τόσο εύστοχη πρότασή της να παραμείνουν τα έργα στον χώρο όπως βανδαλίστηκαν ως μέρος της έκθεσης πλέον και με τη συνοδεία του κειμένου για το Σύμπτωμα.
Σχετικά με αυτή την επιλογή επεσήμανε ότι: «Αυτό που με ενδιαφέρει είναι όσο πιο ομαλά – και γιατί όχι – εκπαιδευτικά τελικά για τον δημόσιο διάλογο να ξεπεράσουμε αυτή την κατάσταση, να λειτουργούμε ομαλά, συντεταγμένα και ήρεμα. Ο στόχος μου είναι η καταλλαγή, είναι να συνεχίσουμε να δουλεύουμε όπως δουλεύουμε και προσπαθώ μέσα από τη δουλειά μας να δίνουμε τις απαντήσεις… Με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη θεωρήσαμε ότι θα πρέπει να καταγραφεί στη δημόσια σφαίρα ως ένα γεγονός που θα πρέπει να καταδικαστεί απ’ όλους μας».
Η Συραγώ Τσιάρα διαβεβαίωσε ότι οι φύλακες της ΕΠΜΑΣ έκαναν το καλύτερο και όλα όσα όφειλαν να κάνουν για την ασφάλειά της αναφέροντας σχετικά:
«Μετά τις πρώτες απειλές που δεχθήκαμε ενισχύσαμε τα μέτρα φύλαξης των συγκεκριμένων έργων, οι κάμερες αναπροσανατολίστηκαν, προστέθηκαν περισσότερες. Γι’ αυτό σήμερα είμαστε εδώ και μπορούμε να μιλάμε με αυτό το υλικό. Τα έργα καρφώθηκαν στον τοίχο, ήταν απλώς αναρτημένα, για να τα προστατεύσουμε ακόμα περισσότερο τα καρφώσαμε στον τοίχο, γι’ αυτό και μπορούμε να δούμε το σύστημα ανάρτησης έμεινε στη θέση του, μετά που αφαιρέθηκαν, με τον τρόπο που αποσπάστηκαν».
Σχετικά με τα ζητήματα ασφάλειας από εδώ και πέρα η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου απαντά:
«Ζητήματα ασφάλειας σε μουσειακό χώρο σε αυτό τον βαθμό που θα αρχίσουμε να τα συζητάμε από δω και πέρα δεν υπήρχαν. Αν με ρωτάτε αν ο χώρος είναι ασφαλής είμαστε η Εθνική Πινακοθήκη, ένα Μουσείο της Ιστορίας της Τέχνης, ένα μουσείο που δέχεται καθημερινά εκατοντάδες επισκέπτες και μερικά σαββατοκύριακα και χιλιάδες επισκέπτες. Το προσωπικό είναι εκπαιδευμένο, άξιο και ικανό να κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί. Έχουμε ενισχύσει με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού τη φύλαξη και σε αριθμό και σε ανθρώπινο δυναμικό με διάφορους τρόπους, με όλους τους νόμιμους τρόπους που διαθέτουμε. Όλα όσα συμβαίνουν προφανώς θα μας απασχολήσουν στο μέλλον για να δούμε αν θα χρειαστεί να πάρουμε επιπλέον μέτρα ή να αλλάξουμε κάτι σε σχέση με τη χρήση των χώρων και την εκθεσιακή μας πολιτική».
«Από θέση αρχής δεν θεωρώ σωστό να λειτουργούμε σε καμία περίπτωση υπό το κράτος του φόβου του φανατισμού»
Η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου διευκρίνισε ότι ούτε στην προηγούμενη έκθεση, αλλά ούτε και σε αυτήν είχαν ή έχουν προγραμματίσει εκπαιδευτικές επισκέψεις, λόγω καθαρά της χωροταξίας, καθώς ο Ενδιάμεσος Χώρος είναι μικρός για να μπορέσει να υποστηρίξει τέτοια προγράμματα. [Η ερώτηση αυτή προήλθε επειδή ο βουλευτής του κόμματος «ΝΙΚΗ», κ. Νίκος Παπαδόπουλος, ισχυρίστηκε ότι ένας από τους λόγους που προέβη σε αυτή την πράξη είναι ότι σκέφτηκε τα παιδιά που θα αντίκριζαν αυτά τα έργα].
Η Συραγώ Τσιάρα για την εκτίμηση των αντιδράσεων των έργων απάντησε: «Αν δεν γινόταν αυτή η ενορχηστρωμένη επίθεση, νομίζω οι όποιες αντιδράσεις θα ήταν στο πλαίσιο του λογικώς αναμενόμενου και που θα μπορούσαν να συμβούν και σε άλλες εκθέσεις. Θα αρχίσουμε δηλαδή να φοβόμαστε για τα αυτονόητα σε αυτή την κοινωνία; Δεν μπορούμε να λειτουργούμε υπό το κράτος του φόβου».
Για την αντιμετώπιση από την επίθεση και μετά προς την ΕΠΜΑΣ και σε σχέση και με το Υπουργείο Πολιτισμού η Συραγώ Τσιάρα μοιράστηκε:
«Είναι συγκινητική η αυτονόητη, που τίποτε δεν είναι αυτονόητο στην εποχή μας, στήριξη που δεχόμαστε καθημερινά και σε προσωπικό και σε θεσμικό επίπεδο από φορείς κοινωνικούς, από καλλιτέχνες, από συναδέλφους αλλά και το πιο συγκινητικό για μένα είναι ότι όλοι στην Εθνική Πινακοθήκη είμαστε μαζί σε αυτό, νιώθουμε ότι δέχθηκε επίθεση η Εθνική Πινακοθήκη. Κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει την προσωπική του άποψη, μπορεί ένας συνάδελφός μου ή και περισσότεροι αυτή τη στιγμή να μην συμφωνούν με την επιλογή μου. Δεν έχει σημασία, αντιμετωπίζουμε το θέμα ως Εθνική Πινακοθήκη, όλοι μαζί. Από την πρώτη στιγμή όπως πάντοτε, όλα αυτά τα 2,5 χρόνια και προφανώς σε ζητήματα κρίσης, είμαστε σε διαρκή επικοινωνία με την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού. Είναι αγαστή η συνεργασία μας αποτελεσματική και συντονισμένη».
Τέλος, κλείνω με τα εξής λόγια της Συραγώς Τσιάρα καθώς το μήνυμα είναι ξεκάθαρο από τη διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου και τυχόν άλλα λόγια περιττεύουν: «Από θέση αρχής δεν θεωρώ σωστό να λειτουργούμε σε καμία περίπτωση υπό το κράτος του φόβου του φανατισμού».
Μπορείτε να διαβάσετε το ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ ΜΕ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ 04/02/25
Info έκθεσης:
